P. Hogenbirk

Getypte naam- en adreslijst met handgeschreven annotaties.

* **Ordening:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam (sectie H t/m K). De adressen bevinden zich voornamelijk in Amsterdam (Jordaan, Oud-West, De Pijp, Rivierenbuurt) met uitlopers naar Volendam. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is een werklijst. Handgeschreven toevoegingen verduidelijken namen (bijv. "Leendert Jansen" bij een bedrijfsnaam of de correctie naar "W.v. Jolingen"). Er zijn ook expliciete doorhalingen bij J.W. Jans en L.J. Klein. * **Opmerkelijke namen:** De vermelding van "Jopie Huisman" is interessant; dit betreft mogelijk de bekende Friese fijnschilder die in zijn jonge jaren in Amsterdam woonde en werkte. Ook informele namen zoals "Joop en Dries" en "Kassie" duiden op een persoonlijke of informele relatie tussen de samensteller en de geregistreerden. * **Typografie:** Gebruik van Romeinse cijfers (I, II, III) en de letter 'h' (huis) achter huisnummers om verdiepingen aan te duiden, wat standaard was in de Amsterdamse adressering.

Handgeschreven politierapport of inspectieverslag.

Dit document is een verslag van een opsporingsambtenaar die een controle heeft uitgevoerd bij een viswinkel aan de Malvastraat in Amsterdam-Noord. De essentie van het rapport is het vermoeden van prijsopdrijving (zwarte handel). * **Geen directe bewijslast:** Hoewel de controleur de inkoopprijzen van de afslag noteert om een referentiekader te hebben, treft hij op het moment van de inspectie geen voorraad meer aan. De directe controle bleef dus "zonder resultaat". * **Indirect bewijs:** De controleur baseert zijn vermoeden op verklaringen van klanten ("vrouwen, komende uit den winkel") die buiten de winkel zijn aangesproken. In de schaarste-economie van 1942 was het illegaal verhogen van prijzen boven de vastgestelde limieten een veelvoorkomend vergrijp. * **Administratieve verwerking:** De rode krabbels in de marge en het nummer rechtsboven duiden op de verwerking van dit rapport binnen een groter bureaucratisch dossier, waarschijnlijk bij de Prijsbeheersingsdienst of de Economische Recherche.

Inspectierapport / Rapport betreffende economisch delict.

Het document betreft een opsporingsrapport van de **Crisis Controle Dienst (C.C.C.D.)**. De controleurs (Van Heele en B. Kruyt) hebben op verzoek van de afdeling Marktwezen onderzoek gedaan naar de herkomst van vis in twee winkels van de familie Hogenbirk in Amsterdam-Zuid. De kern van de overtreding is dat er "seewisch" (zeevis) werd aangetroffen die niet via de verplichte weg, de **Gemeentelijke Visafslag**, was ingekocht. In plaats daarvan was de vis direct geleverd door P. Hogenbirk. Dit duidt op een poging om de officiële distributiekanalen en prijsbeheersing te omzeilen. Als sanctie merkt de controleur in de marge op dat de officiële distributie ("verdeeling") aan deze winkels voorlopig is stopgezet. Een latere aantekening rechtsonder geeft aan dat de kwestie naderhand is "geregeld", wat vaak betekende dat er een boete was betaald of een schikking was getroffen.

Registerblad (waarschijnlijk bevolkingsregister, ledenlijst of personeelsadministratie).

* **Structuur:** Het document is ingedeeld in kolommen. Links staan initialen, gevolgd door de achternaam. In het midden en rechts staan datums (vermoedelijk geboortedata of data van inschrijving) en vaak een tweede naam. * **Annotaties:** De rode vinkjes en kruizen duiden op een controleproces. De namen in de rechterkolom lijken latere toevoegingen, mogelijk partners, opvolgers of verwijzingen naar andere dossiers. * **Namenmateriaal:** Veelvoorkomende Nederlandse achternamen uit die periode, zoals De Groot en Hagendoorn. Er is duidelijk onderscheid gemaakt tussen 'Jr.' (Junior) en 'Sr.' (Senior). * **Toponiemen:** Vermeldingen van de 'Paleisstr' (Paleisstraat) en 'Willemsparkweg' suggereren een stedelijke context, mogelijk Amsterdam of Den Haag.

Getypte namenlijst op papier.

