J. Berg

Ambtelijk advies (brief)

In dit document adviseert een ambtenaar (mogelijk van de marktdienst of politie) de inspecteur negatief over een verzoek van marktkoopman C. Schaap. De kernpunten van het advies zijn: 1. **Precedentwerking:** Het toestaan van eigen materiaal (in dit geval een bakfiets in plaats van een standaard kraam) zou leiden tot een stroom aan soortgelijke verzoeken. 2. **Verstoring van de orde:** Het gebruik van eigen materiaal door kooplieden zou de vaste indeling en de "rust" (organisatie) op de markt verstoren. 3. **Flexibiliteit versus structuur:** De adviseur vreest dat kooplieden bij tegenvallende handel sneller geneigd zullen zijn hun eigen materiaal te verplaatsen of op andere wijze de vaste opstelling te beïnvloeden, wat tot onrust in de marktindeling leidt. De toon is zakelijk, behoudend en gericht op het handhaven van de bestaande bureaucratische controle over de openbare ruimte.

Officiële brief.

In deze brief reageert de bibliothecaris van de Universiteit van Amsterdam op een vraag van de wethouder over het gebruik van ruimtes op de Centrale Markt. De kern van de zaak is een misverstand over de financiële voorwaarden: * **Gebruik:** De UB heeft drie kantoren (86, 87 en 90) in gebruik genomen voor de opslag van tijdschriftenreeksen. * **Conflict:** Er is onenigheid over de huur. De bibliothecaris stelt dat hier in eerste instantie (bij overleg met de heer Tirion) niet over gesproken is. Pas later kwam de Directie van het Marktwezen (via Mr. A. van Praag) met de eis tot betaling, waarbij men toegaf dit eerder te hebben vergeten. * **Verzoek:** De bibliothecaris doet een moreel beroep op de wethouder om de ruimtes gratis te mogen gebruiken, wijzend op de "buitengewone tijdsomstandigheden".

Registerblad / Presentielijst van marktkooplieden.

* **Administratieve nauwkeurigheid:** Het document getuigt van een strikte bureaucratische controle op marktactiviteiten kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De presentie wordt per dag bijgehouden om de status van 'vaste plaatshouder' te rechtvaardigen. * **Demografisch profiel:** Veel van de namen op deze lijst (zoals Polak, Reens, Prijs, Sluis, Tasch) zijn kenmerkend voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam, die historisch een groot aandeel had in de ambulante handel. * **Economische diversiteit:** Het assortiment varieert van dagverse producten (vis, groenten, fruit) tot duurzame goederen (emaille, vloerkleden) en specialistische diensten (kledingreparatie). * **Sociale context:** De vermelding "permanent in steun" bij L. Keizer illustreert de economische malaise van de late jaren '30, waarbij zelfs geregistreerde kooplieden soms volledig afhankelijk waren van overheidssteun. De kolom 'Winkelier' dient om onderscheid te maken tussen ambulante handelaren en ondernemers met een vast pand.

Administratieve omslag/registratiekaart (Bijblad).

* **Administratieve handeling:** Dit document dient als begeleidend schrijven of registratiekaart voor een specifiek dossier (No. 104/11/1). De kern van de boodschap is het verzoek om "Th. Berg" per 29 december 1941 "af te voeren" uit een register of administratie. * **Betrokkenen:** Er worden namen genoemd van een bewoner (H. Beiss), de persoon die afgevoerd moet worden (Th. Berg), een ambtenaar (Smit) en een Inspecteur die de handeling heeft geaccordeerd. * **Locatie:** De Joubertstraat wordt genoemd. Dit is een bekende straat in de Transvaalbuurt in Amsterdam. * **Datering:** De opeenvolging van data (29/12, 31/12 en 8/1) toont de voortgang van de administratieve verwerking over de jaarwisseling van 1941 naar 1942 heen.

