Getypte brief (afschrift). 27 april 1944. J. Westendorp-Duijs, Transvaalkade 9 (O), Amsterdam. A F S C H R I F T.

Amsterdam, 27 April 1944.

L.S.

Ter bevordering van een meer rechtvaardige verdeeling van de fisch geef ik U in overweging vast te stellen, dat, indien b.v. na 1 of 2 uur nog visch aan de vischhandelaren ten verkoop wordt verstrekt, deze pas den volgenden dag verkocht mag worden. Ter verklaring het volgende.

Ik heb een volgnummer bij mijn vischhandelaar Braam, Middenweg 52, Amsterdam (O) Maandag jl. zou ik aan de beurt zijn. Maandag morgen echter geen no. in de etalage. Dinsdag idem, maar wel menschen in de winkel. Ik keek maar eens naar binnen. Op mijn vraag wanneer ik nu aan de beurt was was het antwoord: gister is U aan de beurt geweest. Om 5 uur was er n.l. nog visch gekomen genoeg voor de nos. 680-770 waar ik bij hoorde. Voor zoover de no. niet op waren komen dagen, was de visch aan de gelukkigen die toevallig voorbij kwamen verkocht. Op mijn vraag of ik nu wilde volgende keer aan de beurt kan komen, daar 5 uur toch geen uur meer is waarop men mog eens naar de vischwinkel loopt, het antwoord: U kunt nu visch ~~krijgen~~ n.l. kabeljauw à f. 2,50 p.pond, die werd zonder no. verkocht omdat de hoeveelheid niet groot was om ze op nummer te geveb. Die visch was mij echter te duur, maar mijn beurt was voorbij.

Op die manier is de kans om voor een redelijke prijs aan visch te komen wel zeer klein. Men kan toch niet eischen, dat de huisvrouw den geheelen dag op straat loopt om voor haar gezin het noodigde bij elkaar te krijgen. In de hoop, dat hiervan goede nota wordt genomen.

Hoogachtend,

w.g. J. Westendorp-Duijs
Transvaalkade 9 (O). * Kern van de klacht: De schrijfster beklaagt zich over de willekeur en onvoorspelbaarheid van de visdistributie. Omdat er laat op de middag (5 uur) nog een partij vis werd geleverd, miste zij haar beurt op basis van haar volgnummer. De vis die overbleef werd vervolgens verkocht aan passanten ("gelukkigen"), terwijl de schrijfster alleen nog zeer dure kabeljauw kon kopen zonder nummer.
* Voorgestelde oplossing: Een regeling waarbij vis die na een bepaald tijdstip (1 of 2 uur 's middags) wordt geleverd, pas de volgende dag verkocht mag worden. Dit zou de "huisvrouw" beschermen, die niet de hele dag de winkels kan controleren.
* Sociaal-economische details:
* De prijs van de kabeljauw (f. 2,50 per pond) wordt als te duur ervaren, wat duidt op de enorme prijsstijgingen en schaarste tijdens de oorlogsjaren.
* Het gebruik van "volgnummers" was een noodzakelijk kwaad om de enorme rijen voor winkels te beheersen.
* Toon: De brief is formeel en beleefd ("L.S.", "Hoogachtend"), maar de ondertoon is er een van frustratie over de dagelijkse overlevingsstrijd. Dit document stamt uit april 1944, de late fase van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselschaarste nam in deze periode hand over hand toe. Hoewel de Hongerwinter nog moest komen, waren veel producten al gerantsoeneerd of simpelweg onverkrijgbaar.

Vis was een belangrijke eiwitbron, maar de aanvoer was onregelmatig door beperkingen voor de visserij op de Noordzee (vanwege zeemijnen en Duitse restricties). In Amsterdam-Oost (waar de Transvaalkade en Middenweg liggen) was de situatie nijpend. Het systeem van volgnummers was bedoeld om de distributie eerlijk te laten verlopen, maar zoals uit deze brief blijkt, leidde de praktijk vaak tot ongelijkheid. De brief geeft een zeldzaam inkijkje in de dagelijkse logistieke beslommeringen van een Amsterdamse huishouding die probeert binnen de officiële kanalen voedsel te bemachtigen zonder aangewezen te zijn op de zwarte markt. J. Westendorp