M. Zwart

Ambtelijke correspondentie / Adviesbrief.

In dit schrijven adviseert een marktopzichter de inspecteur om een verzoek van de heer H. Bootsma goed te keuren. Bootsma, die standplaats nummer 160 op de Dappermarkt bezet, vraagt om een assistent voor de zaterdagen in de periode mei tot en met oktober. De aanleiding voor deze nieuwe aanvraag is opmerkelijk: Bootsma is getrouwd met zijn vorige assistente, mejuffrouw M. Zwart. Volgens de toenmalige regels (waarschijnlijk om schijnconstructies of specifieke arbeidsvoorschriften te handhaven) kon zij na het huwelijk niet langer als officiële assistente geregistreerd staan. Om de rechtmatigheid van de wijziging te staven, heeft marktopzichter Uitvlugt het trouwboekje van het echtpaar gecontroleerd. Als nieuwe assistent wordt de heer P. Kalkwerf voorgedragen, een 25-jarige man wonende aan de nabijgelegen Reinwardtstraat.

Handgeschreven lijst op gelinieerd papier.

* **Handschrift:** Een vlot, enigszins onregelmatig cursiuuhandschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw. De leesbaarheid is goed, hoewel sommige afkortingen ("hulpkr.", "pr.") contextuele interpretatie vereisen. * **Terminologie:** "Handwerk" wordt hier waarschijnlijk gebruikt in de zin van handel in handgemaakte goederen of textielwaren (manifacturen), in tegenstelling tot "Fabriekswerk". * **Financiële gegevens:** Er worden bedragen genoemd in guldens (f), vaak per dag of specifiek voor de zondag. De getallen "1000 - 1200" bij locaties als de Dapperstraat kunnen slaan op omzet in centen, aantallen stuks (zoals sigaren) of kraamnummers, hoewel de context van "Ontvangst f 9.-" suggereert dat de grotere getallen mogelijk een andere eenheid betreffen. * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam, wat wijst op een administratief register. De rode strepen zijn waarschijnlijk afvinktekens van een controleur of administrateur.

Getypte lijst op papier met handgeschreven kantekeningen in potlood.

* **Doel van de lijst:** Dit lijkt een administratieve controlelijst te zijn van werknemers in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst koppelt woonadressen aan werklocaties (fabrieken en werkplaatsen). * **Demografie:** Veel namen op de lijst (zoals Izaaks, Vieijra, Visjager, Vigevano, Stodel, van Praag, Salomons) zijn herkenbaar als Joodse namen. De woonadressen (o.a. Transvaalbuurt, Jodenbuurt) bevestigen dit beeld. * **Handgeschreven annotaties:** * De termen "Lindenman", "Lindenman eigen werk" en "Lin aanw" (waarschijnlijk 'Lindenman aanwezig') verwijzen vermoedelijk naar een controleur of een specifieke administratieve onderverdeling genaamd 'Lindenman'. * De onderste aantekening "laatste week niet gezien" is veelzeggend en onheilspellend in de context van de Jodenvervolging; het suggereert dat de betreffende personen (mogelijk de gehele groep bij de Marinewerf) niet meer op hun werk zijn verschenen, wat vaak duidde op onderduik of deportatie. * **Werkgevers:** De adressen variëren van kleine straatwerkplaatsen tot de grote "Centrale Werkplaats Marinewerf".

Getypte lijst met handgeschreven annotaties.

Het document is een administratieve lijst van personen, waarschijnlijk werklieden of ambachtslieden, ingedeeld op basis van hun woon- en werklocaties in Amsterdam. De lijst is getypt, maar bevat significante handgeschreven toevoegingen die duiden op een controleproces of status-update. Opvallende elementen zijn: 1. **De Marinewerf:** Een grote groep onderaan is gezamenlijk gekoppeld aan de "Centrale Werkplaats Marinewerf". Dit was een belangrijke werklocatie in Amsterdam (Oostenburg). 2. **Annotaties:** De afkorting "H." komt vaak voor, wat mogelijk staat voor 'Huis' (thuis aangetroffen) of een paraaf van een controleur. Woorden als "uit" wijzen erop dat personen niet langer op het adres aanwezig waren. 3. **Samenstelling:** De namenlijst bevat een groot aantal Joodse namen (o.a. Izaaks, Lisser, Pach, Visjager, Vigevano, Stodel, van Praag, Salomons). De combinatie van deze namen met de specifieke adressen en de aard van de administratie suggereert een oorlogsgerelateerde context.

Handgeschreven brief.

