S. Bril

Getypt afschrift van een brief.

De brief is een emotioneel en dwingend verzoek om clementie van een marktkoopman, B. Groenteman. Hij protesteert tegen een opgelegde straf (een ontzegging van de markttoegang voor de duur van één jaar). De kernpunten van zijn betoog zijn: 1. **Gelijkheid van behandeling:** Groenteman voert aan dat hij niet alleen was bij het incident waarvoor hij gestraft is; hij noemt S. Bril en Bleekveld als medeschuldigen. Hij klaagt dat zij nog wel op de "vischmarkt" mogen komen terwijl hij wordt uitgesloten. 2. **Bureaucracie:** Hij beschrijft een gang langs instanties (de Directeur en de politie aan de Warmoesstraat) waarbij hij zich van het kastje naar de muur gestuurd voelt. 3. **Economische nood:** De schrijver benadrukt zijn precaire financiële situatie: hij heeft drie weken huurschuld en geen geld voor voedsel. De straf van drie weken uitsluiting die hij al heeft ondergaan, vindt hij ruim voldoende. Het taalgebruik is formeel in de aanhef en afsluiting, maar de tekst zelf is een lange, ongepunteerde zin die de urgentie en wanhoop van de schrijver weerspiegelt.

Marktregister / Administratief kasboek van standplaatshouders.

* **Structuur:** Het document is een strak vormgegeven administratief overzicht. Er zijn kolommen voor standplaatsnummer, naam, handelswaar en een sectie voor de dagen van de week (M, D, W, D, V, Z) om de aanwezigheid bij te houden. * **Inhoud:** Het aanbod is zeer divers: van versproducten (groenten, fruit, vis, kaas) tot textiel (manufacturen, kousen, schorten) en specialistische artikelen zoals "ansichtkaarten", "gummi hakken" en "2e hands boeken". * **Opmerkelijke details:** * Veel namen wijzen op een Joodse achtergrond (o.a. Blits, Isaac, Lakmaker, Naarden, Boas), wat typerend is voor de markten in grote steden als Amsterdam (bijv. de Waterloopleinmarkt of Albert Cuypmarkt) in deze periode. * Bij nummer 200 (L. Keizer) staat een interessante aantekening: *"te lang in steun om het nog te controleeren"*, wat impliceert dat deze persoon een uitkering ("steun") ontving en mogelijk daardoor niet meer actief was op de markt. * De kolom "Bijzonderheden" bevat diverse korte notities zoals "vrouw", "man", "werkt als knecht" of "maakt zelf sigaren".

Getypte lijst met financiële gegevens (omzet of commissies) per handelaar

Dit document is een overzicht van handelaren verbonden aan de Amsterdamse Visafslag. Het rangschikt personen en bedrijven op basis van hun financiële totaal over de jaren 1939 en 1940. De bedragen zijn hoogstwaarschijnlijk in Nederlandse guldens. Opvallend is de kolom met percentages. Bij de individuele top-handelaren (zoals L. Biet en P. Vrees) lijkt het percentage af te nemen naarmate het totaalbedrag lager wordt. Echter, verderop in de lijst worden handelaren gegroepeerd met accolades, waarbij een gezamenlijk (hoger) percentage wordt genoteerd (bijv. 5 ½% of 4 ½%). Dit zou kunnen wijzen op een verdeelsleutel voor afslagkosten, belastingen, of lidmaatschapsgelden van een vereniging.

Getypte lijst met namen en adressen, voorzien van handgeschreven kanttekeningen.

* **Administratieve aard:** De lijst lijkt een distributielijst of abonneelijst. De handgeschreven term "verdeellijst" (bij Bosbaan, Brandenburg en Dotsch) suggereert dat deze personen een grotere hoeveelheid van een bepaald goed of publicatie ontvingen om verder te verspreiden. * **Sociaal-geografisch:** De adressen zijn uitsluitend Amsterdams, verspreid over de stad (Centrum, West, Oost, Zuid). De toevoeging van Romeinse cijfers (I, II, III) duidt op de verdieping van de woning. * **Categorisering:** Zeer opvallend zijn de handgeschreven toevoegingen "(Joden)" bij de namen M. Bril, Jac. Cohen & Zn. en A. Elzas. Dit wijst op een registratie waarbij de etnische/religieuze achtergrond van belang was voor de gebruiker van de lijst. * **Fouten in de bron:** Er staan enkele typefouten in de straatnamen, zoals "le Constanteyh Huygenstraat" (1e Constantijn Huygensstraat), "Bentingstraat" (waarschijnlijk Bentinckstraat) en "Oeterwalestraat" (mogelijk Oosterparkstraat of een verschrijving van Oetewalerstraat).

