Afschrift van een proces-verbaal/rapport betreffende diefstal. Behoort bij brief d.d. 15 Februari 1944 No.77/8/3M. aan den Heer
Wethouder voor de Levensmiddelen van de Directeur van het Marktwezen.

A F S C H R I F T .

SV

RAPPORT.

OP Donderdag 10 Februari 1944 des namiddags te ongeveer 5.30 n.m. constateerde ik, controleur Boon, dat de deur van pakhuis B 3 (firma Boers) open stond. Ik begaf mij naar binnen en trof daar de knecht genaamd Jan van Staalduinen aan. Staalduinen deelde mij mede dat hij omstreeks 4 uur n.m. zijn pakhuis had verlaten; toen hij het pakhuis op hierboven genoemde tijd verliet stonden er 55 kisten met sinaasappelen van 25 kg. Voor de klanten gereed. Op 't moment dat ik rapporteur het pakhuis binnen kwam circa 5.30 uur stonden er nog 49 kisten met sinaasappelen. Staalduinen maakte mij opmerkzaam dat een partij ledige kisten welke in het pakhuis tegen het rolluik hadden gestaan, verplaatst waren. Bij onderzoek bleek mij het volgende: Volgens mij is de vermoedelijke dader door het raampje van de W.C. gekropen, heeft het ledige fust opzij gezet, het rolluik opgedraaid en de kisten met sinaasappelen op die manier laten verdwijnen. Het was ons opgevallen dat omstreeks 4.30 uur, drie personen netjes gekleed het terrein der Centrale Markt waren opgegaan. Deze personen waren: Jochem van Staalduinen, R.J. Coenen en Dolf Brouwer, alle drie werkzaam op de Centrale Markt. Aangezien de sinaasappelen volgens ons het terrein niet verlaten konden hebben hebben wij, controleur Hoek en rapporteur, direct een onderzoek ingesteld. Wij gingen van het standpunt uit dat ze in een ander pakhuis opgeborgen moesten zijn. Wij hebben de sleutels van de omliggende pakhuizen van de sleutelkamer gehaald en zijn, op vermoeden, dat voornoemde drie personen wel eens meer van deze zaak konden weten, eerst in pakhuis B 2 (L. van Smeerdijk) gaan zoeken. Inderdaad vonden wij daar voornoemde zes kisten met sinaasappelen, verborgen onder rietmatten, op de zolder. Daarna is ten eerste door ons gehoord een persoon die opgaf genaamd te zijn:

ROBERT JOHANNES COENEN, geboren te Amsterdam 16 Juli 1909. knecht bij firma Boers, wonende Ch. de Bourbonstraat 30 III te Amsterdam. Hij verklaarde als volgt: "Hedenmiddag omstreeks 4.15 uur n.m. ben ik op het terrein der Centrale Markt geweest en heb terhoogte van pier B een poos staan te kijken. Jochem van Staalduinen kwam naar mij toe en deelde mij mede, dat hij van plan was van uit pakhuis B 3 een partij sinaasappelen te ontvreemden, doch ik heb het hem afgeraden en heb verder, niets gezien". Daarna hoorden wij:

JOCHEM PIETER van STAALDUINEN, geboren te Maassluis ZH. 28 Januari 1926, knecht Firma Boers en wonende Gilles van Ledenberghstraat 41 II te Amsterdam. Hij verklaarde als volgt: "Hedenmorgen hadden wij Coenen, Brouwer en ik afgesproken dat wij sinaasappelen vanuit het pakhuis van mijn patroon zouden ontvreemden, verkoopen en de opbrengst met ons drieen zouden deelen. Omstreeks 4.30 uur n.m. zijn wij het terrein der Centrale Markt opgegaan, eerst Brouwer en ik, daarna Coenen. Coenen heeft op de uitkijk gestaan. Ik ben door het raampje van de W.C. geklommen, heb het rolluik van de achterzijde van pakhuis B 3 opgedraaid en boven genoemde zes kisten sinaasappelen aan Brouwer gegeven, die ze gelijk in zijn pakhuis heeft gezet. Daarna hebben Brouwer en ik (Jochem van Staalduinen) ze op de zolder van pakhuis B 2 onder de rietmatten verstopt en zijn heengegaan. Het was de bedoeling ze te verkoopen en de opbrengst met ons drieen te verdeelen". Daarna hoorden wij nogmaals Coenen, die toegaf dat hetgeen van Staalduinen verklaard had, juist was en dat hij inderdaad op de uitkijkpost had gestaan. Als laatste hoorden wij een persoon die opgaf te zijn genaamd RUDOLF BROUWER geboren te Amsterdam 25 December 1904, wonende Vespuccistraat 81 II te Amsterdam, knecht van de firma L. van Smeerdijk B 2, welke firma momenteel wordt beheerd door de Gem. grossierderij Broerse. Naar deze * Onderwerp: Een gedetailleerd verslag van een diefstal van zes kisten sinaasappelen (totaal 150 kg) uit pakhuis B 3 op de Centrale Markt in Amsterdam.
* Modus Operandi: De daders verschaften zich toegang via een toiletpakhuisraampje, openden een rolluik van binnenuit en verplaatsten de buit naar een nabijgelegen pakhuis (B 2) om deze later te verkopen.
* Betrokkenen: Drie werknemers (knechten) van de markt. Opvallend is de jonge leeftijd van Jochem Pieter van Staalduinen (18 jaar). De verklaringen tonen aan dat er eerst geprobeerd werd de schuld te ontkennen of te minimaliseren (door Coenen), waarna een volledige bekentenis volgde.
* Taalgebruik: Het document hanteert de toenmalige ambtelijke spelling ("den Heer", "sinaasappelen", "ontvreemden"). De tekst is een 'afschrift', wat betekent dat dit een kopie is van het originele rapport voor administratieve doorgeleiding.
* Marginale notities: Aan de linkerzijde staan handgeschreven markeringen en afkortingen (zoals "T", "L B 2") die waarschijnlijk door een ambtenaar zijn toegevoegd tijdens de verwerking van het dossier. Dit document stamt uit februari 1944, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van extreme schaarste en distributie van levensmiddelen. Producten zoals sinaasappelen waren uiterst schaars, kostbaar en vaak alleen op de zwarte markt verkrijgbaar.

De diefstal van 150 kg sinaasappelen was in die tijd geen klein vergrijp; het betrof cruciale voedselvoorraden die onder strikt toezicht stonden van het "Marktwezen" en de "Wethouder voor de Levensmiddelen". De daders riskeerden in deze context zware straffen, niet alleen voor diefstal maar ook voor het ondermijnen van de voedselvoorziening in oorlogstijd. De betrokkenheid van de "Gem. grossierderij" (Gemeentelijke grossierderij) wijst op de sterke overheidsbemoeienis met de voedseldistributie tijdens de hongerwinter-periode die aanstaande was. Controleur Boon Controleur Hoek Jan van Staalduinen (knecht) Robert Johannes Coenen Jochem Pieter van Staalduinen Rudolf (Dolf) Brouwer.