Polak

Notulen van een vergadering (waarschijnlijk van de Marktcommissie of een overleg met grossiers).

Dit document vormt een verslag van een logistiek en bestuurlijk conflict tijdens de bezettingsjaren in Amsterdam. De kern van het probleem is de spanning tussen de **verduisteringsvoorschriften** (opgelegd door de Duitse bezetter om navigatie door geallieerde bommenwerpers te bemoeilijken) en de noodzaak om de voedselvoorziening in de stad efficiënt te laten verlopen. Belangrijke punten in de discussie: * **Veiligheid vs. Werkbaarheid:** De gemeente kan de verantwoordelijkheid voor illegale verlichting door grossiers niet meer dragen vanwege dreigende sancties van de autoriteiten. * **Ketenproblematiek:** De timing van de grossiers beïnvloedt de winkeliers, de schippers (aanvoer) en de tuinders. Een verschuiving van een uur heeft grote gevolgen voor de gehele logistieke keten. * **Verkeersdrukte:** De referentie naar files tot aan de Nassaukade illustreert de enorme druk op de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat. * **Technische beperkingen:** "Verduisteringslampjes" blijken in de praktijk onvoldoende licht te geven om bij te kunnen werken ("geen hand voor oogen").

Handgeschreven ambtelijke brief/memorandum.

Dit document is een treffend voorbeeld van de bureaucratische afwikkeling van de "arisering" en liquidatie van Joodse bedrijven tijdens de Duitse bezetting van Nederland. 1. **Gedwongen liquidatie:** De tekst meldt dat de firma N. Slakker "mondeling is aangezegd" te moeten liquideren. Dit wijst op de uitvoering van de verordeningen die Joden verboden om nog langer ondernemingen te drijven. 2. **Beperkingen:** De winkelierster mag geen nieuwe voorraad meer inkopen, wat de doodsteek voor de onderneming betekent. De restvoorraad mag enkel nog worden uitverkocht. 3. **Overlevingsstrategie:** Mevrouw Polak-Slakker probeert legale wegen te vinden om in haar levensonderhoud te blijven voorzien door te vragen naar een ventvergunning (ambulante handel), een plek op de gesegregeerde Joodse markt, of het bedienen van klanten aan huis. 4. **Duitse controle:** De kanttekening in de marge laat zien dat de Nederlandse ambtenaren deze vragen niet zelf mochten beantwoorden, maar moesten voorleggen aan de "Duitsche instanties" (waarschijnlijk de *Wirtschaftsprüfstelle* of het *Generalkommissariat für Finanz und Wirtschaft*).

Officiële brief/beschikking.

* **Inhoud:** De brief is een formele toestemming aan Mevrouw Polak-Mückel om zich op haar marktplaats op het Amstelveld (Amsterdam) te laten bijstaan door een zekere Ph. Waas (geboren 22 januari 1904). * **Beperkingen:** Er wordt expliciet vermeld dat het gaat om "bijstaan" en uitdrukkelijk "niet vervangen". Dit wijst op een strikte regulering van marktplaatsvergunningen, waarbij de vergunninghouder persoonlijk aanwezig moest zijn. * **Taalgebruik:** Het gebruik van de 'y' in "hierby" en "bystaan" is kenmerkend voor de ambtelijke spelling van die tijd. * **Administratieve sporen:** De aantekening "in de kaart" bovenin duidt erop dat deze wijziging is verwerkt in het kaartsysteem van de betreffende dienst. De aantekening "Verzonden 18/7" bevestigt de verzenddatum.

Getypte memo of brief (waarschijnlijk een verslag van een spreekuur van de Joodsche Raad).

