S. Jager

Zakelijke brief / Oproep voor bespreking.

De brief is een formele oproep aan de heer S. Jager voor een bespreking op het kantoor van de directeur op maandagochtend 9 oktober 1939. Het doel van de ontmoeting is het bespreken van een contract dat de heer Jager had met de Rijksoverheid betreffende de schoonmaak van werkplaatsen voor sigarenmakers. Hij wordt expliciet verzocht dit contract mee te nemen naar de afspraak. Er zijn twee belangrijke handgeschreven toevoegingen: 1. Bovenaan staat de verzenddatum genoteerd (6 oktober 1939), wat de dag van schrijven is. 2. In de marge staat een latere aantekening van 1 november 1939. Hieruit blijkt dat er dossierstukken zijn meegegeven aan een zekere heer Brouwer en dat er een vervolgvoorstel wordt verwacht. Dit duidt op een lopende administratieve handeling of onderhandeling naar aanleiding van het gesprek.

Getypte brief (doorslag of officiële kopie).

* **Inhoud:** De directeur verzoekt de heer S. Jager om op maandagochtend 9 oktober 1939 op zijn kantoor te verschijnen. De heer Jager dient een specifiek contract mee te nemen dat betrekking heeft op de schoonmaak van sigarenmakers-werkplaatsen, een contract dat hij met de Rijksoverheid had afgesloten. * **Taalgebruik:** Formeel Nederlands met de destijds gangbare spelling en grammaticale vormen (zoals "des voormiddags", "mijnen kantore", "den" en "der"). * **Vormgeving:** De brief is zakelijk opgesteld op een typemachine. De handgeschreven aantekening "extra." suggereert dat dit bericht mogelijk met spoed of als aanvullende oproep is verstuurd. De onderstreping van "Amsterdam-West" was gebruikelijk voor de postverwerking.

Handgeschreven brief/oproep.

* **Inhoud:** Het document is een formele uitnodiging aan de heer Jager voor een gesprek op kantoor. Het doel van het gesprek is het bespreken van een contract dat de geadresseerde had met de Rijksoverheid betreffende de schoonmaak van werkplaatsen in de sigarenindustrie. * **Taalgebruik:** Formeel Nederlands uit de vroege 20e eeuw ("Hiermede verzoek ik U beleefd", "mijnen kantore"). * **Opmerkingen:** Het jaartal '1939' is in de tekst doorgehaald en vervangen door 'a.s.' (aanstaande), waarschijnlijk omdat de brief zelf al gedateerd is in oktober '39. De afkorting "exp." linksonder staat waarschijnlijk voor "expediti" (verzonden).

Handgeschreven offerte / sollicitatiebrief voor schoonmaakwerkzaamheden.

Het document is een formele offerte voor facilitaire diensten in een industrieel pand. De schrijver, Sijbout Jager, biedt twee opties aan: een volledig pakket inclusief de private ruimtes van de huurders (sigarenfabrikanten) voor 1200 gulden per jaar, of een beperkter pakket (alleen de algemene en bedrijfsruimtes) voor 900 gulden per jaar. Opvallend is dat de offerte inclusief alle materialen en gereedschappen is. De handgeschreven kanttekeningen onderaan laten het verloop van de onderhandeling zien: er wordt eerst gekozen voor de goedkopere optie (Sub. 2) met de toevoeging van het trappenhuis als proefperiode, waarna op 1 november een definitieve afspraak wordt gemaakt voor 1000 gulden per jaar vanwege een "eenige uitbreiding".

Overeenkomst van aanneming van werk (schoonmaakcontract).

* **Taalgebruik:** Het document hanteert de destijds gebruikelijke formele schrijfwijze (zoals 'ondergeteekenden', 'dagelijksche', 'somma'). * **Inhoud:** Het betreft een contract voor een zelfstandige ("voor eigen rekening en risico") voor specifieke schoonmaakdiensten in de Centrale Markthallen. Opvallend is dat de schoonmaak betrekking heeft op ruimtes gelieerd aan de tabaksindustrie (sigarenmakers, invochten van tabak) en overheidsinstanties (douane/accijnzen). * **Vergoeding:** De jaarwedde van 900 gulden zou neerkomen op 75 gulden per maand. In 1939 was dit een bescheiden inkomen, passend bij ongeschoold werk in de dienstverlening. * **Datering:** De overeenkomst is getekend op 5 december 1939, maar Jager heeft er op 11 december 1939 kennis van genomen blijkens de handgeschreven notitie.

Dienstbrief / Memorandum.

