Dienstverslag/Rapportage van een ambtenaar van het Marktwezen. 26 september 1944 (met aantekeningen tot 4 oktober 1944). (Pagina 1)

[Marginale aantekening in rood potlood/inkt:]
M. Insp. ter behandeling / 2-10-’44
Dergelijke tirades moeten achterwege blijven. Rapporten moeten zakelijk zijn. Attendeeren.
Gezien 4-10-’44 [Paraaf]

Deze schipper verklaarde mij in opdracht te varen van zijn lastgever en daarvoor f 1200.- te zullen ontvangen. Bij nader onderzoek bleek mij verder dat deze lastgever was genaamd:
GERHARDUS HENDRIKUS LUKASSEN, groentenhandelaar, geb. 20 Maart 1921 te Vianen (Z.H.), wonende Weerdijk 18 te Vianen. Persoonsbewijs V-20. No. 001541.

Lukassen verklaarde vervolgens; dat hij gisteren Maandag 25 September 1944, te Vianen een $\pm$ 30.000 kg Appelen en peren had geladen met bestemming Amsterdam, om deze aldaar te verkoopen. Nu was er eveneens gisteren in Vianen een hem onbekend (?) persoon aan boord gestapt en deze had de partij gekocht, ook voor Amsterdam bestemd. Deze onbekende was aan boord gebleven en ’s nachts naar Amsterdam gevaren, waar de kooper voor papieren zou zorgen en verdere instructies zou geven. Aan de haven wachtte op zijn terugkomst. Op mijn vraag wat of er met de halfvol geladen wagen met fruit, welke ik op de kade had zien staan gebeurd was, vertelde Lukassen mij, dat hij die weer had afgeladen op de schuit. Ik heb dit voor waar aan moeten nemen. Ook vroeg ik hem of hij reeds enige kisten fruit verkocht had aan personen die op de wal stonden, daar ik dit had opgemaakt uit de diverse gesprekken welke het protesteerend publiek hield, nadat ik des ’s morgens op de Verlaging aantrof. Hij bevestigde dit, door te vertellen dat dit slechts een 5 à 6 kisten waren geweest, en hij had dat gedaan om zoon naar enige maanden een plezier te doen. Hij had 70 ct per K.G. gemaakt en voor de kratten appelen 25 kg en voor de peren 30 kg per kist geschat. Toen ik hem vertelde dat de onbekende kooper, indien hij dit vernam, hiermede wel geen genoegen zou nemen, zeide hij: „Och dat is zorg niet.”

Ik vroeg hem nog naar zijn vrachtbrief, maar die had hij niet, evenmin had men in Utrecht bij informatie medegedeeld, dat dat fruit vrij was voor vervoer en verkoop. Hij ging dan ook met inbeslagname in het geheel niet accoord.
Hij was echter bereid om de partij fruit zoovoor uit de schuit aan het publiek te verkoopen tegen 70 ct per kg.

Terwijl mij (Ubben en ik) en ook de politie met de schipper en met Lukassen bezig waren, kwam Onderluitenant Hulst, van de Waterpolitie te Voorneele, informeerde ook naar een en ander en verklaarde kort en bondig: „Ik leg beslag op de lading, jullie gaan allemaal van boord en de schipper moet opstomen naar het Bureau van de Waterpolitie aan de Prins Hendrikkade.”

(Pagina 2)

Nieuwe consternatie volgde bedrijf. De politie van de Pieter Aertszstraat had onderhands het gevoel gedaan weten te krijgen dat het fruit aan het publiek verkocht zou worden, mits de Directeur Marktwezen toestemming verleende, en ging dus helemaal niet accoord met de inbeslagname door de Waterpolitie, temeer daar deze volgens hen er niets meer mee te maken hadden, daar zij hun grens reeds beslag gelegd hadden, en zij er het eerst bij geweest waren.

Ik heb toen medegedeeld, dat dat absoluut onwaar was, daar ik ons reeds voor acht reeds bezig was om te onderzoeken wat of er loos was, maar toen niemand trof. Later bleek nog, dat de heeren Lukassen C.S. op dien tijd bij een kolenhandelaar in de Warmoesstraat waren geweest, om te probeeren van deze een kar en een loods te huren voor vervoer en opslag der goederen. Dus zoodoende trof ik niemand.

Ook had zich nog een persoon genaamd Molenkamp gemeld, die verklaarde dat de partij fruit hem toebehoorde en dat hij deze leveren moest aan de Wehrmacht. Hij was vergezeld van een persoon in burger, van Duitsche nationaliteit, die vertelde dat hij binnen 3 uur een beslissing zou geven, wat of er gebeuren moest. Hoewel Lukassen toen weer eerst verklaarde dat hij met beide laatstgenoemde personen onderhandeld had, vertelde hij daarna weer dat deze mannen er niets mee te maken hadden.

Tenslotte is na veel discussie de schuit met fruit overgebracht, onder begeleiding van Onderluitenant Hulst van de Waterpolitie, een agent van Politie van het Bureau Pieter Aertszstraat, Marktheester Bloem en mij persoonlijk naar de Centrale Markt en ter beschikking gesteld van den Heer van Es, directeur der Amsterdamsche Veiling.

Amsterdam 26 September 1944.

De Ambtenaar van het Marktwezen,

[Handtekening] L.L. J Lak.
[Handtekening] G. Ubben Jr.

[Diverse stempels en parafen, o.a. "Gezien 4-10-'44 de Markt"] Dit rapport beschrijft de chaotische inbeslagname van een grote lading fruit (30.000 kg) in Amsterdam tijdens de laatste oorlogsjaren. De ambtenaar van het Marktwezen stuit op een schip uit Vianen. Er ontstaat een conflict tussen verschillende partijen: de handelaar Lukassen (die direct aan het volk wil verkopen), de lokale politie (die de verkoop aan de burgers steunt), de Waterpolitie (die de lading officieel in beslag neemt) en een zekere Molenkamp die claimt dat het fruit voor de Duitse Wehrmacht bestemd is. Uiteindelijk wordt de lading naar de Centrale Markt gebracht voor officiële veiling. Opvallend is de kritische rode aantekening van een superieur, die het verslag te emotioneel ("tirades") en te weinig zakelijk vindt. Het document dateert van eind september 1944. Dit is vlak na de Spoorwegstaking en het begin van de Hongerwinter in het bezette westen van Nederland. Voedsel was extreem schaars. De spanning in het verslag tussen het "protesterend publiek" dat fruit wil kopen en de autoriteiten die beslag leggen, weerspiegelt de enorme voedselschaarste en de zwarte handel in die periode. De vermelding van de "Wehrmacht" onderstreept de constante dreiging van vordering van schaarse middelen door de bezetter. Het document toont ook de bureaucratische strijd tussen verschillende Nederlandse politie- en marktdiensten onder het Duitse bewind.