S. Engelander

Informatieblad / Nieuwsbrief voor markthandelaren.

* **Toestand van de handel:** Het document weerspiegelt een sterk gereguleerde markt. Er is sprake van de "Prijsopdrijvings- en Hamsterwet 1939", wat duidt op schaarste en de poging van de overheid om prijzen onder controle te houden. * **Metrisering:** Het verbod op termen als "pond" en "ons" en de verplichting van het metrieke stelsel (kilogram, liter) is een interessant tijdsbeeld. Hoewel het metrieke stelsel al lang officieel was, bleven oude termen in de volksmond en handel hardnekkig bestaan. * **Distributiesysteem:** De nadruk op bonnen voor werkelijk alles (van zeep tot rijwielbanden) en de specifieke vermelding van de *Wehrmachtsbezugscheine* voor Duitse soldaten onderstreept de ernst van het rantsoeneringssysteem tijdens de bezetting. * **Organisatiegraad:** De marktkooplieden zijn georganiseerd in een bond met een secretariaat, een rechtsbijstand/adviseur (Bloemhof) en een sociaal fonds (overlijdensuitkeringen). * **Solidariteit:** Het bericht over de Albert Cuypmarkt toont de solidariteit tussen handelaren in tijden van tegenslag. ---

Administratieve kaart van de marktinspectie (Amsterdam).

Dit document is een officiële registratiekaart van de Amsterdamse marktinspectie uit de beginperiode van de Duitse bezetting. De kaart betreft S. Engelander, een koopman die een vaste standplaats (nummer 52) heeft op de markt in de Westerstraat (Jordaan). De kern van de zaak is een verzuim: Engelander bezet zijn plek niet regelmatig genoeg, waarvoor hij op 7 september 1940 een waarschuwing heeft gekregen en in oktober is opgeroepen voor ver tekst en uitleg. Uit de aantekeningen van de inspecteur blijkt een zekere mate van coulance of pragmatisme. De inspecteur stelt vast dat Engelander samenwerkt met een andere koopman, de heer Viool. Omdat zij niet altijd genoeg handelswaar hebben om twee volledige kramen te vullen, staan ze soms samen op één plek. De inspecteur adviseert dat dit is toegestaan, mits zij gezamenlijk ten minste drie van de vier weken aanwezig zijn.

Bijblad (administratief mutatie- of indexformulier) van de Gemeente Amsterdam, Afdeling Algemene Zaken.

Het document betreft het administratieve beheer van de Amsterdamse markten tijdens de bezetting. 1. **Handhaving:** In eerste instantie (27 februari) gaat de correspondentie over een betalingsachterstand ("schuld"). Er wordt gedreigd met intrekking van de standplaats als er niet voor 1 maart wordt betaald. 2. **Aanwezigheidsplicht:** In maart verschuift de nadruk naar het daadwerkelijke gebruik van de standplaats. Onder verwijzing naar een rapport van de 'Chef Marktopzicht' wordt geëist dat Engelander minimaal drie keer per week aanwezig is op de markt, anders verliest hij zijn plek. 3. **Bureaucratie:** De kaart toont de nauwgezette registratie van waarschuwingen, verzonden modelbrieven en adviezen door marktambtenaren (waaronder Th. Remy).

Getypte brief (doorslag of kopie) met handgeschreven kanttekeningen.

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat de heer Engelander op 3 maart 1941 heeft ingediend. Hoewel de aard van het verzoek niet expliciet wordt genoemd, blijkt uit de reactie dat hij waarschijnlijk vroeg om een ontheffing of vermindering van zijn aanwezigheidsplicht op de markt. * **Verplichting:** De directeur stelt onomwonden dat Engelander zijn staanplaats op de Dappermarkt "geregeld" moet bezetten, met een strikte definitie van minimaal drie dagen per week. Het niet voldoen aan deze eis kon in die tijd leiden tot het verlies van de marktvergunning. * **Administratieve context:** De handgeschreven notitie "Verzonden 19/3" bevestigt dat de brief op de dag van datering is uitgegaan. De code "Wijk 20" verwijst naar de administratieve indeling van de stad of de markten op dat moment.

Getypte brief (doorslag of kopie).

In deze zakelijke correspondentie wijst de directeur van de betreffende dienst een verzoek van de heer S. Engelander af. Hoewel de inhoud van het verzoek van Engelander niet expliciet wordt genoemd, blijkt uit het antwoord dat het te maken heeft met zijn aanwezigheid op de markt in de Dapperstraat. De directeur sommeert hem nadrukkelijk om zijn marktplaats "geregeld" te bezetten, wat wordt gedefinieerd als minimaal drie keer per week. Het document is typerend voor de ambtelijke toon van die tijd en getuigt van een strikte handhaving van de marktverordeningen. De vermelding van "Wijk 20" en het specifieke adres duiden op de administratieve indeling van Amsterdam in die periode.

Document

* **Inhoud:** De lijst bevat persoonsgegevens van 48 mannen: een registratienummer (beginnend met 'J', wat waarschijnlijk staat voor 'Jood'), initialen en achternaam, het laatst bekende woonadres in Amsterdam (inclusief verdieping) en de geboortedatum. * **Doel:** Administratieve vastlegging van de tewerkstelling van Joodse mannen in het kader van de 'Werkverruiming'. * **Uiterlijke kenmerken:** De rode en zwarte vinkjes wijzen op een actieve controle van de lijst, mogelijk bij vertrek uit Amsterdam of aankomst in het kamp. De Romeinse cijfers achter de adressen duiden de verdieping aan (I, II, III, IV, V) of 'hs' voor huis (begane grond). * **Demografie:** De mannen op deze pagina zijn geboren tussen 1888 en 1920. Ze woonden verspreid over Amsterdam, met een concentratie in de Oosterparkbuurt en de Transvaalbuurt (bijv. Tugulaweg, D. Theronstraat, Retiefstraat).

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]

Div. bylagen (w.o. teek).

# TRANSCRIPTIE aanvoer 14 Dec In Kalestraat Zoetwatervisch (voorw) van A Fonn . a B Fonn en W Ruiter 80p 40p + 40p. aanvoerders A Fonn <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> || Ik heb alleen vink af laten houden van de aanvoerder doch **niet** van de beide andere aanv...

- 3 -