S. Matteman

Getypte lijst (doorslag of origineel op dun papier).

Dit document is een administratieve lijst van de gemeente Amsterdam, waarschijnlijk afkomstig van de Dienst der Markten of een gerelateerde afdeling. De lijst bevat persoonsgegevens van marktkooplieden of bezoekers die een vergunning kregen voor specifieke markten in 1942. Opvallend is de concentratie van adressen in de Transvaalbuurt (zoals de Joubertstraat, Retiefstraat, en Ben Viljoenstraat) en de Oosterparkbuurt. Veel van de genoemde namen zijn van Joodse origine. De markten die het meest genoemd worden — de Gaaspstraat, de Joubertstraat en delen van de Albert Cuypstraat — waren in 1942 aangewezen als zogeheten "Joodse markten". De data in de laatste kolom (grotendeels april 1942) komen exact overeen met het moment waarop de Duitse bezetter de segregatie op markten strikt begon af te dwingen. Per 1 november 1941 was het Joden al verboden op niet-Joodse markten te staan of te kopen; begin 1942 werd dit administratief volledig vastgelegd.

Getypte lijst van marktkooplieden.

* **Demografie:** De lijst bevat namen van personen die nagenoeg allemaal van Joodse afkomst zijn. De geboortedata lopen uiteen van 1874 (B. Rozelou) tot 1920 (E. de Leeuw), wat wijst op een brede leeftijdsgroep die actief was in de handel. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in de bekende Amsterdamse wijken waar veel Joodse burgers woonden, zoals de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg), de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tilanusstraat, Blasiusstraat) en de Rivierenbuurt (Rijnstraat, Lekstraat). * **Economie:** De verhandelde artikelen laten een divers beeld zien van de marktsector: textiel, manufacturen, verse eetwaren (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) en huishoudelijke artikelen. * **Administratieve bijzonderheden:** De optelsom onderaan is cruciaal. Het toont aan dat er 271 plaatsen zijn toegewezen ("uitgereikt"), terwijl er in eerste instantie slechts 254 beschikbaar waren, wat resulteert in een tekort of overschot van 17 plaatsen (mogelijk extra plekken die buiten het reguliere raster werden gecreëerd).

Document

* **Administratieve Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel. Aan de voet van de pagina staat een berekening van de totale capaciteit van de marktstandplaatsen. De beschikbare capaciteit (240 met een 20% marge) komt uit op 288 plaatsen, waarvan er 271 zijn toegewezen, met een overschot van 17. * **Artikelen:** Er is een breed scala aan koopwaar zichtbaar, variërend van eerste levensbehoeften (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) tot textielwaren (manufacturen, kanten, mode-artikelen) en huishoudelijke artikelen. * **Geografie:** De adressen bevinden zich uitsluitend in Amsterdam, met een sterke concentratie in wijken als de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg, Jodenbreestraat), de Pijp (Albert Cuypstraat, Van Woustraat) en Amsterdam-Oost (Tilanusstraat, Retiefstraat, Blasiusstraat).

Document

* **Mutaties**: De lijst toont een actieve administratie waarbij bewoners worden doorgehaald en direct vervangen door handgeschreven namen. Dit wijst op een gedwongen verhuizing of deportatie waarbij de vrijgekomen woonruimte direct werd herbezet. * **Statuscodes**: De letters 'A', '/', 'o' en 'v' in de smalle kolommen zijn administratieve markeringen. 'A' zou kunnen staan voor 'Aanwezig', terwijl 'o' vaak in bezettingsadministraties werd gebruikt voor 'Onbekend' of 'Opgeroepen'. * **Toponiemen**: De vermelding "kerk" (bij nrs 168-180) en "hoek" duidt op specifieke locaties binnen een huizenblok. * **Codering '3'**: Veel handgeschreven namen in de rechterkolom eindigen op een '3' (bijv. "Carança 3"). Dit is een kenmerkende codering die vaak verwijst naar een specifieke transportlijst, een categorie van de Joodse Raad, of een baraknummer in kamp Westerbork.

Handgeschreven register/lijst van personen, adressen en data van inlevering.

* **Doel van het document:** De lijst lijkt een administratieve controlelijst voor het vorderen van goederen. De kolom "d.d. Inlevering" bevat vaak specifieke data, maar ook opmerkingen als "d. Sicherheits pol. ingel." (door Sicherheitspolizei ingeleverd), wat duidt op dwang of inbeslagname door de bezetter. * **Geografische spreiding:** De adressen concentreren zich in de Amsterdamse Jodenbuurt (Rapenburgerstraat, Lepelstraat, Jodenbreestraat) en de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Louis Bothastraat). * **Namen:** Veel typisch Joods-Amsterdamse achternamen (Kool, Koopman, de Hond, Lakmaker, Vischjager). * **Marginalia:** Er zijn diverse potloodnotities die verwijzen naar correspondentie ("volgens brief", "zie no 10/3/28") of wijze van transport ("per post", "per telefoon"). De afkorting "S.P." of "Sicherheits pol." verwijst naar de Duitse veiligheidspolitie. "Diam. B." bij no 122 zou kunnen verwijzen naar de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond (ANDB).

