Dienstbrief/Rapport van wangedrag. 2 maart 1944. Een ambtenaar van het marktwezen (waarschijnlijk op de Albert Cuypstraat, Amsterdam). Handtekening lijkt op Hamdorff. Den Heer Inspecteur van het Marktwezen alhier (Amsterdam). Albert Cuypstr [onderstreept]

[Linksboven in de marge schuin geschreven:]
Handel & Nijv.
Dir.

[Stempels in het midden:]
No. 25/16/1
M. 1944 7/3

Den Heer Inspecteur
v/h Marktwezen
alhier.

Heden morgen bij de vischverkoop
was er een vrouw, genaamd Petronella Juliana
Berkelaar, geboren 23 Juli 1893 te Amsterdam,
wonende Rustenburgerstraat 401 II alhier.
Deze vrouw wilde met alle geweld visch
hebben, niettegenstaande zij niet in de aldaar
opgestelde vischrij had gestaan.
Dit was een herhaling van Zaterdag 26 Febr.,
toen wilde zij ook visch hebben, terwijl zij toen
ook niet in de vischrij stond.
Toen zij tot de ontdekking kwam, dat zij
van mij niets te verwachten had, werd zij
hatelijk door te zeggen: "Ik zal wel eens een
boekje van je open doen, ik zie en weet ge-
noeg!" Daar hier geen termen voor een p.v.
aanwezig zijn, zou ik graag een onderzoek
uwerzijds willen.

2 Maart 1944
[getekend: Hamdorff] Het document is een formeel beklag over een incident op de markt in de Albert Cuypstraat in Amsterdam. Een burger, Petronella Juliana Berkelaar, wordt ervan beschuldigd herhaaldelijk voor te hebben willen dringen bij de visverkoop ("vischrij"). Wanneer zij hierop wordt aangesproken, uit zij een dreigement aan het adres van de ambtenaar: "Ik zal wel eens een boekje van je open doen, ik zie en weet genoeg!"

De ambtenaar ervaart dit dreigement blijkbaar als ernstig genoeg om een formeel rapport in te dienen. Hij merkt op dat er geen "termen" (voldoende juridische grond of getuigen) zijn voor een direct proces-verbaal (p.v.), maar vraagt de inspecteur om een intern onderzoek. Dit wijst erop dat de ambtenaar zichzelf wil indekken tegen mogelijke valse beschuldigingen die de vrouw tegen hem zou kunnen inbrengen. Dit document stamt uit maart 1944, een periode van extreme schaarste tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Voedsel, waaronder vis, was strikt gerantsoeneerd en alleen verkrijgbaar via distributiebonnen en urenlang wachten in de rij. De zenuwen van zowel het publiek als de marktmeesters stonden door het gebrek aan voedsel en de algemene oorlogsdreiging onder hoogspanning.

Het dreigement "een boekje open doen" was in die tijd bijzonder beladen. Het kon impliceren dat de ambtenaar zich bezighield met zwarte handel, corruptie, of juist met verzetsactiviteiten dan wel collaboratie. Door dit incident direct te rapporteren, stelde de ambtenaar zijn superieuren op de hoogte van de vijandige interactie, voor het geval de vrouw haar dreigement zou uitvoeren. De genoemde persoon, Petronella Juliana Berkelaar, is historisch traceerbaar in de Amsterdamse bevolkingsregisters met de genoemde geboortedatum en het adres in de Rustenburgerstraat. Marktwezen