Getypt afschrift van twee ambtelijke rapporten. No.30/37/4M. 1944 26/6.

A F S C H R I F T.
=================

RAPPORT.

Den Heer Inspecteur,

Naar aanleiding van de klacht over onmenschelijke behandeling van A.Weitz plaatshouder op het Waterlooplein het volgende:
Genoemde Weitz had grooter plaats ingenomen als hem is toegewezen waar ik betaling voor vorderde, hieraan voldeed hij niet,zeggende, dat hij nog nooit een losse plaats had betaald en dit nu ook niet deeed. Ik maakte hem er op attent, dat ik met vroeger niets te maken had en hij nu moest betalen en dat hij anders niet meer mocht uitstallen. Hij antwoordde mij: "Ik heb niets met je te maken en ik ga toch staan, waarop ik hem geantwoord heb, dat ik hem dan er af zou gooien. Ik ben daarna nog naar hem toegegaan met Marktmeester Renz en deze heeft hem ook gelast te betalen, maar hij herhaalde wat hij tegen mij had gezegd daaraan toevoegende, dat de vorige Marktmeesters dan flapdrollen waren, daar die nooit een aanmerking hadden gemaakt. Den Heer Renz kent deze man als opstandig daar hij op de Nieuwmarkt ook slecht wou betalen als hij meer plaats innam.

w.g. N.Burg

Amsterdam, 22 Juni 1944.

A F S C H R I F T.
=================

R A P P O R T.
=============

No.30/37/5M. 1944 26/6.
Amsterdam, 23 Juni 1944.

Den Heer Inspecteur,

Wat het niet betalen van meer ingenomen plaatsruimte, op de dagmarkt Waterlooplein door de vastepl.h.A.Weitz pl.n. 137, ken ik U melden, dat marktopzichter Burg bij mij kwam en vertelde, dat Weitz de meerder door hem ingenomen pl. ruimte niet wenschte te betalen.Wij zijn toen beide naar A.Weitz toegegaan en ik heb toen er opmerkzaam opgemaakt, dat hij zeer goed wist dat hij bij het innemen van een grootere plaats moest bij betalen. Toen kwam er een stroom van woorden los zooals "suffert, flapdrollen" en het was een "sociale misdaad" om hem dat te laten betalen en al dat moois meer. Aangezien Weitz mij bekend is van de Nieuwmarkt waar ik ook altijd last met hem had wanneer hij moest bij betalen, maar eerlijk gezegd heb ik Weitz nooit ernstig genomen (tenminste doe indruk maakte hij altijd op mij) zoodat ik alleen daarom er geen melding van gemaakt heb. De door hem ingenomen ruimte was zeker 5 m. in de lengte.

w.g. J.Renz.

z.o.z. Het document bevat twee opeenvolgende rapporten die een conflict op de Amsterdamse Waterloopleinmarkt beschrijven. De kern van het geschil is zakelijk: de plaatshouder A. Weitz weigert te betalen voor vijf meter extra ingenomen marktruimte. De escalatie is echter persoonlijk en emotioneel. Weitz heeft blijkbaar een klacht ingediend over "onmenschelijke behandeling", waarschijnlijk naar aanleiding van het dreigement van opzichter Burg om hem van de markt te "gooien".

De rapporten schetsen een beeld van een recalcitrante koopman die de autoriteit van de nieuwe marktbeambten uitdaagt door te verwijzen naar de laksheid van hun voorgangers (die hij "flapdrollen" noemt). Interessant is de woordkeuze van Weitz, die het vorderen van staangeld een "sociale misdaad" noemt. Dit duidt op een diepgeworteld gevoel van onrecht of economische nood. De beambten typeren hem als "opstandig" en een bekende probleemgeval van de Nieuwmarkt. Deze rapporten zijn geschreven in juni 1944, een cruciale fase in de Tweede Wereldoorlog (vlak na D-Day). Amsterdam bevond zich in het vierde jaar van de Duitse bezetting. Het Waterlooplein en de Nieuwmarkt vormden van oudsher het hart van de Joodse buurt. Tegen de zomer van 1944 was het overgrote deel van de Joodse bevolking echter al weggevoerd. Hoewel de etniciteit van A. Weitz niet expliciet wordt vermeld, is de naam veelvoorkomend in Joodse kringen; als hij inderdaad Joods was, is zijn aanwezigheid op de markt in deze late fase van de bezetting opmerkelijk.

Het document toont de bureaucratische continuïteit van de stad tijdens de bezetting: ondanks de oorlog en terreur gingen de dagelijkse beslommeringen, controles op staangeld en ambtelijke verslaglegging gewoon door. De term "sociale misdaad" in 1944 krijgt extra gewicht tegen de achtergrond van de toenemende voedselschaarste en economische ontwrichting die kort daarna zouden uitmonden in de Hongerwinter.