Brief / Ambtelijk rapport (Afschrift, Concept). 15 januari 1943. Onbekend (waarschijnlijk een diensthoofd van Publieke Werken of Marktwezen). [Handgeschreven tekst linksboven, diagonaal:]
dossier aardappel-hallen maken voor Dir. + notulen [gevolgd door een paraaf/teken]

[Getypte tekst:]

Afschrift.
Concept.

Amsterdam, 15 Januari 1943.

Aan den Heer
WETHOUDER P.W.

Naar aanleiding van het feit, dat op [open ruimte] Januari 1943, toen de aardappelpakhuizen op de Centrale Markt na afloop van de vorstperiode werden geopend, werd geconstateerd, dat de bovenste aardappelen bevroren waren geweest, breng ik het volgende te Uwer kennis.

Volgens de gegevens uit de literatuur op dit gebied bevriezen aardappelen, die door inwendige omzettingen zelf een geringe hoeveelheid warmte produceeren, eerst bij een temperatuur, lager dan - 2° C. De opslag dient dus zoodanig te geschieden, dat de temperatuur niet tot dit cyfer daalt. Anderzijds wordt opgegeven, dat aardappelen ook moeten worden beschermd tegen temperaturen, hooger dan 5-7° C., waarbij de aardappelen gaan uitloopen, terwijl dan tevens door broei de kwaliteit vermindert.

De aardappelpakhuizen, waarvan dak en wanden zijn voorzien van zware isolatielagen, worden hier te lande met het oog op laatstgenoemden eisch - temperaturen boven 0° C. komen in den winter in het algemeen gedurende lange perioden voor in tegenstelling tot temperaturen onder het vriespunt - zoodanig ingericht, dat de door de aardappelen geproduceerde warmte zoo snel mogelijk wordt afgevoerd. Om dit te bereiken, worden de pakhuizen, welke in het algemeen een langwerpigen vorm hebben, voorzien van een aantal luchtkokers in het dak en van dubbele deuren in de beide korte wanden. Deze dubbele deuren zijn samengesteld uit binnendeuren, voorzien van jalouzieën en luiken, welke deze jalouzieën kunnen afdekken, alsmede uit normale buitendeuren. Bij temperaturen boven het vriespunt behooren de buitendeuren te worden geopend, evenals de luiken van de jalouzie-deuren, waardoor zelfs bij algeheele windstilte de door de aardappelen geproduceerde warmte door de luchtkokers in het dak wordt afgevoerd.

Gedurende vorstperioden behooren de jalouzie-deuren door middel van de luiken en de luchtkokers in het dak door middel van de houten kleppen te worden afgedicht, terwijl ook de buitendeuren moeten worden gesloten. Aangezien een goede sluiting door deze houtconstructies, welke door het werken van hout aan geringe vormveranderingen onderhevig zijn, niet mogelijk is - o.m. zijn nu eenmaal kieren aan den onderkant der deuren niet te vermijden - is het bij de boeren gebruikelijk om bij het intreden van vorst de luchtkokers en de kieren van de deuren af te dichten met oude zakken of dergelijken, terwijl bij voortdurenden vorst veelal ook de aardappelen worden afgedekt met zeilen of stroo, teneinde de door de aardappelen geproduceerde warmte vast te houden.

In de aardappelpakhuizen op de Centrale Markt zijn, naar mijn dienst is gebleken, niet alleen de vorengenoemde voorzorgsmaatregelen niet getroffen, maar zelfs waren door de gebruikers geen thermometers aangebracht, zoodat ook een contrôle op de temperatuur in de pakhuizen niet heeft kunnen plaats vinden. Mijnerzijds moet dan ook de conclusie worden getrokken, dat de * Taal en Spelling: Het document is geschreven in de destijds gangbare spelling (vóór de hervorming van 1947), met woorden als "produceeren", "cyfer", "algeheele" en de verbuiging van lidwoorden ("den Heer", "laatstgenoemden").
* Inhoud: De auteur rapporteert een incident waarbij aardappelen in de Amsterdamse Centrale Markt zijn bevroren. Hij legt uitgebreid de technische werking van aardappelpakhuizen uit (ventilatie versus isolatie).
* Kernboodschap: Er is sprake van nalatigheid door de gebruikers van de pakhuizen. Zij hebben verzuimd de ventilatieopeningen af te dichten bij vorst en gebruikten zelfs geen thermometers om de situatie te monitoren.
* Vorm: Het betreft een concept/afschrift, wat verklaart waarom de exacte datum in de eerste alinea ("op ... Januari 1943") nog niet is ingevuld. Dit document stamt uit januari 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was de voedselvoorziening een kritieke kwestie. Aardappelen vormden het hoofdbestanddeel van het dieet van de bevolking, zeker omdat veel andere producten op de bon waren of schaars werden.

Het verlies van een partij aardappelen door bevriezing was in die tijd niet slechts een economische schadepost, maar een bedreiging voor de voedselvoorraad van de stad Amsterdam. De toon van het rapport is dan ook zakelijk doch kritisch: de verantwoordelijke dienst wijst op de fouten van de gebruikers (markthandelaren of beheerders) om zichzelf in te dekken bij de Wethouder van Publieke Werken. De handgeschreven notitie suggereert dat de zaak serieus werd opgenomen en dat er een apart dossier voor de directie moest worden aangelegd.