Getypte lijst op papier.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (secties A, B en C zijn zichtbaar). De opmaak is die van een administratief register met twee kolommen voor naam en adres. * **Geografische spreiding:** De meerderheid van de adressen bevindt zich in Amsterdam, verspreid over diverse wijken (o.a. de Pijp, West, Oost en het Centrum). Daarnaast vallen de plaatsen Huizen en Marken op, wat logisch is gezien de context van zoetwatervis (visserij aan het IJsselmeer). Enkele vermeldingen uit Diemen en Bussum zijn ook aanwezig. * **Huishoudens:** Er zijn duidelijke familieclusters zichtbaar (zoals de families Van As, Boor en Braam), waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen 'Sr.' (Senior) en 'Jr.' (Junior). * **Typografie en Annotaties:** Het document is getypt met een mechanische typemachine. Er zijn handgeschreven punten of vinkjes voor veel namen geplaatst, wat duidt op een afvinklijst die daadwerkelijk is gebruikt tijdens een distributiemoment. Sommige letters aan het begin van de namen in de B- en C-secties lijken overgetypt of later gecorrigeerd.

Getypte lijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Categorisering:** De kolommen K, KR en KP duiden waarschijnlijk op verschillende rollen of statussen (bijv. Koper, Relatie, Personeel). De aantekening "Personeel" in de kantlijn bevestigt dit. * **Financiële gegevens:** Er is sprake van een vastgesteld tarief (bedrag). Groepen van twee personen betalen veelal 12 gulden, een groep van drie betaalt 14 gulden en een groep van vijf personen betaalt 18 gulden. Dit duidt op administratieve kosten per bedrijf of huishouden. * **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in Amsterdam, specifiek in buurten met een historisch grote Joodse populatie zoals de Jodenbuurt (Rapenburgerstraat), de Transvaalbuurt en de Rivierenbuurt (Merwedeplein). * **Administratief gebruik:** Het document bevat handgeschreven toevoegingen (zoals "Bedrag" en "Kaart nr" boven de kolommen) en doorhalingen, wat aangeeft dat dit een werkdocument was voor dagelijks gebruik door de betreffende instantie.

Document

Het document is een administratieve lijst van marktkooplieden die een vaste plek hadden op de markt in de Joubertstraat in Amsterdam. De lijst bevat kolommen voor de naam, geboortedatum, het woonadres en het type product (artikel) dat verhandeld werd. Opvallende kenmerken: * **Correcties:** Bij de vermelding van J. v.d. Hoek is het artikel "visch" handgeschreven doorgehaald en vervangen door "groenten en fruit". * **Adressen:** De overgrote meerderheid van de adressen bevindt zich in de Transvaalbuurt en de Oosterparkbuurt (bijv. Retiefstraat, Tugelaweg, Reitzstraat), destijds wijken met een zeer grote Joodse populatie. * **Producten:** De handel varieert van primaire levensbehoeften (aardappelen, groente, fruit, vis) tot textielwaren (kousen, garen en band).

Getypte brief (doorslag/kopie).

Dit document is een kil, ambtelijk antwoord op een verzoek om clementie. De dochter van het echtpaar Bril had blijkbaar op 5 september 1942 verzocht om vrijstelling van de marktgelden voor haar vaders stal op de markt in de Joubertstraat, omdat hij was weggevoerd naar een "rijkswerkkamp voor Joden". De toon van de brief is strikt bureaucratisch. De directeur van de betreffende dienst wijst het verzoek resoluut af. Er is geen sprake van enig medeleven met de situatie van het gezin. Integendeel, de afwezigheid van de echtgenoot wordt aangegrepen om te dreigen met het intrekken van de marktvergunning. De enige ontsnappingsclausule die wordt geboden is dat de echtgenote (Mevrouw Bril-Kijzer) de plek zelf inneemt, mits zij dit direct laat weten en aangeeft wat zij gaat verkopen. Dit type correspondentie illustreert hoe de onteigening en economische uitsluiting van de Joodse bevolking in Amsterdam tot in de kleinste administratieve details werd uitgevoerd door de lokale overheid tijdens de bezetting.