Document

* **Taal en stijl:** Het document is geschreven in een zakelijke maar emotioneel geladen toon. De spelling is grotendeels correct voor die tijd, hoewel er enkele grammaticale onzuiverheden in zitten (zoals "ontvang" in plaats van "ontvangt" en de ietwat warrige slotzin "want één niet allemaal niet"). * **Kern van de klacht:** De anonieme schrijvers beknotten zich over een ongelijk speelveld in de Amsterdamse palinghandel. Terwijl zij verplicht worden hun aal via de officiële afslag aan de De Ruijterkade te betrekken (waar het aanbod schaars is omdat vissers uit Volendam elders mogen aanvoeren), zouden concurrenten M. Bamberg en J. Berg buiten de afslag om rechtstreekse leveringen uit Enkhuizen en Harderwijk ontvangen. * **Ambtelijke verwerking:** De rode krabbels onderaan tonen aan dat de brief serieus is genomen. Ondanks de anonimiteit werd de zaak "in behandeling" genomen, wat wijst op de strikte controle van de distributieketen tijdens de bezettingsjaren.

Ambtsbericht/Rapportage op briefkaartformaat.

* **Aanleiding:** De markthandelaar W. Bisschop (standplaats 65) overtrad de marktverordening door ruim 50 minuten na de officiële sluitingstijd (16:10 uur) nog goederen te verkopen op de Albert Cuypmarkt, ondanks eerdere waarschuwingen. * **Procedure:** Het rapport van J. Berg wordt voorgelegd aan de inspecteur. Er wordt tweemaal geprobeerd de handelaar op te roepen ("Onger. per..." / "Aan oproep geen gehoor gegeven"). Omdat de handelaar niet verscheen, adviseert ambtenaar De Haan een sanctie. * **Sanctie:** In eerste instantie wordt door De Haan "3 dagen ontzegging" voorgesteld (12 januari 1944). Een latere of alternatieve notitie in rood potlood aan de linkerzijde vermeldt echter "6 dagen", wat duidt op een verzwaring van de straf of een definitieve beslissing door een hogere instantie. * **Administratieve sporen:** Het nummer "25/67/1" en de letter "M" (waarschijnlijk voor 'Marktzaken') duiden op een systematische registratie van overtredingen in het oorlogsjaar 1943.

# TRANSCRIPTIE Gebr. M Berg. Vischhandel. Makkum. J. J. Valk. id Wartena. H. van der Heide id Elburg. Johs. Sterk. id Lemmer. A. van Triest en Zn Havenkade 25 Elburg. Gebr. L. en G. W. Hoeve Ellestraat 2 Elburg. J. Huis Hoekstraat 27 Spakenburg.

# TRANSCRIPTIE (Linksboven, gestempeld/getypt): No 39/65/145 M. 1942 7/6 **Afschrift** No. 223 L. M. 1934 2 (Rechtsboven, handgeschreven): MW A. Müller [doorgehaald met rode pen] (Midden, logo): [Wapen van de Gemeente Amsterdam met de drie kruizen] (Hoofdtekst): De BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN AMSTERDAM, Heeft goedgevonden de aan Philip van den Berg, wonende Nieuwe Kerkstraat 113 II, bij ...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in paars potlood:] *Verzonden 28/11* [Rechtsboven:] HG. [Adresblok:] den Heer A.v.d.Berg, Borgerstraat 53, Amsterdam-West. Wijk 12. 85/24/4 M. [Tab] 28 November 1941. **V e r k l a r i n g .** Ondergeteekende, directeur van het Marktwezen te Amsterdam, verklaart hierbij, dat aan A.v.d.Berg toegang tot de Joodsche hulpmarkten Waterlooplein, Gaaspstraat of Jouber...

# TRANSCRIPTIE Plaats No. *165* Geldig v/h jaar : **1942** **DIENST MARKTWEZEN** Legitimatiekaart voor : Naam *B Berg* Geboortedatum *6 - 8 - 84* Adres *2^e v. d. Helststraat 73^I* Artikel *Kousen & Sokken* ten behoeve van een vaste plaats op de markt *Dapperstraat* Amsterdam, **- 1 JAN. 1942** De Directeur van het Marktwezen, *[Handtekening in rode inkt]* M.W. 34 5000-1-'41-1477

# TRANSCRIPTIE Adum. 9 Oct '40 Ingevolge Uw opdracht, om bij winkelier J. v. d. Berg, Molukkenstraat 105, naar aanleiding van een ingekomen klacht, over den ontvangst van een partij Bonte Blauwe aardappelen op 8 October j.l., terwijl het afleveren van deze soorten niet is toegelaten, deel ik U het volgende mede. J. v. d. Berg verklaarde mij inderdaad een partij Bonte Blauwe aardappelen, groot 50...