Dit document is een administratieve lijst van 123 groothandelaren in vis. De lijst is opgesteld op een schrijfmachine. Wat opvalt, zijn de handgeschreven toevoegingen die wijzen op een actieve status- of controlefunctie: * **Vinkjes:** Een groot aantal namen aan de linkerkant (voornamelijk in de eerste kolom en sporadisch in de tweede) is voorzien van een handgeschreven vinkje. * **Rode strepen:** Achter veel namen staat een dikke, horizontale rode streep of stip. Deze markeringen lijken selectief te zijn aangebracht, wat suggereert dat deze handelaren een specifieke status hadden of al waren afgehandeld in een proces. * **Inhoud:** De lijst bevat bekende namen uit de IJmuidense viswereld (zoals Osendarp, Van der Zee, en diverse 'Prinsen' en 'Vissers'). De toevoegingen tussen haakjes bij sommige nummers (bijv. 102: K. Visser) duiden op naamswijzigingen of overnames. * **Fysieke staat:** Het papier vertoont vouwen en verkleuring, passend bij een werkdocument dat intensief is gebruikt.

Een officiële ambtelijke brief (geleidebrief) voor een adviesaanvraag.

* **Type document:** Een officiële ambtelijke brief (geleidebrief) voor een adviesaanvraag. * **Datering:** Het document toont een correctie in de datum: van 26 mei naar 2 augustus 1943. Dit kan wijzen op een vertraging in de afhandeling of het hergebruik van een reeds opgesteld concept. * **Inhoud:** De Nederlandsche Visscherijcentrale vraagt de directeur van het Marktwezen in Amsterdam om advies betreffende een schrijven van Zeevischgroothandel P. Hogenbirk uit IJmuiden. * **Administratieve sporen:** Er zijn diverse kenmerken aanwezig (poststempels, dossiernummers zoals "46/42/2" en "146 A") die wijzen op een strikte bureaucratische verwerking. De handgeschreven notitie onderaan geeft aan dat er inmiddels telefonisch contact is geweest over deze kwestie. ---

Dubbele pagina uit een grootboek of register (genummerd 2 en 3).

* **Structuur:** Het document is een administratief register. De namen zijn gegroepeerd op de eerste letter van de achternaam (D, E, F, G, H, J, K, L), wat wijst op een alfabetische index. * **Terminologie:** * **Fr.:** Waarschijnlijk "Fransz" (zoon van Frans) of een geografische aanduiding (Friesland?). * **v.B.:** Zeer waarschijnlijk "van Buiten", een veelgebruikte term in Nederlandse registers voor personen die buiten de betreffende gemeente woonden. * **Jz / Wz:** Patroniemen (Janszoon, Willemszoon). * **Numerieke waarden:** Veel bedragen liggen rond de 3000. Dit kan duiden op het nominaal kapitaal van aandelen, certificaten in een fonds, of een belastingaanslag op basis van vermogen. De bedragen 5160 en 3080 komen herhaaldelijk voor, wat wijst op gestandaardiseerde eenheden. * **Correcties:** Er zijn diverse doorstrepingen en wijzigingen zichtbaar (bijv. bij 173 en 266), wat aantoont dat dit een werkdocument was dat over een langere periode werd bijgehouden.

Document

- **Doel van het document:** Het betreft een administratieve registratie van de vishandel tijdens de overgang van vrede (1939) naar oorlogstijd (1940). De nauwkeurige vastlegging suggereert een toezichthoudende rol van de overheid op de voedselvoorziening. - **Handgeschreven tekens:** De vinkjes, kruisjes en streepjes duiden op een proces van verificatie of selectie. Handelaren met een '+' lijken vaker geconcentreerd in Volendam, terwijl Amsterdammers vaker met een '/' of 'vinkje' zijn gemerkt. - **Oorlogsinvloed:** Bij L. Meents staat "geen boekhouding - militair", wat erop wijst dat de eigenaar was opgeroepen voor het leger. Bij andere handelaren zie je de omzet in 1940 sterk dalen (bijv. Th. Otto) of juist stijgen (bijv. P. Hogenbirk), wat duidt op verschuivingen in de markt door de bezetting. - **Joodse namen:** Namen als Hammelburg, de Hond, Korper, Meents en Piller-Moffie, evenals adressen in de Jodenbuurt (Jodenhouttuinen, Uilenburgerstraat), wijzen erop dat dit overzicht ook Joodse handelaren bevat die kort na deze periode te maken kregen met anti-Joodse maatregelen en onteigening.

