Salomon de Hond

Dienstbrief (doorslag van een getypt exemplaar).

De brief is een officiële sommatie van de Amsterdamse Dienst voor het Marktwezen aan de heer S. de Hond. De heer De Hond wordt ervan beschuldigd marktmateriaal (zoals kraamonderdelen of tafels) te hebben verhuurd op de Waterloopleinmarkt zonder de vereiste vergunning. De toon is strikt ambtelijk. Er wordt een directe sanctie in het vooruitzicht gesteld: indien de ontvanger niet verschijnt voor een gesprek op het kantoor aan de Jan van Galenstraat (de locatie van de Centrale Markthallen), zal hem het recht ontzegd worden om nog langer materiaal op de Amsterdamse markten te plaatsen. Dit zou voor een ondernemer in deze sector een direct einde van zijn nering betekenen.

Officiële brief/oproeping.

* **Inhoud:** De brief is een officiële oproeping aan de heer S. de Hond. Hij wordt ervan beschuldigd op 18 april 1939 zonder vergunning materiaal voor het uitstallen van goederen (waarschijnlijk marktkramen of onderdelen daarvan) te hebben verhuurd op de markt op het Waterlooplein. Hij moet verschijnen op het kantoor aan de Jan van Galenstraat 14 op 28 april 1939. * **Toon:** Formeel, directief en waarschuwend. Er wordt expliciet gedreigd met een verbod op het plaatsen van materiaal op markten als hij niet aan de oproeping voldoet. * **Juridische grondslag:** Het document verwijst naar een overtreding van de marktvoorschriften (het verhuren van materiaal zonder de benodigde vergunning).

Officiële brief/oproeping.

* **Toon en Doel:** De brief is formeel en berispend van aard. Het doel is om de heer De Hond ter verantwoording te roepen voor een administratieve overtreding: het verhuren van marktkraammateriaal op het Waterlooplein zonder de benodigde vergunning. * **Kernboodschap:** Er is geconstateerd dat De Hond materiaal heeft verhuurd zonder vergunning. Hij wordt gesommeerd om op gesprek te komen op het kantoor aan de Jan van Galenstraat (waar destijds de Centrale Markthal en het bureau voor het Marktwezen waren gevestigd). De consequentie van het niet verschijnen of het niet oplossen van de situatie is een verbod op het verder plaatsen van materiaal op markten. * **Annotaties:** De handgeschreven opmerking onderaan ("is zijn materiaal") lijkt een interne notitie te zijn, mogelijk om te bevestigen dat het eigendom van de materialen inderdaad bij De Hond lag. De naam "A. Muller" bovenaan is waarschijnlijk de behandeld ambtenaar of afdelingshoofd.

Getypt rapport met handgeschreven kanttekeningen en stempels.

Het document is een ambtelijk rapport van de Amsterdamse dienst van het Marktwezen. De heer S. de Hond, een 77-jarige man woonachtig in de Nieuwe Kerkstraat (destijds een straat met veel Joodse bewoners), vraagt om een officiële erkenning als groente- en fruithandelaar. De controleur onderzoekt zijn arbeidsverleden en stelt vast dat hij sinds 1935 voornamelijk in "lompen of zuurwaren" deed, hoewel hij daarvoor wel een vergunning voor groenten had. Opmerkelijk is de nauwkeurigheid waarmee de vergunningsperiodes uit 1934 worden aangehaald. De controleur geeft een positief advies over de geloofwaardigheid van de aanvrager ("naar waarheid beantwoord"). De handgeschreven noten wijzen op de bureaucratische route: het rapport werd goedgekeurd op 3 november en op 6 november 1939 doorgezonden naar de centrale autoriteiten in Den Haag.

Getypte lijst van debiteuren (openstaande rekeningen) met bedragen in guldens (f.).

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande saldi van een koelhuis. Opvallend is de datum: 30 april 1940, slechts tien dagen voor de Duitse inval in Nederland. De lijst bevat namen van individuen en bedrijven (zoals fruitdistributeurs) die gebruikmaakten van koude opslag. Enkele opmerkelijke punten: * **Hoge posten:** De grootste debiteuren zijn H.J.v. Nieuwkerk (f. 1073.36) en P. Versluis (f. 1187.01). Deze bedragen zijn met een rode streep gemarkeerd, wat kan duiden op een controle of een bijzonder risico. * **Creditposten (CR):** B. Polak en H.G. Ruhé hebben een negatief saldo (tegoed), wat in de boekhouding met rood is omkaderd. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel Joodse familienamen (bijv. Agsteribbe, Blik, Hakker, Mok, Moffie, Ossedrijver, Presser). Dit suggereert dat het koelhuis een belangrijke rol speelde in de (vaak Joodse) handel in groenten, fruit of vleeswaren, vermoedelijk in de regio Amsterdam.

Administratieve balans/debiteurenlijst.

