Salomon van Gelder

Een handgeschreven ambtelijke notitie of memorandum op een voorgedrukt formulier (Model No. 14 van 'Algemene Zaken').

* **Inhoud:** Het document betreft de afhandeling van een klacht ingediend door mevrouw S. van Gelder-Peper. De klacht ging over een marktkoopman (in lever) die zijn staanplaats op de markt vervuild zou hebben achtergelaten. * **Conclusie:** Na onderzoek, waarbij een rapport van de "controleur marktopziener" (contr. marktopz) is geraadpleegd, is besloten dat de klacht "ongegrond" is. * **Administratieve procesgang:** Het document toont een strakke bureaucratische afhandeling. Er zijn diverse stempels en data die de route van het dossier markeren van 15 maart tot 22 maart 1939. De rode aantekening onderaan is waarschijnlijk een archief- of dossiernummer voor de verdere berging.

Brief (doorslag/officieel afschrift).

Deze brief is een formele afwijzing van een klacht die op 13 maart 1939 werd ingediend door Mevrouw Van Gelder-Peper. Zij beklaagde zich blijkbaar over de vervuiling van het trottoir voor haar woning, veroorzaakt door een nabijgelegen "leverkoopman" (een handelaar in orgaanvlees). De autoriteiten hebben de situatie ter plaatse onderzocht maar concluderen dat er geen sprake is van ernstige verontreiniging. De verdediging van de koopman is dat hij voorzorgsmaatregelen heeft getroffen door planken neer te leggen om te voorkomen dat vet op de straatstenen terechtkomt. De toon van de brief is ambtelijk en kortaf, typerend voor de bureaucommunicatie uit die periode.

Typoscript (getypte brief) met handgeschreven toevoeging.

* **Inhoud:** De brief is een formeel antwoord op een klacht van een bewoonster. Mevrouw Van Gelder-Peper had blijkbaar geklaagd over de hygiënische toestand van de stoep ("trottoir") voor haar deur, vermoedelijk veroorzaakt door een handelaar in organisch afval of vlees (de "leverkoopman"). Na onderzoek stelt de directeur vast dat de klacht ongegrond is, aangezien de koopman maatregelen heeft getroffen (houten planken) om vetvlekken op straat te voorkomen. * **Stijl en toon:** De toon is zeer formeel, afstandelijk en ambtelijk. Er wordt gebruikgemaakt van typische bureaucratische taal zoals "d.d. 13 dezer" (van de dertiende van deze maand) en "daarin vervatte klacht". * **Fysieke kenmerken:** De brief is getikt op een schrijfmachine. De aantekening "Extra" bovenaan is met de hand toegevoegd, wat mogelijk duidt op een speciale behandeling van het dossier of een herinnering voor de administratie.

Handgeschreven verzoekschrift / brief.

* **Kern van het verzoek:** De schrijver verzoekt om de overschrijving van de marktvergunningen (standplaatsen) van zijn/haar vader naar zijn/haar eigen naam. * **Aanleiding:** De vader, S. van Gelder, verblijft al ruim drie weken in het Huis van Bewaring. De reden van zijn detentie wordt niet vermeld, maar de onzekerheid over de duur ervan dwingt de familie tot actie. * **Motivatie:** De familie verkeert in financiële nood. Zonder de inkomsten van de marktplaatsen kan de schrijver niet voorzien in het levensonderhoud van zijn/haar moeder, die "geheel zonder middelen" is achtergebleven. * **Locaties:** De betreffende standplaatsen bevonden zich in de Nieuwe Uilenburgerstraat (een bekende marktlocatie in de toenmalige Jodenbuurt) en op de Noordermarkt.

Getypte lijst met namen, geboortedata, adressen en verhandelde artikelen.

Dit document is een administratieve lijst van marktkooplieden die een vaste standplaats hadden op de markt in de Joubertstraat in de Amsterdamse Transvaalbuurt. De lijst is typerend voor de administratie van het Marktwezen tijdens de Duitse bezetting. Opvallend is dat nagenoeg alle personen op de lijst een Joodse achtergrond hebben, afgeleid van de familienamen en de woonadressen in de Transvaalbuurt (een wijk met destijds een zeer hoge concentratie Joodse inwoners). De kruisen (+) achter de namen en de rode diagonale potloodstrepen zijn na de oorspronkelijke typering toegevoegd. In de context van de Holocaust duiden deze markeringen vrijwel altijd op de deportatie en/of het overlijden van de betreffende personen. De lijst toont de enorme impact van de vervolging op het dagelijks economisch leven in Amsterdam; een hele beroepsgroep binnen een wijk werd systematisch geëlimineerd.