Financieel grootboekblad / Restitutielijst.

* **Restitutiepercentage:** De administratie hanteert een strikt percentage van **2%** voor de restitutie. Dit is overal in de lijst consistent (bijv. 2% van fl. 52,50 is fl. 1,05; 2% van fl. 35,00 is fl. 0,70). * **Geografie en Sector:** De lijst bevat namen uit Amsterdam en bekende vissersplaatsen zoals IJmuiden en Volendam. Gecombineerd met de vermelding "Grossiers Gilde" wijst dit sterk op de handel in levensmiddelen, mogelijk vis of aanverwante producten. * **Administratieve Nauwkeurigheid:** Er is sprake van een lopende boekhouding waarbij totalen van vorige pagina's worden meegenomen ("Transport"). De berekening klopt exact: het transport van de vorige pagina (fl. 80,35) plus de totale restitutie van deze pagina (fl. 32,47) vormt het eindtotaal van fl. 112,82.

Handgeschreven lijst op vergeeld papier.

* **Namen:** De lijst bevat bekende Nederlandse familienamen. Opvallend zijn de namen Hooft, Boissevain en Dake, die in de 19e en 20e eeuw verbonden waren aan de Amsterdamse elite, handel en kunstwereld. * **Getallen:** Bijna elke naam is gekoppeld aan het getal "1600". Dit kan duiden op een inlegbedrag in guldens, een aantal aandelen, of een specifieke code. Bij de eerste regel staat een kleine "v²" of "12" in superscript. * **Tekens:** De 'x' achter de getallen fungeert waarschijnlijk als afvinkteken, wijzend op een voltooide betaling of aanwezigheid. Bij "Van As" ontbreekt een getal en teken, wat suggereert dat deze persoon nog niet had voldaan of niet aanwezig was. * **Structuur:** De horizontale lijn na "J. Beek" suggereert een subtotalisering of een onderscheid tussen twee groepen (bijvoorbeeld commissieleden versus gewone leden).

Handgeschreven notitie op een onregelmatig afgescheurd vel papier.

Het document betreft een werknotitie of een logistieke lijst. Het handschrift is een vlot, enigszins slordig cursief dat typisch is voor administratief gebruik in de 20e eeuw. De tekst is onderverdeeld in secties door middel van horizontale lijnen, wat duidt op verschillende posten of leveringsadressen. De adressen op de lijst (zoals Korte Prinsengracht, Van Woustraat, Koninginneweg, Beukenplein, Gaaspstraat en Keucheniusstraat) bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam. Dit wijst erop dat de lijst betrekking heeft op een lokaal distributienetwerk in die stad. De toevoeging "(Vas Diaz)" bij J. Locher is interessant; dit was een bekend Nederlands persbureau, wat suggereert dat Locher daar werkzaam was of dat het adres ermee verbonden was.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven rechtsboven: *Fr. Müller*] [Lijn] vP/HG. 66/15/20 M. 30 September 1939. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r .</u>

# TRANSCRIPTIE VP/HG. [handgeschreven: *extra*] 59/4/2 M. 30 Januari 1939. Vordering op borgen van H.J. Houtkooper. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l b i e r</u> .

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven, handgeschreven]: W. Müller [Linksboven]: VP/HG. [Midden links, handgeschreven diagonaal]: Extra [Onder VP/HG]: 59/4/2 M. [Rechts]: 30 Januari 1939. [Links]: Vordering op borgen van H.J. Houtkooper. [Rechts]: den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r .</u>

# TRANSCRIPTIE VP/HG. *Extra* 64/28/1 M. n 2 3 Juni 1939. Huurcontract ten name van H. Bernhard. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, A l h i e r .

# TRANSCRIPTIE HG. 53/61/2 M. *verzonden 11/8* 10 Augustus 1939. den Heer P.W. Gorter, Nieuwmarkt 11, Amsterdam-Centrum. Wijk 1. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 4 Augustus jl verzoek ik U zich te willen vervoegen bij den bedrijfs- chef van mijn dienst, den heer J. Broerse, die kantoor- houdt in de Centrale Hal, No.H.69, des voormiddags tusschen 9 en 10 uur. De Directeur,