A. Esteje

Ambtelijk rapport / Verslag van de Directie Marktwezen.

Dit document is een ambtelijk verslag over een prijsovertreding op de Amsterdamse Ten Katemarkt tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is "prijsopdrijving": twee visboeren verkochten schol voor 30 cent per kilo boven de officieel vastgestelde maximumprijs (1,15 gulden in plaats van 0,85 gulden). Opvallende elementen in de tekst: 1. **Directe handhaving:** De marktkantoorhouder greep direct in na een klacht van het publiek. De kooplieden werden gedwongen het te veel betaalde geld direct aan de aanwezige klanten terug te betalen. 2. **Illegale handel:** Uit het telefoongesprek met de heer Stam blijkt dat de kooplieden niet eens een officiële "toewijzing" (distributiebonnen of vergunning voor de partij vis) hadden. Ze handelden dus buiten het officiële distributiesysteem om. 3. **Juridische basis:** Er wordt specifiek verwezen naar het "tweede uitvoeringsbesluit van het visscherijbesluit 1941", wat de wettelijke basis vormde voor de strafvervolging.

Document

Dit document is een officiële brief van een Amsterdamse gemeentelijke dienst aan de wethouder van Levensmiddelen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is de handhaving van de distributiewetten. Twee marktkooplieden van de Ten Katemarkt, A. Estejé en A. Goedhart, zijn betrapt op het verkopen van vis boven de wettelijk vastgestelde maximumprijs. **Belangrijke elementen:** * **Handhaving:** De controle is uitgevoerd door de *Centrale Crisis Contrôle Dienst* (CCCD), een gevreesde instantie die tijdens de bezetting toezag op de naleving van de distributieregels en prijsbeheersing. * **Sancties:** De directeur heeft de kooplieden al direct ('voorloopig') uitgesloten van de visdistributie. Hij adviseert de wethouder om de burgemeester een permanente uitsluiting te laten opleggen. In een tijd van schaarste betekende dit effectief het einde van hun broodwinning. * **Gegevens:** De vermelding van de exacte woonadressen (Kinkerstraat en De Wittenkade) is typerend voor de nauwgezette administratie in die periode. ---

Officiële kennisgeving/besluit van de gemeente Amsterdam.

* **Inhoud:** Het document is een formele strafmaatregel tegen de heer A. Estejé. Vanwege het overtreden van de prijsvoorschriften (het verkopen van vis boven de maximumprijs) wordt hij voor een periode van vier maanden uitgesloten van de visdistributie. * **Juridische/Administratieve context:** Tijdens de Duitse bezetting was de distributie van schaarse goederen zoals voedsel strikt gereguleerd. Prijsopdrijving werd streng aangepakt als een economisch delict om de zwarte markt te bestrijden en de controle over de middelen te behouden. * **Ondertekening:** Het document is ondertekend met "(get) Voûte", wat duidt op Edward Voûte, de door de bezetter aangestelde regeringscommissaris/burgemeester van Amsterdam. De vermelding "(get)" betekent "getekend", wat aangeeft dat dit een afschrift of een formeel bericht is van het oorspronkelijke besluit. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is zakelijk en autoritair ("Ik deel U hierbij mede te hebben besloten"), typerend voor het ambtelijk apparaat in die periode.

Officieel uittreksel (extract) uit het Boek der Besluiten van de Burgemeester van Amsterdam.

Dit document betreft een reeks disciplinaire maatregelen tegen Amsterdamse vishandelaren tijdens de Tweede Wereldoorlog. De burgemeester (destijds de pro-Duitse Edward Voûte) legt sancties op aan handelaren die zich niet aan de distributieregels hielden. De overtredingen variëren van het handelen buiten de officiële visverdeling om (zwarte handel in garnalen) tot het verkopen van vis boven de wettelijk vastgestelde maximumprijzen (prijsopdrijving). De straffen zijn administratief van aard: uitsluiting van de vismarkt of van de toewijzing van visvoorraden voor periodes variërend van een maand tot zelfs onbepaalde tijd (zoals in het geval van A. Goedhart). De nauwkeurige adressering (Kinkerstraat, De Wittenkade) benadrukt de controle die het stadsbestuur uitoefende op de lokale economie.