* **Inhoud:** De schrijver, J. Renz, bevestigt aan de inspecteur dat een zekere M. Zwart (die standplaats nummer 113 op de markt van het Waterlooplein bezat) is "weggehaald". Naar aanleiding van dit feit pleit Renz ervoor om het verzoek van Mevrouw Swart in te willigen, zodat zij assistentie kan krijgen van haar dochter, Mevrouw Wurms-Zwart, bij de exploitatie van de marktkraam. * **Schrijfstijl:** De brief is kort en zakelijk, maar bevat een zware ondertoon door het gebruik van de term "weggehaald". * **Personen:** De brief noemt M. Zwart, Mevr. Swart (mogelijk de echtgenote), de dochter Mevr. Wurms-Zwart en de afzender J. Renz. De variatie in spelling (Zwart/Swart) kwam vaker voor in informele correspondentie.

Register of administratieve lijst (mogelijk bevolkingsregister, distributielijst of een naoorlogse inventarisatie).

* **Administratieve opzet:** De kolommen aan de linkerzijde bevatten waarschijnlijk dossiernummers of verwijzingen naar andere registers. De eerste kolom (1 t/m 13) lijkt een categorisering aan te duiden, de tweede kolom een volgnummer binnen die categorie. * **Demografie:** Een opvallend groot deel van de namen (o.a. Cohen, Fransman, Groenteman, Worms, Hakker) is joods van origine. Gecombineerd met de concentratie adressen in de Transvaalbuurt wijst dit sterk op een document gerelateerd aan de Amsterdamse joodse gemeenschap. * **Correcties:** Enkele namen zijn doorgehaald (Aalvel) of voorzien van een groot kruis, wat kan duiden op een wijziging in status (verhuizing, overlijden of administratieve afhandeling). * **Staat van het document:** Het handschrift is uniform, wat suggereert dat het register door één of enkele klerken is bijgehouden.

Registerpagina (waarschijnlijk een administratieve lijst of kaartindex van een maatschappelijke of medische instelling).

* **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in de Transvaalbuurt (Afrikanerplein, Retiefstraat, Tugela-weg, Louis Bothastraat), de Oosterparkbuurt (Blasiusstraat) en de oude Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Nieuwe Uilenburgerstraat). Dit wijst op een concentratie van de geregistreerden in Amsterdam-Oost en het centrum. * **Demografie:** De namen (o.a. Waterman, Wegloop, Wilzenhausen, Wynschenk) en de locaties duiden sterk op een register van de Joodse bevolking van Amsterdam. * **Codering:** De kolom met codes (N, Z, C, O, 2) zou kunnen verwijzen naar religieuze gezindte (bijv. N voor Nederlands-Israëlitisch, O voor Onkerkelijk) of naar specifieke administratieve districten of schooltypes, hoewel de exacte sleutel zonder de bijbehorende index niet met zekerheid is vast te stellen. * **Handschrift:** Het betreft een zeer regelmatig, leesbaar kantoorshandschrift uitgevoerd in inkt op geruit papier.

# TRANSCRIPTIE (Handgeschreven:) *Extra* (Rechtsboven:) SV den Heer M.Swart Vrolikstraat 114' Amsterdam-Zuid wijk 20 30/1/2 M. 18 Januari 1943. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 8 Januari 1943 deel ik U mede, dat aan het daarin vervatte verzoek niet kan worden voldaan. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven in potlood:] Zen. M. de Kraai. [Linksboven, getypt:] VP/HG. 29/31/2 M. [Handgeschreven in rood:] 1939 [Handgeschreven in potlood:] Verzonden 17/1-'40. [Rechts, getypt:] 16 Januari 1940. den Heer M. Bleekrode, Kloveniersburgwal 2 II, Amsterdam-Centrum. Wijk 1. [Inhoud brief:] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 26 December jl. bericht ik U, dat de p...

# TRANSCRIPTIE 30/49/2 M. HB. Mevrouw S. Zwarts-Wertheyn, Monnikenstraat 2 huis Amsterdam-Centrum. wijk l Naar aanleiding van Uw brief d.d. Hierbij verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming zich op Uw pl...

# TRANSCRIPTIE h. Müller [handgeschreven] G. 85/54/1 M. 3 Mei 1939. den Heer M.A. van Vliet, Van Ostadestraat 419, Amsterdam-Zuid. Wyk 22. Op Maandag 24 April jl. is geconstateerd, dat op de markt Ten Katestraat materiaal, bestemd voor het uitstal- len van goederen, dat door U was verhuurd, aanwezig was, zonder dat U hiervoor vergunning is verleend. In verband hiermede verzoek ik U Vrydag 5...

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven:] Lee. M. de Boer. [?] [Linksboven, getypt:] vP/KN. [handgeschreven:] *extra* 85/94/3 M. [Rechts, getypt:] 25 October 1939. den Heer A.Th.J. Smit Jr., p/a L.J. Koene, Heerenmarkt 15 boven, Amsterdam-Centrum. Wijk 9. Naar aanleiding van Uw brieven d.d. 19 September en 11 October jl. bericht ik U, dat dezerzijds geen bezwaar be- staat, wanneer U op...