Handgeschreven brief (klachtbrief) met diverse ambtelijke stempels en kanttekeningen. 14 mei 1944. H. Speydel, Vespuccistraat 117 II, Amsterdam (W). [Header]
Nº 76/4/1 M. 1944 17
Amsterdam, 14 Mei '44
63

[Brieftekst]
Weled. Heer,
hierbij verzoek ik U te willen doen nagaan hoeveel kg. vis de handelaar Spaargaren op Zaterdag middag 13 mei van de afslag heeft meegekregen naar de markt in de Joh. Eckmanstraat*, alhier.
In verband met bovenstaand verzoek deel ik U mede, dat ik op die Zaterdagmiddag toen Spaargaren begon te verkopen in de rij no. 64 was en dat Spaargaren juist was uitverkocht toen ik aan de beurt was. Tussentijds echter had een dame met een voorrangskaart ook nog 1 kg vis gekregen, zodat Spaargaren in totaal ± 64 kg vis heeft verkocht. Komt dit overeen met het aantal kg dat hij heeft meegekregen, dan is het natuurlijk in orde; ik heb echter de idee dat hier een litlek voor de zwarte handel zou kunnen zijn.

U bij voorbaat dankend voor Uw welwillendheid teken ik

H. Speydel
Vespuccistraat 117 II
Amsterdam (W.)

[Kanttekeningen linkerzijde]
Ontvangen 100 kg schol groot of klein (omcirkeld)
Spoed!
Dir: behoorlijke gespecifieerde klacht mij spoedig onderzoek en rapport
20-5-44

[Aantekeningen onderzijde]
Aan den Heer Directeur van het Marktwezen te Amsterdam.
H. Reygers
Rapport 24-5-44
opdracht 21-6-44
vrijdag oproep 14-6-44
20-5-44 [onleesbaar]
21-6-44 [onleesbaar] Het document is een burgerklacht uit de late bezettingsperiode (mei 1944). De schrijver, H. Speydel, stelt een zeer nauwkeurige observatie gedaan te hebben bij een viskraam. Omdat hij als nummer 64 in de rij stond en de vis precies bij hem op was, concludeert hij dat er ongeveer 64 kg verkocht moet zijn. Hij vraagt de autoriteiten dit te toetsen aan de officiële toewijzing van de afslag om "lekken" naar de zwarte handel op te sporen.

De ambtelijke notities in de marge ("Spoed!", "behoorlijke gespecifieerde klacht") tonen aan dat dergelijke signalen van burgers serieus werden genomen door het Marktwezen, dat belast was met de controle op de distributie en prijsvorming tijdens de schaarste in de oorlogsjaren. Opvallend is de notitie "100 kg schol", wat suggereert dat de handelaar inderdaad meer had ontvangen dan hij in de rij verkocht, wat de achterdocht van de briefschrijver lijkt te bevestigen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Nederland onderworpen aan een streng distributiesysteem. Vis was een schaars goed en de handel werd strikt gereguleerd om de zwarte markt tegen te gaan. Burgers fungeerden vaak als 'sociale controleurs'; de schaarste maakte men zeer alert op vermeende oneerlijkheid bij handelaren.

De brief is geschreven kort voor de invasie in Normandië (D-Day), in een periode waarin de voedselvoorziening in de steden steeds problematischer werd. De "voorrangskaart" waarover in de brief gesproken wordt, werd doorgaans uitgereikt aan personen met specifieke medische indicaties of grote gezinnen. De verwerkingstijd van de brief (met aantekeningen tot in juni 1944) laat zien dat het ambtelijke apparaat ondanks de oorlogsomstandigheden bleef functioneren.

*Transcriptie-noot: De straatnaam in de tekst lijkt "Joh. Eckmanstraat" of "Ecksteinstraat" te lezen; historisch is de Johannes Eckmanstraat in Amsterdam een bekende locatie voor markthandel in die periode.