Administratieve kaart van de marktinspectie (Amsterdam). 7 september 1940 tot 18 oktober 1940. [Linkerkolom - gedrukt met handgeschreven aanvullingen]
Opgeroepen per
(datum) 16 of 18. Oct 40 (uur) 9 uur...
wegens niet geregeld bezetten plaats
op de markt Westerstraat
pl. 52
gewaarschuwd 7-9-40
Aan
S. Engelander
Afrikanerplein 52 III
№ 33/90/M 1940 [paars stempel]

[Rechterkolom - handgeschreven onder kop]
Aanteekeningen Inspecteur:
Doet samen met Viool
en soms pakken zij
op een plaats uit!
Hebben niet altijd
handel voor twee
plaatsen.
Indien dit juist
is, bestaat er m.i.
geen bezwaar dat
beide kooplieden
op deze wijze hun
plaatsen bezetten.
Zullen drie maal
per vier weken plaats
innemen.
H. v.d. Wolff [?] 18-10-'40
rapp[orteur] de Haan [handtekening] Dit document is een officiële registratiekaart van de Amsterdamse marktinspectie uit de beginperiode van de Duitse bezetting. De kaart betreft S. Engelander, een koopman die een vaste standplaats (nummer 52) heeft op de markt in de Westerstraat (Jordaan).

De kern van de zaak is een verzuim: Engelander bezet zijn plek niet regelmatig genoeg, waarvoor hij op 7 september 1940 een waarschuwing heeft gekregen en in oktober is opgeroepen voor ver tekst en uitleg. Uit de aantekeningen van de inspecteur blijkt een zekere mate van coulance of pragmatisme. De inspecteur stelt vast dat Engelander samenwerkt met een andere koopman, de heer Viool. Omdat zij niet altijd genoeg handelswaar hebben om twee volledige kramen te vullen, staan ze soms samen op één plek. De inspecteur adviseert dat dit is toegestaan, mits zij gezamenlijk ten minste drie van de vier weken aanwezig zijn. De namen op deze kaart, S. Engelander en Viool, zijn typisch Joods-Amsterdamse namen uit de textiel- en markthandel van die tijd. Uit archiefonderzoek (zoals het Joods Monument) blijkt dat Salomon Engelander inderdaad op Afrikanerplein 52-III woonde. Hij was een marktkoopman die, samen met zijn gezin, later in de oorlog (1943) via Westerbork naar Sobibor is gedeporteerd en daar is vermoord.

Hoewel de kaart een ogenschijnlijk alledaagse bureaucratische kwestie over markttijden behandelt, markeert het najaar van 1940 ook het begin van de uitsluiting van Joden uit het openbare leven. Kort na de datum op dit document zouden de eerste verordeningen van kracht worden die het leven van Joodse marktkooplieden onmogelijk maakten, leidend tot de uiteindelijke instelling van specifieke "Jodenmarkten" en later het algehele verbod op hun beroepsuitoefening. H. v.d. Wolff S. Engelander