Ambtelijk rapport/proces-verbaal van bevindingen. Rapport

Op Zaterdag 30 Sept. 1944 hebben ondergeteekenden zich
begeven naar den tuinder
W.J.B. Overwater, Sloterpolder E 335
Op zijn tuin bevonden zich ± 400 personen, die
zich en file hadden opgesteld. Overwater was
bezig uit zijn tuin andijvie te snijden en deze
te verkoopen aan de aanwezige menschen. Hij gaf
ieder 5 struiken tegen betaling van F 0.25. Deze 5
struiken bleken gemiddeld 5 à 6 pond te wegen.
De andijvie werd aldus verkocht iets beneden den
winkelprijs.
Wij wezen Overwater op zijn plicht deze andijvie
aan de Ned. Veiling te leveren. Hij verklaarde in de
verste verte hieraan niet te denken omdat hij tegen
veilingsprijs (4 ct p. kg) uit de opbrengst nog niet
de productie kosten kan dekken.
Overwater ging voort met andijvie te snijden en
deze te verkoopen aan de wachtende menschen.

Adam 2 Oct 1944
A Veerman
[onleesbare tweede handtekening/functie]

Den Heer Inspecteur
v/h Marktwezen

[In de marge, rode inkt:] waarom geen p.v.?
[Rechtsonder, schuin:] Gezien 3-10-44 [handtekening] Dit rapport beschrijft een confrontatie tussen ambtenaren van het Marktwezen en een eigenzinnige tuinder in de Sloterpolder tijdens de Duitse bezetting.

De kern van het conflict is economisch: de tuinder, Overwater, weigert zijn waar via de officiële weg (de Nederlandse Veiling) aan te bieden. Zijn reden is puur bedrijfseconomisch; de vastgestelde veilingsprijs van 4 cent per kilo is lager dan zijn productiekosten. Om zijn bedrijf te redden en de bevolking direct te helpen, verkoopt hij zijn andijvie rechtstreeks aan de consument voor 25 cent per 5 struiken (ongeveer 8 à 10 cent per kilo, uitgaande van het gewicht in ponden). Hoewel dit een overtreding is van de distributiewetten, merkt de controleur op dat de prijs nog steeds "iets beneden de winkelprijs" ligt.

De menselijke kant is opvallend: maar liefst 400 mensen staan "en file" (in de rij) op het land, wat de enorme voedselschaarste in Amsterdam op dat moment illustreert. De autoritaire reactie in de marge ("waarom geen p.v.?") laat zien dat hogere instanties meer waarde hechtten aan de regels dan aan de pragmatische of humanitaire aspecten van deze directe verkoop. Het document dateert van begin oktober 1944, een cruciale en dramatische periode in de Nederlandse geschiedenis. Na de geallieerde opmars in september ("Dolle Dinsdag") en de daaropvolgende spoorwegstaking, begonnen de voedselvoorraden in de grote steden in het westen van Nederland snel op te raken. Dit was de vooravond van de Hongerwinter.

In deze tijd probeerden de bezetter en de Nederlandse autoriteiten de voedseldistributie strikt te reguleren via het veilingsysteem om de zwarte markt tegen te gaan en de voedselvoorziening te controleren. Echter, door de lage vastgestelde prijzen konden veel boeren en tuinders niet rondkomen, wat leidde tot wijdverbreide "illegale" rechtstreekse verkoop.

De Sloterpolder was destijds een belangrijk tuinbouwgebied dat de stad Amsterdam van groenten voorzag. De aanwezigheid van 400 mensen op een akker buiten de stad toont aan dat stedelingen toen al massaal naar de randgebieden trokken in een wanhopige zoektocht naar betaalbaar eten, nog voordat de echte hongersnood in volle hevigheid losbarstte. A. Veerman W.J.B. Overwater Marktwezen