Officieel schrijven / circulaire van de Gemeente Amsterdam. 11 maart 1943. De Burgemeester van Amsterdam (E.J. Voûte) en de Gemeentesecretaris (J.F. Franken). Aan Hoofden van Diensten, Bedrijven en Administraties. No. 7/11/1 M. 1943 13/3 SV

Gemeente Amsterdam
Raadhuis O.Z. Voorburgwal

Afd.Ass. Z. en W.A.
No. V.A. 22a

Datum: 11 Maart 1943.

. Bij rondschrijven van den Wethouder voor de Arbeidszaken van 24 October 1941, No. 1938 Arb., werd te Uwer kennis gebracht, dat de Gemeente geen aansprakelijkheid aanvaardt voor diefstal, beschadiging enz. van door het personeel meegebrachte rijwielen of eventueele andere voorwerpen.
Het is mij gebleken, dat de toepassing van deze circulaire in de practijk tot eenig misverstand aanleiding heeft gegeven, in verband waarmede ik het volgende onder Uw aandacht breng.
De Gemeente aanvaardt geen aansprakelijkheid meer voor door het personeel medegebrachte voorwerpen, kleeding, rijwielen enz. waar deze ook zijn geplaatst of geborgen, derhalve ook niet, wanneer deze in speciaal daarvoor aangewezen bergplaatsen of kasten zijn gezet of geborgen.
In geval van vermissing kan door de gemeente echter slechts dan met vrucht een beroep op het hiervoor vermelde standpunt worden gedaan, indien hieraan in ruime mate bekendheid is gegeven.
In verband hiermede is het noodig, dat dit aan alle bij Uw dienst, bedrijf of administratie dienstoende personen wordt medegedeeld en dat hun er met nadruk op wordt gewezen, dat zij zelf het risico voor door hen medegebrachte voorwerpen blijven dragen, zoodat de grootst mogelijke zorgvuldigheid geboden is.
Ingeval een rijwielstalling door Uw dienst, bedrijf of administratie is ingericht, waarvan het personeel gebruik kan maken, is het noodzakelijk, dat ieder, die dit wenscht te doen, een kaart ontvangt, waarop een bepaling van de volgende strekking voorkomt: "De gemeente stelt zich in geen enkel opzicht aansprakelijk voor eenige vermissing, ontvreemding, verwisseling of beschadiging der in de stalling geplaatste rijwielen", of dit op duidelijke wijze blijvend in de rijwielbergplaats kenbaar te maken. Deze laatste oplossing zie ik echter gaarne zooveel mogelijk vermeden, aangezien zij m.i. diefstal kan bevorderen.
Wordt er vanwege Uw dienst, bedrijf of administratie ten behoeve van publiek een rijwielstalling beschikbaar gesteld of aangewezen, dan ware daar een voor ieder duidelijk zichtbare kennisgeving als hiervoor vermeld, aan te brengen, ook, indien iemand van Uw personeel als toezichthouder aanwezig is. Het aanbrengen van een kennisgeving is echter niet noodig, indien de rijwielstalling door een derde wordt geëxploiteerd.
Ten slotte is het gewenscht, dat het personeel, dat van een dienstrijwiel gebruik maakt, er nog eens op wordt gewezen, dat ook ten aanzien van deze rijwielen een gedragslijn behoort te worden gevolgd, waardoor de mogelijkheid van diefstal zooveel mogelijk wordt beperkt. Vooral de berging van deze rijwielen ten huize van de gebruikers laat nog weleens iets te wenschen over.

De Burgemeester van
Amsterdam,

Voûte.

De Gemeentesecretaris,

J.F. Franken

Aan Hoofden van Diensten,
Bedrijven en Administraties. In deze circulaire verduidelijkt de burgemeester van Amsterdam de juridische positie van de gemeente met betrekking tot de eigendommen van haar werknemers. De kernboodschap is dat de gemeente op geen enkele wijze aansprakelijk is voor verlies of schade aan privé-eigendommen (fietsen, kleding, etc.), zelfs niet als deze in door de gemeente aangewezen kasten of stallingen staan.

Opvallend is de nadruk op de informatieplicht: om juridisch gevrijwaard te blijven, moet de gemeente kunnen aantonen dat het personeel expliciet op de hoogte is gesteld van dit risico. De burgemeester stelt voor om werknemers een kaart met een disclaimer te verstrekken. Het ophangen van borden in stallingen wordt ontraden, omdat dit volgens de burgemeester dieven zou kunnen aanmoedigen (waarschijnlijk omdat het de afwezigheid van officieel toezicht of verantwoordelijkheid signaleert).

De brief eindigt met een vermaning over 'dienstrijwielen' (fietsen van de gemeente), waarbij wordt opgemerkt dat het personeel deze thuis vaak niet veilig genoeg opbergt. Dit document stamt uit maart 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De ondertekenaar, Edward Voûte, was de door de bezetter benoemde pro-Duitse burgemeester van Amsterdam.

De context van de Tweede Wereldoorlog is cruciaal voor het begrijpen van de focus op rijwielen. Door het tekort aan brandstof en het vorderen van gemotoriseerde voertuigen door de Wehrmacht, was de fiets het belangrijkste vervoermiddel geworden. Tegelijkertijd nam de criminaliteit en de schaarste toe: fietsen, banden en onderdelen waren uiterst schaars en kostbaar, wat leidde tot een enorme golf van diefstallen.

De gemeente probeerde zich in deze periode van toenemende onveiligheid en materiële nood juridisch in te dekken tegen schadeclaims van ambtenaren die hun kostbare vervoermiddel verloren tijdens werktijd. De afkorting "Afd.Ass. Z. en W.A." staat voor de Afdeling Assistentie, Sociale en Werkloozen-Aangelegenheden, wat aangeeft dat deze regeling breed binnen de gemeentelijke sociale diensten werd uitgezet.