Het document is een overzicht van openstaande schulden van diverse handelaren en particulieren aan een koelhuis, gedateerd oktober 1941. De lijst bevat honderden namen met de bijbehorende bedragen in guldens. Opvallend zijn de handgeschreven correcties: 1. **Rode strepen:** Meerdere grote posten (zoals N.V. Beugel, N.V. v.d. Brink, J. de Geus) zijn met een dikke rode potloodstreep doorgehaald. Dit duidt er vaak op dat de schuld is voldaan, afgeboekt, of dat het dossier is overgedragen. 2. **CR (Credit):** Sommige posten, zoals L. de Hond en B. Walg, zijn gemarkeerd als credit (het koelhuis is hen geld verschuldigd). 3. **Totalen:** Onderaan is een handgeschreven eindtotaal van *f* 13745,41 vermeld, dat later is doorgehaald.

Een getypte lijst met saldi (openstaande bedragen).

Dit document is een administratief overzicht van de saldi van een Amsterdamse veilingorganisatie op 30 november 1941. Het betreft waarschijnlijk debiteuren- en crediteurenposities. De afkorting "CR." bij sommige bedragen duidt op een credit-saldo (een te goed voor de genoemde partij). De lijst bevat namen van diverse aard: individuele handelaren, familiebedrijven (Gebr., & Co.), grotere ondernemingen (N.V.) en gemeentelijke instellingen (Binnengasthuis, Westergashuis). De handgeschreven doorhalingen en correcties wijzen op een actieve controle van de boekhouding. Het document is officieel ondertekend en gestempeld door de directie van de veiling, die gevestigd was op de Centrale Markt in Amsterdam.

Handgeschreven register/lijst van marktkooplieden.

* **Administratieve structuur:** De lijst is strak georganiseerd in twee kolommen. De linkerzijde betreft non-food (textiel en kleding), de rechterzijde betreft voedingsmiddelen. De nummers in de linkerkolommen verwijzen naar marktplaatsen of vergunningsnummers. * **Goederen:** Het assortiment weerspiegelt de dagelijkse behoeften van die tijd: van basisbehoeften zoals ondergoederen, dekens en aardappelen tot luxe-artikelen zoals koek, chocolade en 'japons' (jurken). 'Ger: visch' staat voor gerookte vis. * **Naamkunde:** De lijst bevat een grote hoeveelheid namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Morpurgo, Meljado, Polak, Markus, Elzas, Boas, Franschman). Dit bevestigt de centrale rol van de Joodse bevolking in de handel op het Waterlooplein. * **Kwantiteit:** Aan de onderzijde van de kolommen staan teltotalen (20/17 en 32+3), waarschijnlijk gebruikt voor dagelijkse controle of belastinginning door de marktmeester. ---

Financieel overzicht (debiteurenlijst).

Dit document is een boekhoudkundige lijst van openstaande schulden (debiteuren) aan het koelhuis van de Centrale Markthallen in Amsterdam, midden in de Tweede Wereldoorlog. De bedragen zijn genoteerd in guldens. De afkorting **"CR."** achter diverse namen duidt waarschijnlijk op een credit-saldo (vooruitbetalingen of verrekeningen), wat gebruikelijk is in dergelijke grootboekoverzichten. Opvallend aan de lijst zijn de diverse soorten debiteuren: * **Overheidsinstanties:** "C. Dienst v. Levensmiddelen" en "C. Voedselvoorz." (Centrale Voedselvoorziening). * **Zorginstellingen:** Binnengasthuis en Westergasthuis. * **Commerciële bedrijven:** Bekende namen zoals **Coca Cola** (slechts 27 cent schuld) en fruitteeltbedrijf "Olmenhorst". * **Duitse bezettingsmacht:** Zeer significant zijn de posten **"Lufthanza Laz."** (Lufthansa Lazarett, een Duits militair hospitaal) en **"Wehrm. Verpfl. Hauptamt"** (Wehrmacht Verpflegungshauptamt, het hoofdkantoor voor de bevoorrading van het Duitse leger). De Wehrmacht is met 307,08 gulden een van de grotere debiteuren op de lijst.

Getypte financiële lijst (debiteurenoverzicht).

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande posten (debiteuren) van een koelhuis verbonden aan de Centrale Markthallen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De bedragen zijn genoteerd in Nederlandse guldens (f.). De afkorting "Cr." achter bepaalde bedragen duidt op een creditsaldo, wat betekent dat deze partijen nog geld tegoed hadden of vooruitbetaald hadden. De lijst bevat een diverse groep debiteuren: * **Overheidsinstanties:** "Centr. Dienst v. Levensm." (Centrale Dienst voor Levensmiddelen) en "Centr. Voeds. Voorz." (Centrale Voedselvoorziening) waren instanties belast met de distributie en rantsoenering tijdens de bezetting. * **Zorginstellingen:** "Binnengasthuis" en "W. Gasthuis" (Wilhelmina Gasthuis). * **Duitse bezettingsmacht:** Zeer opvallend zijn de posten "Lufthansa Lazaret" (een militair hospitaal van de Duitse luchtmacht) en "Wehrm. Verpfl. Haupt." (Wehrmacht Verpflegung Hauptamt), het hoofdkantoor voor de voedselvoorziening van het Duitse leger. De Wehrmacht is met f. 308,52 een van de grootste debiteuren op de lijst. * **Bedrijven en particulieren:** Bekende namen zoals Coca Cola staan naast lokale handelaren en firma's (bijv. Meyer Mok & Co, Gebr. Kooy).

