Ambtsbrief / Dienstbericht (kopie/minuut). 31 juli 1944. De Burgemeester van Amsterdam (Edward Voûte). De Directeur-Generaal voor de Voedselvoorziening te 's-Gravenhage. P e r s o o n l i j k

[Stempel linksboven:]
№ 2A/1/42 M.1944 8/o
L.M. 651 '44

[Handgeschreven rechtsboven:]
Maarten p
m.i. Dr.
m. sinka.
31 Juli 1944.

aardappelenvóórziening.

In verband met de vaststelling van het aardappelrantsoen geduren-
de de week van 31 Juli t/m 5 Augustus op 2 kg, meen ik Uw aandacht te
moeten vestigen op het volgende. In strijd met de mededeeling, dat de
aanvoer van vroege aardappelen door verschillende omstandigheden onvol-
doende is, is mij gebleken dat via den zwarten handel op groote schaal
vroege aardappelen in Amsterdam zijn aangevoerd. De prijs voor deze
aardappelen bedraagt bij de groente- en aardappelhandelaren 30 tot 50 cent
per kg. Ik vrees, dat deze prijs tegen het einde van de week nog zal op-
loopen.

Door een aardappelhandelaar werd mij verteld, dat hem dezer dagen
20 ton aardappelen tegen "zwarten prijs" werden aangeboden.

Door het Plaatselijk kantoor van de Vebena werd mij medegedeeld, dat
de boeren den prijs voor de aardappelen te laag vinden, reden waarom zij
dit product buiten den officieelen handel (Vebena) om in de stad trach-
ten af te zetten door middel van groente- en aardappelhandelaren, die
bereid zijn de "zwarte prijzen" van hun klanten te vragen.

vM

De Burgemeester van Amsterdam,
(get.) Voûte

den heer Directeur-Generaal
voor de Voedselvoorziening,
's-G R A V E N H A G E.

de Gemeentesecretaris,
(get.) J. F. FRANKEN

[Rechtsonder:] 2A

--- * Kernboodschap: De burgemeester signaleert dat het officiële aardappelrantsoen laag is (2 kg) onder het voorwendsel van schaarste, terwijl er in werkelijkheid grote hoeveelheden aardappelen de stad binnenkomen via de zwarte markt.
* Economisch conflict: De boeren weigeren te leveren aan de officiële instantie (Vebena) omdat de vastgestelde prijzen te laag zijn. Zij kiezen voor de illegale weg waar ze 30 tot 50 cent per kilo kunnen vangen, een fractie van wat de burger waarschijnlijk officieel zou betalen.
* Actoren:
* Edward Voûte: De collaborerende burgemeester van Amsterdam tijdens de bezetting.
* Vebena: De 'Vereniging van Belangenbehartigers in de Aardappelhandel', de organisatie die tijdens de oorlog de distributie en prijsstelling reguleerde.
* Toon: De brief is zakelijk maar waarschuwend van aard. Voûte uit zijn zorgen over de prijsstijgingen en de ondermijning van het distributiestelsel.

--- Dit document stamt uit de late zomer van 1944, slechts enkele maanden voor de beruchte Hongerwinter. De voedselvoorziening in Nederland was op dat moment uiterst precair. Het laat de frictie zien tussen de bezettingsbureaucratie (die trachtte de distributie te beheersen via rantsoenering) en de economische realiteit op het platteland, waar boeren probeerden te overleven of te profiteren door de officiële kanalen te omzeilen.

De zwarte handel was in deze periode wijdverbreid; zonder deze illegale aanvoer hadden veel stedelingen al veel eerder honger geleden, maar het zorgde tegelijkertijd voor enorme prijsopdrijvingen die voor de armsten onbetaalbaar waren. De melding over "20 ton" die wordt aangeboden buiten de bonnen om, illustreert de schaal van deze schaduweconomie in Amsterdam. E.