Handgeschreven proces-verbaal / inspectierapport. Rapport
№ 27/25/1 M. 1944 [stempel]

Op 8 en 9 Nov. 1944 hebben ondergeteekenden
controle gehouden op de dagmarkten Lindengracht,
Ten Katestraat en Jan Evertsenstraat. Op al deze
markten hebben wij in totaal 12 „verbalen”
gehouden: t.w. 7 met clandestien fruit, 1 met lucifers,
3 met sacharine tabletten en 1 met sigaretten papier.
Een geval verdient bijzondere vermelding, c.q.
bestraffing: Op Woensdag 8 Nov. omst. 15 uur
bevonden wij ons in de Ten Katestraat, waar wij
voor een der kramen een samenscholing van
publiek zagen. Eenige vrouwen waren hevig aan
het twisten met een marktkoopman over
„zwarte” lucifers. Deze marktkoopman had
op zijn stal ongeveer 50 pakken lucifers voor-
radig. Hij was niet genegen deze lucifers voor
geld aan het publiek te verkoopen. Wij hebben
geconstateerd, dat hij de treurige moed had
voor een pak lucifers broodbonnen voor 1 ½
brood, - d.i. 1200 gram - te vragen. Hij verklaarde
ons dat hij inderdaad uitsluitend tegen in- * Inhoud: Het rapport beschrijft de dagelijkse werkzaamheden van controleurs (waarschijnlijk van de Crisis Controle Dienst of de politie) op Amsterdamse markten. Er wordt melding gemaakt van twaalf overtredingen waarbij goederen illegaal ("clandestien") werden verhandeld.
* Kernincident: De focus ligt op een incident in de Ten Katestraat. Een marktkoopman weigerde lucifers (een schaars goed in 1944) tegen geld te verkopen. In plaats daarvan eiste hij broodbonnen ter waarde van anderhalf brood (1200 gram) per pakje.
* Toon: De tekst bevat een moreel oordeel. De controleur spreekt over de "treurige moed" van de koopman, wat wijst op verontwaardiging over het profiteren van de honger en schaarste van de burgerbevolking.
* Taalgebruik: Typisch ambtelijk Nederlands uit de jaren '40 ("ondergeteekenden", "c.q.", "geconstateerd"). Dit document stamt uit het begin van de Hongerwinter (november 1944 - mei 1945) in het bezette West-Nederland. Door een Duitse blokkade en de spoorwegstaking ontstonden extreme tekorten aan voedsel en brandstof.

• Schaarste: Alledaagse producten zoals lucifers en fruit waren vrijwel niet meer op de reguliere markt te krijgen.
• Ruilhandel en Zwarte Markt: Omdat geld door de enorme inflatie en het gebrek aan goederen bijna waardeloos was geworden, ontstond er een levendige zwarte markt. In plaats van geld werden distributiebonnen (zoals de genoemde broodbonnen) het belangrijkste betaalmiddel.
• Handhaving: De autoriteiten probeerden deze illegale handel te onderdrukken om te voorkomen dat voedselvoorraden buiten het officiële distributiesysteem om werden verhandeld tegen woekerprijzen. De "samenscholing van publiek" en de ruziënde vrouwen in het rapport illustreren de hooggelopen spanningen in de samenleving door het gebrek aan eerste levensbehoeften.