Ambtelijke brief/advies. 4 mei 1943. [Linksboven logo van Amsterdam met drie kruisen en de tekst: MARKTWEZEN AMSTERDAM]

TELEFOONNUMMER 85151
VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

VD/SV

No. 46a/142/2 M.
BIJLAGE [leeg]
ONDERWERP: Vischverkoop.

AMSTERDAM (W.) 4 Mei 1943.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.
===========

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 14 dezer om advies ontvangen stuk No. 282 L.M. 1943 hebben de ondergeteekenden de eer U te berichten, dat de verkoop van visch op de markten uitsluitend plaatsvindt aan het zich in een rij opgesteld hebbende publiek.

Uit een oogpunt van contrôle zou er in dit geval geen bezwaar bestaan, dat een vischventer van de Lindengracht eenmaal gedurende een bepaalde periode naar het Weduwenhof Karthuizerstraat werd gedirigeerd om aldaar zijn visch onder toezicht te verkoopen; ook uit een oogpunt van een billijke voedselvoorziening zou deze maatregel zijn toe te juichen, ware het niet, dat ten deze ernstig met de consequenties moet worden rekening gehouden. Er zijn nl. te Amsterdam een [doorgehaald: zeventig] zeventigtal van deze hofjes, terwijl er verder nog verschillende andere instellingen, waar hulpbehoevenden, zieken en ouden van dagen zijn opgenomen, bestaan.

Wanneer het onderhavige verzoek zou worden ingewilligd, zouden verzoeken van andere, dergelijke instellingen bezwaarlijk kunnen worden geweigerd. Dit zou dan een groote uitbreiding van de contrôle met zich mede brengen, terwijl in weken van weinig vischaanvoer, hetwelk toch regelmatig voorkomt, vrijwel geen visch voor het wachtende publiek op de markten beschikbaar zou zijn.

Op deze gronden meenen wij U te moeten ontraden om aan het verzoek gevolg te geven.

De Gemeentelijke Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden,

De Directeur,

[Handgeschreven notities in de linker marge:]
† met ca. 1455 woningen
Stel 2000 personen is
2000 pd per 3 week
is ± 700 pond per week
Van hun en negende [?]
dag die niet in een
hofje wonen. Hoeveel
zijn er dan!!?

[Handgeschreven notitie bovenaan:]
late half huis [?] V. Reurs.

[Over de gehele getypte tekst is een groot diagonaal kruis getrokken.] * Kernboodschap: De directie van het Marktwezen adviseert negatief over het plan om een visboer direct te laten verkopen bij een specifiek hofje (het Karthuizerhof/Weduwenhof).
* Argumentatie:
1. Gelijkheid: De huidige regel is dat iedereen in de rij moet staan bij de markt.
2. Precedentwerking: Als één hofje toestemming krijgt, volgen de andere 70 hofjes en talloze zorginstellingen in Amsterdam ook.
3. Handhaving: Het zou te veel toezicht (contrôle) vergen om dit overal te regelen.
4. Schaars: Bij een geringe aanvoer van vis zou er niets overblijven voor de gewone burger die op de markt in de rij staat.
* Marginale notities: De handgeschreven berekening in de marge onderzoekt de schaal van het probleem. Er wordt gerekend met 1455 woningen en 2000 personen, wat zou neerkomen op 700 pond vis per week. De schrijver vraagt zich retorisch af wat er dan overblijft voor de mensen die niet in een hofje wonen.
* Bureaucratische context: Het document ademt een sfeer van rigide vasthouden aan regels en angst voor uitzonderingen, wat typerend is voor de distributie-bureaucratie tijdens de bezettingsjaren. Dit document stamt uit mei 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland steeds problematischer werd. Vis was een van de weinige eiwitbronnen die nog (onregelmatig) buiten de strengste vleesrantsoenering viel, maar de aanvoer was grillig.

De lokatie "Jan van Galenstraat 14" is het adres van de Centrale Markthallen in Amsterdam. Het genoemde "Weduwenhof Karthuizerstraat" verwijst naar het Karthuizerhof, een van de grootste en oudste hofjes van de stad, waar destijds veel behoeftige ouderen woonden.

Het verzoek was waarschijnlijk bedoeld als een sociale maatregel om kwetsbare ouderen de gang naar de drukke markt en het urenlange wachten in de rij te besparen. De afwijzing illustreert hoe de schaarste leidde tot een kille, rekenkundige benadering van de voedselverdeling, waarbij sociale overwegingen moesten wijken voor logistieke controle en het voorkomen van onrust onder de rest van de bevolking.