Getypte ambtelijke brief/memo met handgeschreven kanttekeningen. 17 augustus 1944. 2c/55/1M. vD/SV.

17 Augustus 1944.

voorziening groenten en fruit.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r .

In verband met de nieuw getroffen regeling inzake de voorziening met groenten en fruit der consumptiegebieden hier te lande heb ik de eer het volgende te Uwer kennis te brengen.

Tot 15 Augustus jl. werden de aan de diverse veilingen aangevoerde producten verdeeld over de hierna te noemen categorieen:

1. Export (w.o. Wehrmacht);
2. Industrie (vnl. fruit en stapelgroenten);
3. Aan- en Verkoopbureau Tuinbouwproducten, A.V.T. (Bureau Velders) te 's-Gravenhage;
4. Grossiers.

Ter toelichting hiervan diene, voor zoover betreft sub. 3 en 4, het volgende:

sub. 3.
De producten van het A.V.T. werden geleverd aan diverse instellingen, grossierscombinaties in verschillende plaatsen en ook aan gemeentebesturen, hoofdzakelijk voor de vorming van wintervoorraden. De grossierscombinaties verkochten de producten of gecombineerd of zij wezen de producten om toerbeurt aan leden-grossiers van grossierscombinaties toe.

sub. 4.
De grossiers kregen hun producten op de veilingen toegewezen volgens een puntensysteem, vastgesteld op grond van hun aankoopen in vroegere jaren (de basisjaren).

Met ingang van 15 Augustus 1944 is een regeling getroffen, waarbij alle op de Veilingen in den lande aangevoerde producten worden gekocht door het hierboven sub 3 genoemde A.V.T.; dit Bureau krijgt hierdoor een overzicht van de totale hoeveelheid aangevoerde groenten en fruit; naar gelang van de behoeften van de consumentengebieden worden de aangevoerde hoeveelheden door genoemd Bureau verdeeld; de gemiddelde aanvoercijfers per veiling zijn bekend. De veilingen hebben van het A.V.T. het percentage opgekregen dat zij naar de verbruikscentra moeten leveren; een overzicht hiervan doe ik U in bijlage dezes toekomen. * Centrale boodschap: Het document beschrijft een radicale centralisatie van de voedseldistributie in Nederland per 15 augustus 1944. Waar voorheen producten nog via verschillende kanalen (waaronder de vrije markt via grossiers) hun weg vonden, wordt nu alles opgekocht door één centraal orgaan: het A.V.T. (Aan- en Verkoopbureau Tuinbouwproducten).
* Het systeem: Het A.V.T. fungeert als centrale regisseur die bepaalt welk percentage van de veilingopbrengst naar welke verbruikscentra gaat, gebaseerd op gemiddelde aanvoercijfers en lokale behoeften.
* Prioriteiten: In de oude situatie (vóór 15 augustus) wordt expliciet melding gemaakt van export naar de Wehrmacht als eerste categorie, wat de precaire positie van de Nederlandse voedselvoorziening onder Duitse bezetting benadrukt.
* Terminologie: Termen als "stapelgroenten" (houdbare groenten zoals aardappelen, uien, wortelen) en "wintervoorraden" wijzen op de voorbereiding op de komende winterperiode. * Historisch kader: De datum, 17 augustus 1944, is cruciaal. Het is minder dan drie weken voor 'Dolle Dinsdag' (5 september 1944). De geallieerden rukken op in Frankrijk en de bezetter probeert de grip op de schaarse middelen in Nederland te verstevigen.
* Hongerwinter: Deze centralisatie van de groente- en fruitvoorziening vond plaats vlak voordat de transporten in Nederland plat kwamen te liggen door de spoorwegstaking in september 1944, wat mede zou leiden tot de beruchte Hongerwinter.
* Voedselvoorziening: De instelling van het A.V.T. was onderdeel van het bureaucratische apparaat dat door de bezetter en de collaborerende administratie was opgezet om de distributie van schaarse goederen te controleren en te rantsoeneren, vaak met het oog op het veiligstellen van voorraden voor Duitsland of de Duitse legermacht.