Document

Het document is een administratieve lijst van marktkooplieden die een vaste plek hadden op de markt in de Joubertstraat in Amsterdam. De lijst bevat kolommen voor de naam, geboortedatum, het woonadres en het type product (artikel) dat verhandeld werd. Opvallende kenmerken: * **Correcties:** Bij de vermelding van J. v.d. Hoek is het artikel "visch" handgeschreven doorgehaald en vervangen door "groenten en fruit". * **Adressen:** De overgrote meerderheid van de adressen bevindt zich in de Transvaalbuurt en de Oosterparkbuurt (bijv. Retiefstraat, Tugelaweg, Reitzstraat), destijds wijken met een zeer grote Joodse populatie. * **Producten:** De handel varieert van primaire levensbehoeften (aardappelen, groente, fruit, vis) tot textielwaren (kousen, garen en band).

Getypte lijst met persoons- en bedrijfsnamen, adressen en handgeschreven annotaties.

* **Doel van het document:** Dit is een administratieve lijst, hoogstwaarschijnlijk opgesteld in opdracht van de Duitse bezetter (zoals door de *Zentralstelle für jüdische Auswanderung* of de *Lippmann, Rosenthal & Co.* bank). De lijst lijkt te dienen voor de registratie van Joodse inwoners en bedrijven in Amsterdam voor de *Arbeitseinsatz* (dwangarbeid) of onteigening. * **Annotaties:** De termen "afgekeurd" en "ongeschikt" (ongesch.) wijzen op medische of administratieve keuringen. De aanduiding "arische vrouw" bij L. Furth duidt op een gemengd huwelijk, wat vaak leidde tot (voorlopige) vrijstelling van deportatie. * **Namen en Locaties:** De adressen concentreren zich sterk in Amsterdam-Zuid (de Rivierenbuurt en de omgeving van het Olympiaplein), wijken waar in 1942 veel Joodse Amsterdammers en vluchtelingen uit Duitsland woonden. * **Handgeschreven toevoeging onderaan:** "Opger. voor keuring per 24/6 '42" is cruciaal. Dit was slechts enkele weken voordat de grootschalige deportaties vanuit Amsterdam naar kamp Westerbork begonnen (juli 1942).

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven: HG. Extra. 2 ex. M. de Boer.] 25/203/2 M. 31 October 1939. den Heer G.van Gelder, Roerstraat 117 hs, Amsterdam-Zuid. Wijk 22B. Mij is gerapporteerd, dat U zich op 21 October jl. op Uw plaats op de markt Albert Cuypstraat heeft laten assisteeren, terwijl U daarvoor dezerzijds geen toestemming is verleend. Onder verwijzing naar mijn brief d.d. 7 October jl.(No.25/...

# TRANSCRIPTIE G. VAN GELDER -:- AMSTERDAM POELIER EN EIERENHANDEL ROERSTRAAT 117 — RUYSCHSTRAAT 101 TELEFOON 23658 № 25/200/1 M. 1939 26/10 AMSTERDAM, 25 Oct 1939. WelEd. Heer. met resp. Ondergetekende, verzoekt UEd. mij toe te staan, om mijn zoon indien zulks noodig is te laten assisteeren. Aangezien, het wel voor- komt, dat ik naar huis moet, om mijn vrouw te helpen. welke volkomen r...

# TRANSCRIPTIE **[Briefhoofd - gedrukt]** G. VAN GELDER -:- AMSTERDAM POELIER EN EIERENHANDEL ROERSTRAAT 117 — RUYSCHSTRAAT 101 TELEFOON 23658 **[Linksboven - handgeschreven en stempel]** *Inschrijving* № 25/215/1 M. 1939 6/11 **[Rechtsboven - handgeschreven]** AMSTERDAM, 3 October 1939 Nov. **[Geadresseerde - handgeschreven]** Markt-wezen **[Inhoud - handgeschreven]** Bij deze verzoek ik UE...

# TRANSCRIPTIE G. VAN GELDER :-: AMSTERDAM POELIER EN EIERENHANDEL ROERSTRAAT 117 — RUYSCHSTRAAT 101 TELEFOON 23658 [Stempel]: N° 25/255/1 M. 1940 12/12 AMSTERDAM, 9 December 1940 WelEd: Heer Inspekteur, Afd. Marktwezen. [In paars potlood]: m. Insp Ondergetekende, verzoekt UEd: beleefd, mij toe te staan Gedurende het Slachtverbod om 1 x per week, mijn plaats Albertkuijpstraat te bezetten Dus...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven: Verzonden 20/9] HG. den Heer J.van Gelder, Zwanenburgwal 48 hs, <u>Amsterdam-Centrum.</u> Wijk 3. 25/120/1 M. 19 September 1941. U gelieve het aan U in bruikleen afgestane snoer met toe- behooren, voor de kr...