19 juli 1944. R A P P O R T.

In opdracht van den Heer Inspecteur,heb ik,controleur Boon een nader onderzoek ingesteld,betreffende een schrijven No 76/4/1M,vischverkoop door de kleinhandelaar Spaargaren op 13 Mei 1944 op de dagmarkt de Jan Evertsenstraat alhier.
Op Maandag 17 Juli 1944 hoorde ik rapporteur den Heer Speijdel hij verklaarde het volgende:"
"Op Zaterdag 13 Mei 1944 stond ik in de rij in de Jan Evertsen straat met de bedoeling om visch te koopen.Er waren al eenige karren met visch verkocht,toen ons werd medegedeeld dat er nog een kar met visch in aantocht was.Deze mededeeling werd gegeven door een persoon die per fiets langs de markt ging.
Ik stond in de rij en volgens mijn telling waren er ongeveer even in de zestig personen voor mij.Toen ik uit eindelijk aan de beurt was,werd ons mededeeld dat de visch uitverkocht was. Dit viel mij geducht tegen,temeer daar ik wel eens gehoord had dat de vischhandelaren ongeveer 100 kg visch toegewezen kregen. Nu is alleen mijn vraag,bestaat de mogelijkheid dat Spaargaren voordat hij aan de dagmarkt komt,visch achteraf gehouden kan hebben.Is dit niet het geval,dan begrijp ik niet,dat er maar ongeveer volgens mijn schatting 64 a 65 kg visch geweest is!"

Uit het verdere onderzoek is mij rapporteur gebleken,dat Spaargaren op 13 Mei 1944 een toewijzing heeft gehad van 80 Kg schol soort ll.Het is ons bekend,dat het onmogelijk is aan iederen klant precies 1 Kg visch af te leveren.Veelvuldig komt het voor dat de menschen inplaats van 1 Kg, ongeveer 1 1/4 kg ontvangen, aangezien het niet doenlijk is deze visch precies te verdeelen. Gezien de verklaring van den dienstdoenden ambtenaar en de in practijk door ons op gedane ervaring staat het vast,dat Spaargaren zijn toewijzing geheel in de Jan Evertsenstraat heeft verkocht.

Den Heer Inspecteur Amsterdam 19 Juli 1944.
van het Marktwezen.
controleur
(getekend)
J.P.N.Boon.

[Handgeschreven linksboven in blauwe/zwarte inkt:]
gezien m.i.v. als afge-
daan onder onderzoek beschouwd
21-7-'44
de Boer.

[Handgeschreven onderaan in rode/bruine inkt:]
of Speijdel
uit onderzoek niet gebleken
dat dhr Spaargaren
visch elders heeft verkocht.
Dank voor mededeeling
26-7-44
(initialen)

[Handgeschreven rechtsonder in rood potlood/inkt:]
Zich van recht zelf
overtuigen bij proefkoopen. Dit document is een ambtelijk rapport van de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Het illustreert de bureaucratische afhandeling van burgerklachten over de voedselvoorziening.

De kern van de zaak is de verdenking van 'achterhouding' van goederen. De heer Speijdel vermoedde dat visboer Spaargaren een deel van zijn toegewezen voorraad (die hij schatte op 100 kg) buiten de markt om had verkocht (zwarte handel), omdat de vis al op was voordat de zestig wachtenden in de rij geholpen waren.

De controleur weerlegt dit met een pragmatische rekensom: de toewijzing was slechts 80 kg en omdat vis lastig precies op gewicht te snijden is, kregen klanten vaak iets meer (ca. 1,25 kg). Hierdoor was de voorraad na circa 64 klanten simpelweg uitgeput. De conclusie luidt dat de handelaar te goeder trouw heeft gehandeld. De handgeschreven notities bevestigen dat de zaak na een week als afgehandeld werd beschouwd, met de suggestie om in de toekomst vaker "proefaankopen" te doen ter controle. In de zomer van 1944 was de voedselsituatie in het bezette Nederland zeer gespannen. Grondstoffen waren schaars en de distributie werd streng gecontroleerd door het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening. Vis was een cruciaal onderdeel van de rantsoenering geworden nu vlees nagenoeg onverkrijgbaar was.

Het wantrouwen onder de bevolking was groot; men was voortdurend alert op handelaren die goederen 'onder de toonbank' verkochten tegen woekerprijzen. De Jan Evertsenstraat in Amsterdam-West was destijds een belangrijk lokaal handelscentrum. Dit rapport toont aan dat de autoriteiten, ondanks de oorlogsomstandigheden, trachtten de schijn van een rechtvaardige distributie op te houden door elke klacht formeel te onderzoeken en te registreren. Slechts enkele maanden na dit rapport zou de situatie door de Spoorwegstaking en de daaropvolgende Hongerwinter volledig escaleren, waardoor dergelijke precieze toewijzingen van 80 kg schol onmogelijk zouden worden.