Document

Dit document is een administratieve lijst voor de toewijzing van visquota. Gezien de vermelde hoeveelheden (veelal tussen de 20 en 50 kg) betreft het waarschijnlijk een lijst van visdelers, markthandelaren of winkeliers in plaats van individuele consumenten. De lijst is alfabetisch gesorteerd. Er zijn diverse wijzigingen zichtbaar die wijzen op een actief gebruik van het document: * **Vervallenverklaring:** De grote handgeschreven tekst geeft aan dat deze lijst per 25 november 1941 niet meer geldig was en is vervangen. * **Doorhalingen:** De familie Drieenhuizen is geschrapt. De bijgaande notitie verklaart dat zij hun vis "van buiten" betrekken volgens mededeling van de C.C.C.D. (Centrale Controle van de Crisis-Diensten). Dit wijst op een streng toezicht op de distributiekanalen. * **Toevoegingen:** Aan de linkerzijde zijn onderaan drie namen met de hand toegevoegd, mogelijk ondernemers die later aan het distributienetwerk werden toegevoegd.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte distributielijst met handgeschreven aantekeningen en correcties.

* **Doel:** Het document dient als registratie voor de toewijzing of distributie van aal (paling) aan handelaren of particulieren. Gezien de grote hoeveelheden (tot 50 kg per persoon) betreft het vermoedelijk een toewijzing aan visverkopers of winkeliers. * **Kwantiatieve gegevens:** De meest voorkomende toewijzing is 20 kg. De maximale toewijzing is 50 kg (o.a. Boekelman, Bommels, Botter-Jansen, De Groot, Huisman). * **Annotaties:** * Doorhalingen bij *A. Alessij Jr.* en de familie *Drieshuizen* duiden op annuleringen van de toewijzing. * Handgeschreven toevoegingen onderaan kolommen (*C. Biesenbeek ter Voort*, *J.J. Huisman*) wijzen op late inschrijvingen. * De toevoeging "in steun" bij *M.M. Gerber-Fransen* kan duiden op een sociale context of een specifieke regeling. * **Identificatie:** Namen als *Goudsketting* en *Elsas* zijn historisch vaak geassocieerd met de Joodse gemeenschap in Nederland. Vermeldingen van "P.C. Hooftstr." en "Middenweg" wijzen sterk in de richting van Amsterdam als locatie.

Getypte distributielijst met uitgebreide handgeschreven aantekeningen en berekeningen.

Dit document is een werklijst voor de distributie van aal (paling) en zoetwatervis. De vele handgeschreven correcties maken duidelijk dat dit een dynamisch document was: * **Controle:** De vinkjes (✓) duiden vermoedelijk op de daadwerkelijke ontvangst of uitgifte. * **Mutaties:** De term "afvoeren" en het doorhalen van namen wijzen op personen die van de lijst zijn geschrapt. * **Identificatie:** Bij veel voorkomende namen (zoals Van As of Gooyer) zijn adressen, bijnamen ("Fikkie") of patroniemen (Hzn., Tzn.) toegevoegd ter onderscheid. * **Notaties:** "m/r" lijkt te staan voor een correctie in de hoeveelheid (bijv. "moet recht" of een afkorting voor een herberekening). De opmerking "steun?" bij M.M. Gerber-Fransen suggereert een link met sociale steun of de Armenzorg. * **Lokaliteit:** De vermelding "Marken" en de namen van de families (veelal typisch Nederlands en Joods) plaatsen dit document in de regio Noord-Holland/Amsterdam.

M. de Haan.

Div. bylagen (w.o. teek).

- 3 -

# TRANSCRIPTIE afgeven door C. Esveld aan den Heer Steenbeek C. Esveld

**VI.**