Administratief register/ledenlijst.

* **Schrift:** Het document is geschreven in een geoefend, administratief cursief handschrift. * **Kolom S. en №:** Deze lijken te verwijzen naar een archiefstructuur of dossiernummers. De nummers in de S.-kolom (11 t/m 14) groeperen de records. * **Adressering:** De adressen bevatten aanduidingen voor verdiepingen: "hs" staat voor 'huis' (begane grond), Romeinse cijfers (I, II, III, IV) duiden de etage aan. * **Nomenclatuur:** De namen zijn veelal typisch voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam van die tijd (bijv. Italiaander, Lakmaker, de Hond, Meents, Isaac). * **Correcties:** Enkele regels zijn met een dikke streep doorgehaald, wat duidt op een mutatie in de administratie (bijv. overlijden, verhuizing of uitschrijving).

Administratieve lijst/register (waarschijnlijk bevolkingsregister of een specifiek hulpregister voor sociale zorg of belasting).

- **Inhoud:** De lijst toont een overzicht van Amsterdamse inwoners, gerangschikt op naam met bijbehorende geboortedatum, een code (waarschijnlijk geloofsovertuiging of burgerlijke staat) en hun woonadres. - **Geografie:** De adressen bevinden zich grotendeels in Amsterdam-Oost (Transvaalbuurt) en de oude Joodse buurt in het centrum. - **Demografie:** Veel familienamen op de lijst duiden op een Joodse achtergrond (o.a. Mechanicus, Meents, Mok, Mouwes, Pach, Pinto, Polak, Van Praag). - **Coderingen:** - De Romeinse cijfers (I, II, III) en de superscript 4 achter huisnummers geven de verdieping aan ("hoog"). De letter 'b' staat voor benedenwoning. - De letter 'D' in de rechterkantlijn (bij J. Peper en J. Pronto) staat zeer waarschijnlijk voor 'Dood' of 'Deces', een standaard archiefmarkering om aan te geven dat de persoon is overleden. - De terugkerende opmerking "A. gr. fund" (of 'funt') verwijst mogelijk naar een administratief fonds of een specifieke registratielijst (bijv. 'Algemeen Grondfonds' of een pensioenlijst).

Document

Deze lijst is een schrijnend voorbeeld van de bureaucratische systematiek waarmee de Jodenvervolging in Nederland werd uitgevoerd. De letter 'J' vóór de registratienummers identificeerde de personen expliciet als Joods. De lijst bevat mannen van verschillende leeftijden, variërend van jonge twintigers tot vijftigers, allen woonachtig in Amsterdam. De vele adressen in de Transvaalbuurt en de Oosterparkbuurt weerspiegelen de concentratie van de Joodse bevolking in deze wijken. De rode vinkjes, soms dubbel aangebracht, suggereren een controleproces waarbij werd nagegaan of de personen daadwerkelijk waren verschenen voor hun tewerkstelling of transport.

# TRANSCRIPTIE PORTUG.-ISRAËL. ZIEKENHUIS _________________________ R . Meneer S. B. Matteman is heden 12 Mei '40 uit het P. I. Z. ontslagen (patient) en gaat nu naar huis. van Swindenstr. 20 II Hoogachtend S. Vaz Dias directrice 12/5 '40

# TRANSCRIPTIE vE. vE. 26/59/1 M. *Verzonden 22/9-'39* [handgeschreven] 22 September 1939 den Heer L.Matteman, 3e Oosterparkstraat 18, Amsterdam-Oost. Wijk 20. *Oproeping niet geregeld* [handgeschreven] *bezitter plaats.* [handgeschreven] Dapperstraat 25 September 1939, 9 uur v.m.

# TRANSCRIPTIE [Bovenaan] Esther Matteman. geb: Polak. geb: 3 October 1907. woon: Nw. Uilenburgerstr: 40^II [Rechtsonder] Amsterdam 5 April 1940 F.H. Uitvlugt Wijziging aanbrengen daarna opbergen 8-4-40 [onleesbare naam/paraaf, mogelijk 'delaer'] [Linksonder] opb 9-4-'40 [initialen, mogelijk 'avp'] [Grote gekrulde paraaf 'S'] [Midden onder, klein bijgeschreven] acc [onleesbaar] 8/4 '40

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve kaart van de Dienst der Markten (Amsterdam). * **Datum:** 18 maart 1940. * **Referentienummer:** Nº 27/23/M 1940. * **Betrokkene:** J.B. Matteman, woonachtig aan de Balistraat 40 II te Amsterdam. * **Locatie:** Markt Ten Katestraat.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Zakelijke brief / Ambtelijk schrijven (waarschijnlijk een doorslag voor het archief). * **Afzender:** De Directeur (vermoedelijk van de Dienst van het Marktwezen, Amsterdam). * **Geadresseerde:** den Heer J. Matteman, Vrolikstraat 138, Amsterdam-Oost. * **Datum:** 13 september 1940. * **Kenmerken:** Getypt op grijsachtig doorslagpapier; bevat handges...