Document

Dit document is een administratieve lijst voor de toewijzing van visquota. Gezien de vermelde hoeveelheden (veelal tussen de 20 en 50 kg) betreft het waarschijnlijk een lijst van visdelers, markthandelaren of winkeliers in plaats van individuele consumenten. De lijst is alfabetisch gesorteerd. Er zijn diverse wijzigingen zichtbaar die wijzen op een actief gebruik van het document: * **Vervallenverklaring:** De grote handgeschreven tekst geeft aan dat deze lijst per 25 november 1941 niet meer geldig was en is vervangen. * **Doorhalingen:** De familie Drieenhuizen is geschrapt. De bijgaande notitie verklaart dat zij hun vis "van buiten" betrekken volgens mededeling van de C.C.C.D. (Centrale Controle van de Crisis-Diensten). Dit wijst op een streng toezicht op de distributiekanalen. * **Toevoegingen:** Aan de linkerzijde zijn onderaan drie namen met de hand toegevoegd, mogelijk ondernemers die later aan het distributienetwerk werden toegevoegd.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte distributielijst met handgeschreven aantekeningen en correcties.

* **Doel:** Het document dient als registratie voor de toewijzing of distributie van aal (paling) aan handelaren of particulieren. Gezien de grote hoeveelheden (tot 50 kg per persoon) betreft het vermoedelijk een toewijzing aan visverkopers of winkeliers. * **Kwantiatieve gegevens:** De meest voorkomende toewijzing is 20 kg. De maximale toewijzing is 50 kg (o.a. Boekelman, Bommels, Botter-Jansen, De Groot, Huisman). * **Annotaties:** * Doorhalingen bij *A. Alessij Jr.* en de familie *Drieshuizen* duiden op annuleringen van de toewijzing. * Handgeschreven toevoegingen onderaan kolommen (*C. Biesenbeek ter Voort*, *J.J. Huisman*) wijzen op late inschrijvingen. * De toevoeging "in steun" bij *M.M. Gerber-Fransen* kan duiden op een sociale context of een specifieke regeling. * **Identificatie:** Namen als *Goudsketting* en *Elsas* zijn historisch vaak geassocieerd met de Joodse gemeenschap in Nederland. Vermeldingen van "P.C. Hooftstr." en "Middenweg" wijzen sterk in de richting van Amsterdam als locatie.

Getypte distributielijst met uitgebreide handgeschreven aantekeningen en berekeningen.

Dit document is een werklijst voor de distributie van aal (paling) en zoetwatervis. De vele handgeschreven correcties maken duidelijk dat dit een dynamisch document was: * **Controle:** De vinkjes (✓) duiden vermoedelijk op de daadwerkelijke ontvangst of uitgifte. * **Mutaties:** De term "afvoeren" en het doorhalen van namen wijzen op personen die van de lijst zijn geschrapt. * **Identificatie:** Bij veel voorkomende namen (zoals Van As of Gooyer) zijn adressen, bijnamen ("Fikkie") of patroniemen (Hzn., Tzn.) toegevoegd ter onderscheid. * **Notaties:** "m/r" lijkt te staan voor een correctie in de hoeveelheid (bijv. "moet recht" of een afkorting voor een herberekening). De opmerking "steun?" bij M.M. Gerber-Fransen suggereert een link met sociale steun of de Armenzorg. * **Lokaliteit:** De vermelding "Marken" en de namen van de families (veelal typisch Nederlands en Joods) plaatsen dit document in de regio Noord-Holland/Amsterdam.

Registerblad / Administratieve lijst (waarschijnlijk afkomstig uit een inventarisatie van de Joodse Raad of een roofinstantie zoals de Lippmann, Rosenthal & Co. bank).

* **Namen:** De lijst bevat uitsluitend Joodse namen (zoals Porcelijn, Beugeltas, Brilleslijper, Bolle). * **Geografie:** De adressen concentreren zich in de toenmalige Joodse wijken van Amsterdam, zoals de Jodenbuurt (Waterlooplein, Rapenburg, Zwanenburgwal) en de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Retiefstraat, President Brandstraat). * **Annotaties:** De kolom "Datum Inlevering" bevat cruciale informatie. Veel data liggen rond 26 en 27 januari 1942. De opmerkingen "Sicherheitspol" (Sicherheitspolizei), "gevangenis scheveningen" (het Oranjehotel) en "V.V. bij M.S." (vermoedelijk Vrijwillige Vertrek bij Maatschappelijk Steun, een eufemisme voor deportatie of ontruiming) duiden op actieve vervolging. * **Administratieve tekens:** Er staan kruisjes (x) voor sommige regels, wat kan duiden op een controle of een afwijkende status van die specifieke personen. De Romeinse cijfers achter de huisnummers geven de verdieping aan (hs = huis/begane grond).

