S. Gobits

Administratief register van marktkooplieden.

Dit document is een register van kooplieden met een vaste staanplaats op de zondagmarkt van de Nieuwmarkt in Amsterdam. De kolomstructuur geeft het standplaatsnummer, de naam van de handelaar en de aard van de koopwaar weer. Wat opvalt is de homogene samenstelling van de lijst: 1. **Namen:** Vrijwel alle namen zijn typisch Joods-Nederlands (zoals d'Oliveira, Werkendam, Goudketting, Monnikendam, Gobits). De Nieuwmarkt was het centrum van de Joodse wijk in Amsterdam. 2. **Handelswaar:** De handel is sterk geconcentreerd in de textielsector (stoffen, zijde, kleding, dameshoeden). Dit was een economische sector waarin de Joodse gemeenschap van Amsterdam van oudsher sterk vertegenwoordigd was. 3. **Administratie:** De accolades geven aan dat bepaalde handelaren meerdere aaneengesloten standplaatsen bezetten.

Administratieve lijst / Correspondentie.

Dit document is een interne lijst van de Amsterdamse marktadministratie (waarschijnlijk het Marktwezen, gezien de "M" in de stempels). De lijst inventariseert marktkooplieden die verzuimd hebben de door de gemeente in bruikleen gegeven "snoeren" (elektriciteitskabels voor de verlichting van marktkramen) in te leveren. Het document bevat 15 namen, maar onderaan staat "Totaal 17 snoeren". Dit verklaart de aanduiding "2 X" achter de namen van J. Reiss en E. Kleerekoper; zij hadden blijkbaar twee snoeren in bezit. De aantekening in blauw potlood ("Aanschrijven") duidt op de vervolgactie: het versturen van een formele aanmaning naar de genoemde personen.

Briefkaart (voorzijde/adreszijde).

* **Geadresseerde:** De kaart is gericht aan **S. Gobits**. De voorgedrukte titels "Den Heer" en "Mw." zijn met een enkele pennestreek doorgehaald. * **Locatie:** Het adres is **Retiefstraat 116, twee hoog (II)** te Amsterdam. De handgeschreven toevoeging **Wijk 20** correspondeert met de administratieve indeling van de stad Amsterdam in die periode; wijk 20 besloeg de Transvaalbuurt in Amsterdam-Oost. * **Postale aanduiding:** De tekst "Frankeering in afrekening Amsterdam" duidt op een zakelijke verzending waarbij de portokosten niet via postzegels, maar via een centrale rekening met de PTT werden verrekend. Dit type kaarten werd veelvuldig gebruikt door overheidsinstanties en officiële organisaties.

Getypte lijst/staat van vorderingen.

Dit document is een administratieve lijst van openstaande vorderingen van het Gemeentelijk Marktwezen in Amsterdam, gedateerd augustus 1942. De lijst bevat achterstallige betalingen voor 'plaatsgeld' (marktgeld voor een standplaats) en 'pakhuisuur' (huur van opslagruimte). Wat opvalt is de kolom "Aanteekeningen", waarin bij een groot deel van de personen de term **"belasting heffing"** staat vermeld. In de context van 1942 is dit een eufemisme of een directe verwijzing naar de onteigening van Joodse burgers. Veel van de namen op de lijst (zoals Waterman, Gobits, Mok, Boeken, Kloots, Piller) en de adressen (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Uilenburgerstraat) wijzen op Joodse marktpluimveehouders, groentenhandelaren of andere marktkooplieden. Wanneer er "belasting heffing" staat, betekende dit vaak dat de bezittingen van deze personen waren bevroren of geconfisqueerd door de Duitse bezetter (via de roofbank Lippmann, Rosenthal & Co.). De gemeente Amsterdam kon hierdoor haar eigen vorderingen niet meer innen, aangezien het vermogen van de schuldenaar niet langer voor hemzelf of voor reguliere schuldeisers beschikbaar was.

Getypte lijst van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Administratieve context:** Dit is een lijst van "losse plaatsen" op de Albert Cuypmarkt. In tegenstelling tot vaste standwerkers waren "losse plaatshouders" kooplieden die per dag een plek toegewezen kregen. * **Historische periode:** De namen op de lijst (zoals Agsteribbe, Baumstein, Cohen, Halberstadt, Jacobs, Jas) zijn overduidelijk van Joodse Amsterdammers. De rode onderstrepingen en de 'X'-tekens duiden op een administratieve selectie door de bezetter of de gelijkgeschakelde Amsterdamse marktpolitie. * **Handgeschreven wijzigingen:** * Bij **I. de Hond** is het woord "fruit" toegevoegd. * Bij **D. Jas** is het adres doorgehaald en vervangen door "Ruyschstr. 76 I". * **Opvallend:** Het artikel "distributiemappen" bij **J. Koekoek** bevestigt de datering in oorlogstijd, aangezien distributiestamkaarten en mappen pas toen noodzakelijk werden.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve notitie / Rapportage van het Marktwezen. * **Betreft:** Hartog Gobits (geboren 1888), koopman te Amsterdam. * **Datum:** 29 april 1942 – 8 mei 1942. * **Kenmerken:** Handgeschreven op bruin papier; bevat aantekeningen in potlood, rode inkt en blauw potlood. Voorzien van stempelnummer № 20/7/2 M. 1942. * **Locatie:** Retiefstraat 116-I...

# TRANSCRIPTIE S/HB. den Heer A.Gombault, Wirtschaftsreferent Bureau Beauftragte voor de stad Amsterdam, Museumplein 19, <u>Amsterdam-Zuid.</u> 37/99/1 M. 17 Augustus 1942.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve notitie/dossierkaart van de gemeente Amsterdam (afdeling Algemene Zaken). * **Kenmerk:** Bijblad van dossier No. 25/226/1 (1940). * **Datum:** November 1940. * **Betreft:** N. Gobits, marktkoopman op de Albert Cuypmarkt. * **Formulier:** "Alg. Zaken Model No. 14". * **Fysieke kenmerken:** Handgeschreven tekst in inkt en potlood op e...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve registratiekaart van de Gemeentelijke Dienst van het Marktwezen, Amsterdam. * **Datum:** 16 tot 19 augustus 1940. * **Betrokkene:** Nathan Gobits (1896-1943). * **Adres:** Plantage Parklaan 23 I, Amsterdam. * **Onderwerp:** Oproep en verantwoording wegens het niet regelmatig bezetten van een standplaats op de Albert Cuypmarkt.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtelijke correspondentie (notitie). * **Datum:** 9 augustus 1940. * **Locatie:** Amsterdam. * **Betreft:** Correctie verzuimmelding marktkraamhouder I. Gobits. * **Archiefreferentie (in tekst):** No. 26/59/2 m. 40. * **Taal:** Nederlands.