Circulaire brief met afscheurbaar antwoordformulier. De Directeur van den Dienst der Gemeentelijke Wasch- en Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen (W.S.B.Z.), Amsterdam. Hoofden van Diensten en Bedrijven der Gemeente Amsterdam. $N^{\text{o}} /1/3/3 M. 1339 \frac{2}{3}$

Aan H.H. Hoofden van Diensten en Bedrijven der Gemeente Amsterdam.

Zeer Geachte Collega’s,

Zooals U uiteraard bekend zal zijn, ressorteert onder mijn Dienst o.a. de uitvoering van stoffeeringswerkzaamheden ten behoeve der gemeentelijke gebouwen. Daartoe behoort ook het aanbrengen van gordijnen en allerhande licht- en zonneweringen. De vanwege het Hoofd van den Luchtbeschermingsdienst aanbevolen maatregelen nu hebben ten gevolge, dat door de Hoofden van Dienst een beroep wordt gedaan op mijn stoffeerderij voor vervaardiging en plaatsing van lichtafsluitende gordijnen en raambedekkingen in hunne dienstgebouwen. Met genoegen zal ik de daartoe strekkende opdrachten uitvoeren. Gebleken is mij evenwel reeds, dat te dezen opzichte niet steeds de juiste keuze gedaan wordt. Eensdeels doordat men ondoelmatig materiaal verlangt, anderdeels doordat een uitvoering gevraagd wordt, welke voor het doel, waarvoor ze moet dienen, onnodig kostbaar is. Alhoewel ik t.o.v. het laatste mij er van bewust ben, te moeten uitvoeren wat mij wordt opgedragen, ben ik toch zoo vrij aan te nemen, dat U het op prijs zoudt stellen, vanwege mijn Dienst bij de bepaling van Uw standpunt, den noodigen voorlichtenden steun te ontvangen.

In overleg met den Luchtbeschermingsdienst zou het mij mogelijk zijn om te komen tot een min of meer gestandaardiseerd materiaal, wat voldoet aan de eischen, dat het naast volledige geschiktheid voor het beoogde doel bij een zoo laag mogelijken prijs voldoende duurzaamheid bezit. Behalve het gewone zwarte papier, wat voor permanent gebruik in dienstgebouwen praktisch niet in aanmerking komt, biedt de handel op dit moment nog weinig aantrekkelijks. Zeer veel beter is het z.g. gewapende papier. Het vermoeden nu bestaat, dat dit, zoo niet overal, toch op zeer veel plaatsen toegepast zou kunnen worden. Hoe het ook zij, bij bestelling van een voldoende groot kwantum van eenzelfde soort kan het voor een fabrikant loonend zijn om voor de gemeente Amsterdam een speciaal door haar gewenscht materiaal te vervaardigen. Het is daarom dat ik U verzoek, vooropgesteld dat Uwerzijds belangstelling bestaat, mij in de gelegenheid te stellen te doen nagaan, welke de goedkoopste lichtdichte afsluiting voor permanent gebruik is, welke voor Uw gebouwen in aanmerking kan komen, om U daarna met een kostenbegrooting voor het aanbrengen daarvan van dienst te zijn.

Tenslotte gelieve U kennis te nemen van bijgaanden brief van het Hoofd van den Luchtbeschermingsdienst.

Hoogachtend,
De Directeur van den Dienst der Gem. Wasch- en Schoonmaak-, Bad- en Zweminr.,
(Handtekening)

. . . . . . . . . . . . . . . . . hierlangs afsnijden . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Aan den Dienst der Gem.
W.S.B.Z.-inrichtingen.

Amsterdam, ___________________ 19..

Ik verzoek U voor $\frac{\text{de onderstaande gebouwen}}{\text{alle gebouwen}}$, die onder mijn Dienst ressorteeren, te doen nagaan, op welke wijze en tegen welke kosten een ten genoegen van het Hoofd van den Luchtbeschermingsdienst duurzame lichtdichte afsluiting kan worden aangebracht. U gelieve zich daartoe in verbinding te stellen met den Heer . . . . . . . . . . .

Gebouwen:
_____________________________________________
_____________________________________________
_____________________________________________
_____________________________________________

$\frac{\text{De Directeur}}{\text{Het Hoofd van Dienst}}$ van de: _____________ In deze brief stelt de directeur van de Amsterdamse W.S.B.Z. (Wasch-, Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen) zich proactief op tegenover andere gemeentediensten. Door de dreiging van een gewapend conflict moesten alle openbare gebouwen voorzien worden van verduisteringsmaatregelen volgens de richtlijnen van de Luchtbeschermingsdienst (LBD).

De kern van de brief is efficiëntie en kostenbesparing. De directeur merkt op dat individuele diensten vaak verkeerde of te dure keuzes maken voor verduisteringsmateriaal. Hij stelt voor om de inkoop te centraliseren en te standaardiseren (bijvoorbeeld door "gewapend papier" in bulk te bestellen), zodat fabrikanten goedkoper maatwerk kunnen leveren voor de gemeente Amsterdam. De brief bevat een strook die de andere hoofden van dienst kunnen invullen om een offerte/advies aan te vragen. Dit document is een treffend voorbeeld van de civiele voorbereidingen op de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Vanaf 1938, en met name in 1939 na de mobilisatie, werden de voorschriften voor de 'Luchtbescherming' strenger. De verduistering was cruciaal om te voorkomen dat vijandelijke piloten zich 's nachts konden oriënteren op de lichten van de stad.

De W.S.B.Z. was een typisch voorbeeld van een gemeentelijk nutsbedrijf dat in die tijd een brede taakstelling had; naast badhuizen en wasserijen beheerde de dienst blijkbaar ook een centrale stoffeerderij voor de hele gemeente. Het document illustreert hoe de bureaucratie zich klaarmaakte voor de oorlog door middel van standaardisatie en centrale inkoop.