Politie- of bewakingsrapport (Rapport van de Centrale Markt). 10 februari 1944. [Stempel/Kenmerk linksboven: Nº -77/8/1]
[Stempel middenboven: M. 1944]

R A P P O R T .

Op Donde dag 10 Februari 1944, des namiddags te ongeveer 5.30 n.m constateerde ik, controleur Boon, dat de deur van pakhuis B 3 (firma Boers) open stond. Ik begaf mij naar binnen en trof daar de knecht genaamd Jan van Staalduinen aan. Staalduinen deelde mij mede dat hij omstreeks 4 uur n.m zijn pakhuis had verlaten. toen hij het pakhuis op hierboven genoemde tijd verliet stonden er 55 kisten met sinasappelen van 25 Kg voor de klanten gereed. Op t moment dat ik rapporteur het pakhuis binnen kwam circa 5.30 uur stonden er nog 49 kisten met sinasappelen. Staalduinen maakte mij opmerkzaam dat een partij ledige kisten welke in het pakhuis tegen het rolluik hadden gestaan, verplaatst waren. Bij onderzoek bleek mij het volgende: Volgens mij is de vermoedelijke dader door het raaamtje van de W-C gekropen, heeft het ledige fust opzij gezet, het luik opgedraaid en de kisten met sinasappelen op dien manier laten verdwijnen. Het was ons opgevallen dat omstreeks 4,30 uur, drie personen netjes gekleed het terrein der Centrale Markt waren opgegaan. Deze personen waren,, Jochem van Staalduinen, R.J Coenen en Dolf Brouwer, alle drie werkzaam op de Centrale Markt. Aangezien de sinasappelen volgens ons het terrein niet verlaten konden hebben, hebben wij controleur Hoek en rapporteur direct een onderzoek ingesteld. Wij gingen van het standpunt uit dat ze in een ander pakhuis op geborgen moesten zijn. Wij hebben de sleutels van de omliggende pakhuizen van de sleutelkamer gehaald en ~~zijn het eerst~~, op vermoeden, dat voornoemde drie personen wel eens meer van deze zaak konden weten, eerst in pakhuis B2 (L van Smeerdijk) gaan zoeken. Inderdaad vonden wij daar voornoemde zes kisten met sinasappelen, verborgen onder rietmatten, op de zolder. Daarna is ten eerste door ons gehoord een persoon die opgaf genaamd te zijn: ROBERT JOHANNES COENEN, geboren te Amsterdam 16 Juli 1909, knecht bij Firma Boers wonende Ch de Bourbonstraat 30/III te Amsterdam. Hij verklaarde als volgt: "Heden middag omstreeks 4.15 uurn.m. ben ik op het terrein der Centrale Markt geweest en heb terhoogte van pier B een poos staan te kijken. Jochem van Staalduinen kwam naar mij toe en deelde mij mede, dat hij van plan was van uit pakhuis B 3 een partij sinasappelen te ontvreemden, doch ik heb het hem afgeraden en heb verders niets gezien."
Daarna hoorde n wij Jochem Pieter van Staalduinen, gebore te Maassluis Z.H. 28 Januari 1926, knecht, Firma Boers en wonende G van Leden Berghstraat 41/II te Amsterdam. Hij verklaarde als volgt: "Heden morgen hadden wij, Coenen, Brouwer en ik afgesproken dat wij sinasappelen vanuit het pakhuis van mijn patroon zouden ontvreemden, te verkoopen en de opbrengst met ons drieen zouden deelen. Omstreeks 4.30 uur n.m. zijn wij het terrein der Centrale Markt opgegaan, eerst Brouwer en ik, daarna Coenen. Coenen heeft op de uitkijk gestaan. Ik ben door het raamtje van de W-C. geklommen, heb het rolluik van de achterzijde van pakhuis B 3 opgedraaid en boven genoemde zes kisten sinasappelen aan Brouwer gegeven, die ze gelijk in zijn pakhuis B 2 heeft gezet. Daarna hebben Brouwer en ik (Jochem Staalduinen) ze op de zolder van pakhuis B 2 onder de rietmatten verstopt en zijn heengegaan. Het was de bedoeling ze te verkoopen en de opbrengst met ons drieen te verdeelen."
Daarna hoorden wij nogmaals Coenen, die toegaf dat hetgeen Staalduinen verklaard had, juist was, en dat hij inderdaad op de uitkijk had gestaan. Als laatste hoorden wij een persoon die opgaf te zijn genaamd RUDOLF BROUWER, geboren te Amsterdam 25 December 1904 knecht (firma L van Smeerdijk B 2), wonende Vespuciusstraat 81 H te Amsterdam. Nadat wij Brouwer het een en ander hadden medegedeeld verklaarde hij inderdaad behulpzaam te zijn geweest bij het ontvreemden van boven omschreven sinasappelen, waarvan hij naar verkoop een derde gedeelte ontvangen zou hebben. Dit document is een gedetailleerd verslag van een interne diefstal op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De rapporteur (Boon) beschrijft hoe hij ontdekt dat de deur van pakhuis B3 openstaat en dat er zes kisten sinaasappelen (van circa 25 kg per stuk) ontbreken.

De daders zijn geen buitenstaanders, maar werknemers van de markt zelf (knechten van firma Boers en firma L. van Smeerdijk). De diefstal werd gepleegd door via een klein wc-raampje binnen te klimmen en de kisten naar een naburig pakhuis (B2) te verplaatsen. De bekentenissen onderaan het rapport tonen een klassieke verdeling van rollen: één persoon op de uitkijk (Coenen), één die inbrak (Jochem van Staalduinen) en één die de buit direct verborg in zijn eigen pakhuis (Brouwer). De motivatie was financieel gewin door de sinaasappelen door te verkopen.

Opvallend is de taalgebruik en de nauwkeurigheid van de persoonsgegevens (geboortedata, adressen en beroepen), wat typerend is voor de administratieve discipline van die tijd. Het rapport dateert van februari 1944. Dit is een periode van extreme schaarste in het bezette Nederland. Sinaasappelen waren in die tijd een luxeartikel en op de zwarte markt waarschijnlijk goud waard. Voedseldiefstal kwam veelvuldig voor, zowel uit noodzaak als voor winstbejag.

De locatie, de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat, was het logistieke hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. Dat personeelsleden van de markt zelf betrokken waren bij de diefstal, wijst op de druk waaronder de bevolking stond; zelfs zij die dicht bij de bron werkten, zagen zich genoodzaakt of verleid tot illegale praktijken.

Jochem van Staalduinen, een van de daders, was op dat moment pas 18 jaar oud. De zaak lijkt snel opgelost te zijn omdat de controleurs alert waren op personen die zich op ongebruikelijke tijden op het terrein begaven en omdat de buit te zwaar of te riskant was om direct van het streng bewaakte marktterrein af te voeren.