Getypte doorslag van een ambtelijke brief/memorandum. 9 juli 1943. De Directeur (vermoedelijk van een gemeentelijke distributiedienst). 1. 9 Juli 43
46a/148/7 den Heer Wethouder voor
xx de Levensmiddelen.

ons voor den winkeliers de verplichting op te leggen om
een klantenboek aan te leggen, waarin moet worden geno-
teerd aan wie(n) en hoeveel visch werd verkocht. Door de
ambtenaren van mijn dienst en van den Centralen Contrôle-
dienst zullen dan steekproeven worden genomen, o.a. door
de in het klantenboek vermelde klanten op te roepen of te
bezoeken; hierdoor kan de juistheid van de verantwoording
in het klantenboek worden vastgesteld en kunnen maatrege-
len tegen knoeiers worden genomen.

                             De Directeur, Het document is een beleidsvoorstel of mededeling betreffende het toezicht op de distributie van schaarse goederen (in dit geval vis) tijdens de Duitse bezetting. De kern van het voorstel is het invoeren van een verplicht ‘klantenboek’ voor winkeliers.

• Controlemechanisme: Winkeliers moeten nauwkeurig bijhouden wie wat koopt. Dit stelt de autoriteiten in staat om de distributieketen sluitend te maken.
• Handhaving: Er wordt expliciet melding gemaakt van steekproeven. De "Centralen Contrôledienst" (CCD) wordt ingezet om de gegevens in het klantenboek te verifiëren door klanten direct te benaderen of te bezoeken.
• Doel: Het bestrijden van de zwarte handel en het aanpakken van ‘knoeiers’ (fraudeurs die buiten het officiële distributiesysteem om handelen).
• Taalgebruik: Het gebruik van de term "knoeiers" is typerend voor de ambtelijke taal uit die tijd om illegale handelaren of onbetrouwbare winkeliers te diskwalificeren. In juli 1943 was de voedselschaarsheid in het bezette Nederland nijpend. Bijna alle levensmiddelen waren op de bon. Vis was een belangrijk alternatief voor vlees, maar ook hierop werd de controle steeds strenger om te voorkomen dat voorraden naar de zwarte markt verdwenen.

De Wethouder voor de Levensmiddelen was op lokaal niveau verantwoordelijk voor de eerlijke verdeling van de beschikbare rantsoenen. De Centralen Contrôledienst (CCD) was een in 1941 opgerichte instantie die berucht was om haar strenge (en vaak gevreesde) optreden tegen prijsopdrijving en illegale handel. Dit document illustreert de verregaande bureaucratische controle waarbij zelfs individuele burgers thuis bezocht konden worden om hun aankopen te verifiëren.