Archief 745
Inventaris 745-397
Pagina 641
Dossier 100
Jaar 1943
Stadsarchief

Getypte anonieme brief (verklikbrief/denunciatie) op briefkaartformaat.

10 november 1943.

Origineel

Getypte anonieme brief (verklikbrief/denunciatie) op briefkaartformaat. 10 november 1943. [Stempel linksboven, paars:] No. 2C/81/1
[Stempel midden boven, paars:] M. 1943 //
[Handschrift in rode inkt, midden boven:] M. Betreft Controle
[Handschrift in potlood, rechtsboven:] m. i. Dir. [onderstreept met rood]

Myne Heeren,
De groentehandelaar Kostelijk Wetering
straat, 20 heeft zich in een paar jaar ryk gestolen(
zwart verkoht) en is stil gaan leven als tuinder. [onderstreept met rood]
Zyn opvolger in de zaak doet hetzelfde nooit is er
iets behoorlyks tekrygen en zegt maar hy heeft het
niet. ZET IN GODSNAAM EEN PAAR VAN DEZE KERELS TE)
GEN DE MUUR OF DOEK ZE ALLEMAAL OP EN LAAT HET VOLK
BY U AAN DE MARKT HET ZELF KOMEN KOOPEN/

U begrypt wel ik MOET anonem
10.11.'43 zyn.- 2e [handschrift] * Toon en taalgebruik: De brief is geschreven in een woedende, wanhopige toon. Het gebruik van hoofdletters bij de passage over "tegen de muur zetten" (executeren) en "opdoeken" benadrukt de felle agressie van de afzender tegenover woekeraars. De spelling bevat enkele fouten ("verkoht" in plaats van "verkocht", "anonem" in plaats van "anoniem"), wat kan duiden op haast of een beperktere scholing, hoewel de brief wel getypt is.
* Inhoud: De afzender beschuldigt groentehandelaar Kostelijk (gevestigd aan de Weteringstraat 20, vermoedelijk Amsterdam) ervan rijk te zijn geworden door de zwarte handel en nu "stil" te leven van de winst. De huidige opvolger wordt van hetzelfde beschuldigd. De schrijver roept de autoriteiten op tot drastische maatregelen (executie of sluiting) en stelt voor de distributie via de markt direct aan het volk over te laten.
* Annotaties: De rode onderstrepingen en de handgeschreven kanttekening "Betreft Controle" wijzen erop dat de brief door de ontvangende instantie (mogelijk de Prijsbeheersing of de Crisiscontruledienst) serieus is bekeken en gecategoriseerd voor onderzoek. Dit document is een typisch voorbeeld van een 'verklikbrief' uit de Tweede Wereldoorlog in bezet Nederland. Tijdens de oorlogsjaren ontstond er een enorme schaarste aan voedsel en eerste levensbehoeften, wat leidde tot een bloeiende zwarte handel. Terwijl een groot deel van de bevolking honger leed, verdienden sommige handelaren fortuinen door goederen buiten het bonnensysteem om tegen woekerprijzen te verkopen.

Dit riep enorme maatschappelijke verontwaardiging op. Burgers die zich onrechtvaardig behandeld voelden, grepen vaak naar de pen om handelaren aan te geven bij de autoriteiten. Hoewel de bezetter dergelijke meldingen aanmoedigde, kwamen ze vaak voort uit pure frustratie over de eigen overlevingskansen. De term "tegen de muur zetten" was in 1943 een zeer geladen en letterlijke verwijzing naar de executies die door de bezetter werden uitgevoerd, wat aangeeft hoe diep de haat tegen 'bloedzuigers' (oorlogsprofiteurs) zat.