Dit document is een schrijnend voorbeeld van de economische beroving van de Joodse bevolking tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Mevrouw Polak-Hakker, die twee winkels dreef in de chique Amsterdamse winkelstraten (P.C. Hooftstraat en Beethovenstraat), wordt geconfronteerd met de gedwongen liquidatie van haar bedrijf. De kernpunten uit de tekst zijn: 1. **Gedwongen liquidatie:** Het bedrijf 'De Concurrent' moet worden gesloten. Dit proces werd vaak 'Arisering' genoemd, waarbij Joods bezit werd onteigend of geliquideerd. 2. **Walter Sieber:** De opbrengst van de uitverkoop moet op een bankrekening op naam van een Duitse heer worden gestort. Dit wijst erop dat Sieber optrad als bewindvoerder (Verwalter) namens een instantie zoals de *Omnia-Treuhandgesellschaft*, die belast was met het afwikkelen van Joodse zaken. 3. **Economische overleving:** Mevrouw Polak-Hakker probeert via de legale weg (het aanvragen van een ventvergunning of een plek op de Joodse markt) een manier te vinden om haar beroep uit te blijven oefenen en in haar levensonderhoud te voorzien, nu haar fysieke winkels haar worden afgenomen.

Handgeschreven brief (concept of kopie) op briefpapier met stempel/opschrift.

* **Administratieve frictie:** De kern van de brief is een klacht over de gebrekkige informatievoorziening tussen verschillende overheidsinstanties tijdens de bezetting. De schrijver (vermoedelijk een ambtenaar van de Centrale Markt of de Dienst Levensmiddelenvoorziening) stelt dat hij pas "toevalligerwijze" via de dochter van de eigenaar hoorde dat een firma moest liquideren. * **Terminologie:** Het woord "liquideeren" heeft in de context van januari 1942 een specifieke lading. Dit verwijst in veel gevallen naar de gedwongen opheffing of "Arisering" van Joodse bedrijven door de Duitse bezetter. De naam "Hakker" is een veelvoorkomende Joodse naam in het Amsterdamse marktwezen van die tijd. * **Persoonlijke tragiek:** Mevrouw Polak-Hakker probeert via een persoonlijk onderhoud een eigen vestiging of vergunning op de Centrale Markt (C.M.) te behouden, wat duidt op een poging om de economische uitsluiting te omzeilen of de continuïteit van het familiebedrijf in een andere vorm te waarborgen. * **Afkortingen:** "C.M." staat voor Centrale Markt (de huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat). "W.L.M." verwijst waarschijnlijk naar de Wethouder voor Levensmiddelenvoorziening of een aan aanverwant bureau (L.M.).

Getypt verslag/memo met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een aangrijpend voorbeeld van de bureaucratische uitvoering van de Jodenvervolging in bezet Nederland, specifiek gericht op de 'arisering' of liquidatie van Joodse bedrijven. Mevrouw Polak-Hakker, eigenaresse van de textiel- of modezaak "De Concurrent" met vestigingen in twee chique Amsterdamse straten, wordt door de bezetter gedwongen haar zaak te sluiten. De details zijn kenmerkend voor deze periode: 1. **Gedwongen liquidatie:** Het verbod op inkoop en de verplichting tot uitverkoop betekende het einde van de onderneming. 2. **Beroving:** De opbrengst van de uitverkoop mocht niet door de eigenaresse worden behouden, maar moest op een rekening worden gezet ten name van Walter Sieber. Dit wijst erop dat Sieber fungeerde als *Treuhänder* (bewindvoerder), een rol die bedoeld was om Joods vermogen te beheren en uiteindelijk te onteigenen. 3. **Wanhopige pogingen tot broodwinning:** De vragen onderaan het document tonen de pogingen van de gedupeerde om op een andere manier in haar levensonderhoud te voorzien: via een ventvergunning, een plek op de toen net ingestelde Joodse markten, of verkoop aan huis. De rode aantekening onderaan wijst op de administratieve verwerking door de Joodsche Raad of een gerelateerde instantie, waarbij de informatie op kerstavond 1941 werd doorgeleid naar een zeker persoon, Th. v. Keulen.