Handgeschreven administratief register / namenlijst.

* **Organisatie:** De lijst is alfabetisch op voorletter geordend binnen numerieke groepen (kolom S), maar de namen op de hele pagina volgen een ruwe alfabetische volgorde (B t/m C/D). * **Adresgegevens:** De adressen zijn zeer specifiek, inclusief huisnummers en verdiepingen (I, II, III voor etages; 'hs' voor huis/begane grond). * **Mutaties:** De doorhalingen bij A. Cohen en S. Cohen wijzen op een administratieve wijziging, zoals een verhuizing, deportatie of foutieve invoer. * **Handschrift:** Duidelijk leesbaar, zakelijk kantoorschrift uit het midden van de 20e eeuw.

Document

* **Handschrift:** Het betreft een uniform administratief handschrift uit het midden van de 20e eeuw. De letters zijn goed leesbaar. * **Structuur:** De lijst is georganiseerd op basis van een dossier- of serienummer (E1) en een volgnummer. Er zijn correcties zichtbaar (bijv. bij J. Degen). * **Terminologie:** Gebruik van afkortingen zoals 'hs' (huis/begane grond), 'str' (straat), 'Nw' (Nieuwe) en Romeinse cijfers (I, II, III, IV) voor verdiepingen is standaard voor Amsterdamse adresregisters uit die tijd. * **Geografie:** De meeste adressen bevinden zich in de Transvaalbuurt, de Indische Buurt en de oude Jodenbuurt van Amsterdam (bijv. Rapenburgerstraat, Blasiusstraat, Tugelaweg).

Registerblad (bevolkingsregister of administratieve lijst).

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen. De eerste twee kolommen bevatten administratieve getallen (codes), gevolgd door de naam van de bewoner en hun adres. * **Locatie:** De adressen concentreren zich sterk in de Amsterdamse Jodenbuurt (Rapenburg, Waterlooplein, Nieuwe Uilenburgerstraat) en de Transvaalbuurt (Danie Theronstraat, Louis Bothastraat, Afrikanerplein, Tugelaweg). * **Inhoud:** Er is een opvallende aanwezigheid van namen die veelvuldig voorkomen in de Joodse gemeenschap van Amsterdam (o.a. Schellevis, Brilleman, Waterman, Allegro, Appelboom). * **Annotaties:** De superscripten bij de huisnummers (bijv. ^I, ^II, ^III, ^hs voor huis of ^h voor huisnummer) geven de specifieke verdieping of woning aan. Doorgestreepte regels duiden op een wijziging, zoals een verhuizing of vertrek. ---

Document

Het document is een administratief overzicht van vergunninghouders. De kolommen bevatten specifieke gegevens die relevant waren voor de bezettingsautoriteiten of de Joodsche Raad: * **Wijkcodes**: De letters (Z, C, O, N, W) verwijzen naar de Amsterdamse stadsdelen: Zuid, Centrum, Oost, Noord en West. * **Artikelen**: De afkorting "A. gr. fr." staat voor "Aardappelen, groenten en fruit". Dit waren handelaren die door hun beroep mogelijk een (tijdelijke) vrijstelling of "Sperre" genoten. * **De letter 'D'**: De meest cruciale toevoeging is de letter 'D' in de rechterkolom. De legenda bovenaan bevestigt dat dit "naar Drenthe" betekent. Dit is een eufemisme voor deportatie naar Kamp Westerbork, vanwaaruit de meeste slachtoffers naar de vernietigingskampen in Polen werden getransporteerd.

1/4 '39.- L. S. Mw. Swüerde - Mol St. Ant. Breestr. 74, moet onder gewende behandeling blijven is de specialist WPolak.

# TRANSCRIPTIE H a Graafte Handelslid. Sp.burg

# TRANSCRIPTIE P. Smit } A W Rijnders } prijs ? J Nobbe }

Div. bylagen (w.o. teek).

# TRANSCRIPTIE J. Briënne Lupinestr. 31 Hilversum _