* **Taalgebruik:** Het document is geschreven in de formele ambtelijke stijl van voor de Tweede Wereldoorlog, inclusief de toenmalige spelling (bijv. "den", "laatsten", "dagelijksche"). * **Inhoud:** De brief beschrijft een nijpend capaciteitstekort bij de schoonmaakdienst van de Centrale Markthallen. Door de mobilisatie en economische verschuivingen is het gebruik van het gebouw geëscaleerd. Twee schoonmaaksters kunnen het werk niet meer aan nu er militairen, burgerwachten en politieagenten (met wapenopslag) gehuisvest zijn, naast een grote groep sigarenfabrikanten. * **Personeelsvoorstel:** De schrijver introduceert een kandidaat, S. Jager, die ervaring heeft met het schoonmaken van sigarenwerkplaatsen (voorheen op de Marinewerf), om de werkdruk te verlichten. * **Status document:** De brief is incompleet aan de onderzijde; de zin onderaan breekt af midden in een verklaring over de eerdere vergoeding of aanstelling van S. Jager.

Een handgeschreven lijst van namen, waarschijnlijk een personeelslijst of ledenlijst.

* **Structuur:** Het document is onderverdeeld in twee secties. De bovenste vijf namen zijn genummerd (24-28), wat suggereert dat dit een vervolg is van een eerdere pagina. De onderste sectie staat onder de kop "Knechts", wat destijds een gangbare term was voor werknemers, ambachtslieden of bedienden. * **Beroepen:** Bij één naam, S. Jager, wordt expliciet het beroep "(schoenmaker)" vermeld. Dit zou kunnen betekenen dat de andere personen hetzelfde beroep hadden, of dat dit een onderscheidend kenmerk was. * **Onomastiek (Naamkunde):** Er valt een sterke concentratie van namen op die veelvoorkomend waren binnen de Nederlands-Joodse gemeenschap (zoals Waterman, Praag, Halberstadt, Roermond, Hillesum en Peperwortel). Dit duidt erop dat de lijst afkomstig is uit een Joodse organisatie, synagoge of een bedrijf met veel Joodse werknemers. * **Handschrift:** Het betreft een geoefend, vloeiend cursief handschrift, typerend voor administratief werk uit de periode rond 1880-1910.

Getypt verslag / Geleidebrief (doorslag in paarse inkt).

* **Materiaalgebruik:** De schaarste aan papier tijdens de bezettingsjaren is hier duidelijk zichtbaar. Een officieel document van de politie (Stadhouderskade 8) is gebruikt als klad- of doorslagpapier voor een verzendbericht aan de Procureur-Generaal. * **Terminologie:** Er wordt expliciet gesproken over "Joodsche personen" en de "Liro-bank". De term "Hausrat-Erfassung" (H.O.) verwijst naar de systematische inventarisatie en diefstal van Joodse inboedels. * **Namen:** De namen P.M. Jager, M.A. de Jager en S. de Jager worden genoemd in relatie tot dossiernummers. Dit zijn slachtoffers van wie de bezittingen zijn geconfisqueerd. * **Bestemming:** Het document is gericht aan het Gerechtshof aan de Prinsengracht, wat suggereert dat deze administratie van roofgoederen onderdeel was van een juridisch-administratief proces onder toezicht van de bezetter. ---

# TRANSCRIPTIE vP/HG. 66/15/23 M. *extra.* 6 October 1939. den Heer S.Jager, Groen van Prinstererstraat 25 III, <u>Amsterdam-West.</u> Wijk 19A. Hiermede verzoek ik U beleefd Maandag 9 October a.s. des voormiddags 11 uur te mijnen ka...

# TRANSCRIPTIE M^r de Gaer

# TRANSCRIPTIE VP/HG. 66/15/23 M. [Handgeschreven:] *Verzonden 6/10-'39* 6 October 1939. den Heer S. Jager, Groen van Prinstererstraat 25 III, Amsterdam-West. Wijk 19A. [Handgeschreven kantlijnnotitie:] *Stukken meegegeven aan Hr. Brouwer op 1 Nov. '39, komt met nader voorstel. WLoes [paraaf]* Hiermede verzoek ik U beleefd Maandag 9 October a.s. des voormiddags 11 uur te mijnen kantore te k...

# TRANSCRIPTIE *(Doorgestreepte tekst is weergegeven met een streep erdoor; tussenvoegingen staan tussen haakjes)* ~~A’dam 11 Dec. 39~~ De heer S. Jager Concept in duplo ~~Groen v. Prinstererstr. 25 III~~ ~~A’dam~~ ~~Hiermede bericht de D. dat~~ Contract Overeenkomst van aanneming van werk. De ondergetekenden: de Directeur van het Marktwezen der Gemeente Amsterdam, kantoorhoudende aan de Jan v...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in de bovenmarge:] verzonden 17/4 [Rechtsboven:] VD/HG. de Handelsonderneming H.E.de Jager, Koningsplein 12-14, Amsterdam-Centrum. Wijk 5. [Links:] 68/3/2 M. [Rechts:] 17 April 1942. [Body tekst:] Naar aanleiding van Uw briefkaart ingekomen op 13 April jl. deel ik U mede, dat mijn dienst op het door U bedoelde gebied niets kan aanbieden. [Onderaan rechts:] De D...