Samenvatting

  • Toon en taalgebruik: De brief is geschreven in een woedende, wanhopige toon. Het gebruik van hoofdletters bij de passage over "tegen de muur zetten" (executeren) en "opdoeken" benadrukt de felle agressie van de afzender tegenover woekeraars. De spelling bevat enkele fouten ("verkoht" in plaats van "verkocht", "anonem" in plaats van "anoniem"), wat kan duiden op haast of een beperktere scholing, hoewel de brief wel getypt is.
  • Inhoud: De afzender beschuldigt groentehandelaar Kostelijk (gevestigd aan de Weteringstraat 20, vermoedelijk Amsterdam) ervan rijk te zijn geworden door de zwarte handel en nu "stil" te leven van de winst. De huidige opvolger wordt van hetzelfde beschuldigd. De schrijver roept de autoriteiten op tot drastische maatregelen (executie of sluiting) en stelt voor de distributie via de markt direct aan het volk over te laten.
  • Annotaties: De rode onderstrepingen en de handgeschreven kanttekening "Betreft Controle" wijzen erop dat de brief door de ontvangende instantie (mogelijk de Prijsbeheersing of de Crisiscontruledienst) serieus is bekeken en gecategoriseerd voor onderzoek.

Historische Context

Dit document is een typisch voorbeeld van een 'verklikbrief' uit de Tweede Wereldoorlog in bezet Nederland. Tijdens de oorlogsjaren ontstond er een enorme schaarste aan voedsel en eerste levensbehoeften, wat leidde tot een bloeiende zwarte handel. Terwijl een groot deel van de bevolking honger leed, verdienden sommige handelaren fortuinen door goederen buiten het bonnensysteem om tegen woekerprijzen te verkopen.

Dit riep enorme maatschappelijke verontwaardiging op. Burgers die zich onrechtvaardig behandeld voelden, grepen vaak naar de pen om handelaren aan te geven bij de autoriteiten. Hoewel de bezetter dergelijke meldingen aanmoedigde, kwamen ze vaak voort uit pure frustratie over de eigen overlevingskansen. De term "tegen de muur zetten" was in 1943 een zeer geladen en letterlijke verwijzing naar de executies die door de bezetter werden uitgevoerd, wat aangeeft hoe diep de haat tegen 'bloedzuigers' (oorlogsprofiteurs) zat.

Kooplieden in dit dossier 53

A. Hoogland Waterlooplein [rood:] mk was weer verzocht. Geen restitutie
Jan Huygen Waterlooplein mk
J.B. Middelburg Waterlooplein m.k.
A Ridderkhof Waterlooplein m.k.
A. Boogaard Waterlooplein
C. Slot Waterlooplein m.k.
C. Dorenbos Waterlooplein 28.04
C. Faasse Waterlooplein mk
J. Haastrecht Waterlooplein 160.12
C. Kooij Waterlooplein 140
C. Timmerman Waterlooplein mk
C. Timmerman Waterlooplein mk
C. Timmerman Waterlooplein mk
C. Timmerman Waterlooplein mk
D. Bakker Waterlooplein 2797
H.A.J. Heleuklake Waterlooplein
Jacob Pots Waterlooplein
F.J. Koningsbrugge Waterlooplein mk
Gebr Lanooy Waterlooplein mk
Gorel en Kuilenburg Waterlooplein 7648.
G Sold Waterlooplein Idem. mk
G.J. v.d. Hoed Waterlooplein 71.19
G. der Voort Waterlooplein mk
G. v.d. Zee Waterlooplein m.k.
J. Kamman Waterlooplein in lading [rood: vertrokken]
H. v. d. Horst Waterlooplein [Aantekening in cirkel:] ligt volgens schipperlaat 215 / a/d motor kade authalve geen / remunerie
J.A. Arends Waterlooplein mk
J.A. Arends Waterlooplein mk [rood:] Staat niet in schippersboek vermeld. [groen:] op de dag over.
J. Bake Waterlooplein mk
J. Blom Waterlooplein van C & B m.k. [rood: gekomen]
Alle 53 kooplieden →

Gerelateerde Documenten 6