Document

* **Personen:** De lijst bevat uitsluitend Joodse namen (zoals Appelboom, Groenteman, Pinto, Mozes, Polak, Wijnschenk). * **Locatie:** De adressen bevinden zich voornamelijk in de toenmalige Joodse buurten van Amsterdam: de Pijp, de Transvaalbuurt en het centrum. * **Producten:** De afkortingen staan voor: **a.** (aardappelen), **gr.** (groenten) en **fr.** (fruit). * **Status:** De onderverdeling in 'Vaste plaatsen', 'Voorkeurskaarthouders' en 'Losse plaatsen' duidt op een strak gereguleerd marktsysteem, waarschijnlijk onder toezicht van de bezettingsautoriteiten of de Joodse Raad. ---

| Naam. | | Bedrag in 1939. | | Bedrag in 1940. | | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | Oosterbaan. | C. | f 246,34. | f | 1.274,52. | | Ossendorp. | H. | f -.- | f | 367,60. | | Ossendryver. | | f 3,20. | f | -.- | | Otto. | | f 349,54. | f | 414,21. | | Overloop. | P. | f 264,18. | f | 164,68. | | Paap. | P. | f 134,39. | f | 505,87. | | Pau. ( Peau ) | du. | f 316,37. | f | 44,95. | | Pedro. |...

| Naam. | | Bedrag in 1939. | | Bedrag in 1940. | | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | Oosterbaan. | C. | ƒ 246,34. | ƒ | 1.274,52. | | Ossendorp. | H. | ƒ -,- | ƒ | 367,60. | | Ossendryver. | | ƒ 3,20. | ƒ | -,- | | Otto. | | ƒ 349,54. | ƒ | 414,21. | | Overloop. | P. | ƒ 264,18. | ƒ | 164,68. | | Paap. | P. | ƒ 134,39. | ƒ | 505,87. | | Pau. ( Peau ) | du. | ƒ 316,37. | ƒ | 44,95. | | Pedro. |...

# TRANSCRIPTIE Bureau van Statistiek No.46d/1/6 M. Bruto-opbrengst der aan de Gemeentelijke Vischmarkt aangevoerde visch gedurende de maand Juli 1943 | Vischsoort | Bedrag | K.G. | | :--- | :--- | :--- | | Aal | 1.259,79 | 1242.- ✓ | | Garnalen | 1.559,70 | 2181.- ✓ | | Schol | 19.775,08 | 25342.- ✓ | | Schar | 2.503,90 | 7209.- ✓ | | Tarbot | 2.544,92 | 525. ✓ | | Griet | 2.104,16 | 644. ✓ | ...

# TRANSCRIPTIE 46 $^D$/1/6 Bureau van Statistiek Bruto opbrengst der aan de Gemeentelijke Vischmarkt aangevoerde visch gedurende de maand Juli 1943 | Vischsoort | Bedrag | K. f. | | :--- | :--- | :--- | | Aal | 1259 79 | 1242.- | | Garnalen | 1559 70 | 2181.- | | Schol | 19775 08 | 25342.- | | Schar | 2503 90 | 7209.- | | Tarbot | 2544 92 | 525.- | | Griet | 2104 16 | 644.- | | Tong | 2762 01 ...

16.80 (Polak) f 6.72 (J. Pomper) f 80.41 (Rondom...) f 0.04 (M. d. Ru...) f 4.18 CR. (de Ruiter) f 0.90 (Zetka?) f 0.52 CR. (de Schaap?) f 0.02 CR. (J. Stodel) f 2.33 (Slinger) f 0.17 (Gebr. Tabak) **5336.42** **[Rechterkolom]** TRANSPORT: f 5336.42 J.Stodel: 1.18 C.Tabak: 2.38 G.Tabak: 0.10 CR. I.Velmans: 2.60 CR. N.V.Walg's fruith.: 339.93 Wessels: 0.84 Wyksche Fruitmy.: 132.01 ________________...