Getypt inspectierapport op officieel briefpapier van de gemeente Amsterdam. 8 december 1943. MARKTWEZEN AMSTERDAM
-------------------

R A P P O R T
-p-------------------------

[rechtsboven handgeschreven aantekening in inkt, mogelijk paraaf supervisor]

Naar aanleiding van bijgaand kaartschrijven, No. 2c 81/1 M 1943 11/11, heb ik, J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen alhier, een nader onderzoek ingesteld.

Op Vrijdag, 3 December 1943, heb ik contrôle gehouden in perceel Weteringstraat 20 alhier. In den winkel was aanwezig; kool, prei, aardappelen en 3 kisten á 7½ k.g. druiven. (niet geprijsd) [handgeschreven tussenvoeging]

De eigenaar van deze zaak is Andries Wagenaar, wonende Weteringstraat 20 alhier. In Juli 1943 heeft Wagenaar deze groentezaak overgenomen van Kostelijk. Deze ligt thans met zijn woonark (Pax et Labor) in Broek op Langendijk en werkt thans als knecht bij een broer.

Wagenaar heeft een toewijzing van het Plaatselijk Verdeelkantoor van 3½ colli groente/fruit. (221 klanten; 500 bonnen).

In een kelder van perceel Weteringstraat 23 alhier, heeft hij een z.g. bergruimte. Daar trof ik 3 groote zakken inhoudende spruiten en 3 kistjes druiven aan.

Van de druiven, die ik in den winkel aantrof, kon Wagenaar mij inkoopbescheiden overhandigen. Van de spruiten en de druiven uit den kelder kon hij dat echter niet. In dezen kelder was ook een [doorgestreept: KAXAXX] weegschaal aanwezig. De spruiten heb ik den volgenden dag /in zijn winkel/ [handgeschreven in kantlijn met paraaf] aan het publiek laten verkoopen.

Op 8 December 1943 bezocht ik Wagenaar wederom. In den winkel trof ik alleen kool en aardappelen aan. (geprijsd). In den hierboven bedoelde kelder trof ik alleen aardappelen aan.

Daar ik vermoed, dat Wagenaar vanuit den kelder z.g. clandestiene groente verkoopt, zal ik hem over eenigen tijd wederom controleeren.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 8 December 1943.

De Controleur voornoemd,
[Handtekening: J.H. de Grebber]

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R.

[Onderaan handgeschreven in blauw:] voor af De Grebber Het rapport beschrijft twee inspecties bij een groentewinkel in de Amsterdamse Weteringstraat tijdens de Tweede Wereldoorlog. De controleur, De Grebber, verdenkt de winkelier van illegale handel ("clandestiene verkoop").

Tijdens de eerste inspectie op 3 december 1943 ontdekt de controleur een voorraad spruiten en druiven in een kelderbox tegenover de winkel (nr. 23) waarvoor geen officiële inkooppapieren aanwezig zijn. De aanwezigheid van een weegschaal in deze kelder versterkt het vermoeden dat de winkelier hier direct aan klanten verkoopt buiten het officiële distributiesysteem om. Als directe strafmaatregel dwingt de controleur de winkelier om de spruiten de volgende dag legaal in de winkel te verkopen.

Een tweede controle op 8 december levert geen direct bewijs van nieuwe overtredingen op, maar de controleur houdt de zaak onder verscherpt toezicht. Dit document is exemplarisch voor de strikte economische controle tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Vanwege de extreme schaarste was bijna al het voedsel 'op de bon'. Winkeliers waren gebonden aan strikte toewijzingen van het Rijksbureau voor Groenten en Fruit (via het Plaatselijk Verdeelkantoor).

Zwarte handel of 'clandestiene' verkoop was wijdverspreid omdat het voor winkeliers vaak de enige manier was om het hoofd boven water te houden, maar het werd door de autoriteiten (zowel de bezetter als het Nederlandse ambtenarenapparaat dat de distributie uitvoerde) streng bestreden om de controle over de voedselvoorziening te behouden. De details over de woonark "Pax et Labor" en de voormalige eigenaar Kostelijk geven een inkijkje in het sociale micro-klimaat van de Amsterdamse buurtwinkels in oorlogstijd. H. de Grebber J.H. de Grebber Gemeente Amsterdam Marktwezen Rijksbureau