Strafbeschikking (economisch delict) Betreft feiten van maart 1944; politierapport van 8 april 1944; handgeschreven aantekeningen van juli 1944. Gerechtelijk schrijven No. 28280 \hfill Dossier No. 62916

STRAFBESCHIKKING

in de zaak van: Johannes Jagtman
geboren te: Haarlemmermeer, 8 Augustus 1886
van beroep/bedrijf: Groentenhandelaar
wonende/gevestigd te: Amsterdam, Bollandpark 39 (I).

De Inspecteur voor de Prijsbeheersching te Amsterdam

Gelet op het Prijsbeheerschingsbesluit en art. 1 der Prijzenbeschikking 1941 Groenten, Fruit en Vroege aardappelen
Gezien het proces-verbaal van den Politie te Amsterdam d.d. 8 April 1944 No. 1724

bevattende de door den verdachte tegenover de opsporingsambtenaren afgelegde verantwoording;

Gezien de schriftelijke verantwoording van den verdachte;

Gehoord de mondelinge verantwoording van den verdachte, die daarbij werd vertegenwoordigd door [doorstreept] bijgestaan door [doorstreept]

Overwegende:

dat verdachte, optredend als groentengrossier, op of omstreeks 25 Maart 1944 te Amsterdam aan verschillende detaillisten heeft verkocht en door zijn knecht J.P. Spruit heeft doen verkoopen: kropsla 2 voor Fl. 8.- per kist van 30 stuks, excl. fust en prei voor Fl. 0.70 per kg, niettegenstaande de maximum grossiersprijzen dier groenten destijds Fl. 12.- per 100 stuks en Fl. 13.- per 100 kg bedroegen.

dat verdachte derhalve genoemd voorschrift heeft overtreden.

ten aanzien van de strafmaat:
dat verdachte reeds verschillende malen wegens overtreding der prijsvoorschriften is veroordeeld.

(Handgeschreven links in de kantlijn:)
Ar. Teetman
nader onderzoek
Rapport inleveren
Jagt 25/7/44

(Handgeschreven onderaan:)
Bes. Chef, Onderzoek naar
positie v. handelsmij.
v. Spruit te dezer zake
24-7-44 [handtekening]

(Onderaan links:) 550-2-'44-24402 - K 542
(Rechtsonder in kader:) 41 * Delict: Overtreding van de prijsvoorschriften (prijsopdrijving). De verdachte heeft groenten verkocht tegen prijzen die ver boven het wettelijk vastgestelde maximum lagen.
* Kropsla: Verkocht voor fl. 8,00 per 30 stuks (ca. 26,6 cent per stuk), terwijl het maximum fl. 0,12 per stuk was.
* Prei: Verkocht voor fl. 0,70 per kg, terwijl het maximum fl. 0,13 per kg was (meer dan vijfmaal de toegestane prijs).
* Verzwarende omstandigheid: De verdachte wordt aangemerkt als recidive ("reeds verschillende malen... veroordeeld").
* Onderzoek: Uit de handgeschreven kanttekeningen blijkt dat er in juli 1944 nog opdracht is gegeven voor nader onderzoek naar de rol van de knecht/medewerker J.P. Spruit en diens handelsmaatschappij. Dit duidt erop dat men onderzocht of er sprake was van een constructie om de prijsvoorschriften te omzeilen. Dit document stamt uit het voorjaar van 1944, de late fase van de Duitse bezetting van Nederland. Vanwege de toenemende schaarste en inflatie hanteerde de bezetter (via de Inspectie voor de Prijsbeheersching) strikte prijscontroles op primaire levensmiddelen om de zwarte markt in te dammen en de voedselvoorziening te reguleren.

Handelaren die zich hier niet aan hielden, pleegden een economisch delict. De "Strafbeschikking" was een instrument om dergelijke overtredingen relatief snel af te handelen zonder tussenkomst van een volledige rechtszitting, tenzij de verdachte in verzet ging. De enorme prijsverschillen in deze zaak illustreren de grote druk op de voedselmarkt vlak voor de beruchte Hongerwinter. J.P. Spruit Politie