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** Het document is een getypte tabel met vier kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel (verkochte waar). * **Terminologie:** * *Nw.* staat voor Nieuwe; *Krt.* voor Korte; *Gov.* voor Govert. * De Romeinse cijfers (I, II, III) achter de adressen duiden op de verdieping. * *hs* betekent huis/begane grond. * De term *ongeregeld* duidt op een assortiment van diverse goederen (ongeregelde goederen/waren). * **Opvallende kenmerken:** De spelling is conform de toenmalige tijd (bijv. *zyde* in plaats van zijde, *porceylijn*). De lijst bevat veel namen die typisch zijn voor de Portugees- en Hoogduitse Joodse gemeenschap in Amsterdam (bijv. Agsteribbe, da Costa da Fonseca, Italiaander, Lopes Dias).

Handgeschreven register/lijst van personen, adressen en data van inlevering.

* **Doel van het document:** De lijst lijkt een administratieve controlelijst voor het vorderen van goederen. De kolom "d.d. Inlevering" bevat vaak specifieke data, maar ook opmerkingen als "d. Sicherheits pol. ingel." (door Sicherheitspolizei ingeleverd), wat duidt op dwang of inbeslagname door de bezetter. * **Geografische spreiding:** De adressen concentreren zich in de Amsterdamse Jodenbuurt (Rapenburgerstraat, Lepelstraat, Jodenbreestraat) en de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Louis Bothastraat). * **Namen:** Veel typisch Joods-Amsterdamse achternamen (Kool, Koopman, de Hond, Lakmaker, Vischjager). * **Marginalia:** Er zijn diverse potloodnotities die verwijzen naar correspondentie ("volgens brief", "zie no 10/3/28") of wijze van transport ("per post", "per telefoon"). De afkorting "S.P." of "Sicherheits pol." verwijst naar de Duitse veiligheidspolitie. "Diam. B." bij no 122 zou kunnen verwijzen naar de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond (ANDB).

Administratief register/ledenlijst.

* **Schrift:** Het document is geschreven in een geoefend, administratief cursief handschrift. * **Kolom S. en №:** Deze lijken te verwijzen naar een archiefstructuur of dossiernummers. De nummers in de S.-kolom (11 t/m 14) groeperen de records. * **Adressering:** De adressen bevatten aanduidingen voor verdiepingen: "hs" staat voor 'huis' (begane grond), Romeinse cijfers (I, II, III, IV) duiden de etage aan. * **Nomenclatuur:** De namen zijn veelal typisch voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam van die tijd (bijv. Italiaander, Lakmaker, de Hond, Meents, Isaac). * **Correcties:** Enkele regels zijn met een dikke streep doorgehaald, wat duidt op een mutatie in de administratie (bijv. overlijden, verhuizing of uitschrijving).

Register/Gastenboek of Administratieve lijst (waarschijnlijk bevolkingsregister of kaartsysteem van een organisatie).

* **Handschrift:** Het betreft een zeer verzorgd administratief handschrift (waarschijnlijk een klerk). * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (C t/m L). * **Inhoud:** De personen op deze lijst hebben overwegend Joodse achternamen (Cohen, Fransman, Glasbeek, Hakker, Heilbron, Koopman). De adressen concentreren zich in de Joodse buurt (Rapenburgerstraat, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Tugela-weg, Krugerstraat, Kraaipanstraat). * **Afkortingen:** * **a. gr. fnd / a. gr. punt:** Vermoedelijk "Adres gevonden". * **D:** Mogelijk een indicatie voor "Dood" (overleden) of "Deportatie", gezien de context van deze Amsterdamse lijsten. * **Letters O, C, Z, W, N:** Deze codes duiden vaak op de kerkelijke gezindte in Nederlandse registers (O = Onkerkelijk, C = Rooms-Katholiek/Christelijk, N = Nederlands Hervormd). De 'Z' en 'W' kunnen in deze specifieke administratie wijken of andere statussen aanduiden.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, rechtsboven:] *C. de Boer* [Handgeschreven, middenboven:] *Verzonden 30/11* den Heer A. Salomons, Prinsengracht 109 huis, Amsterdam-Centrum. Wyk 9. 30/67/2 M 30 November 1940. My is gerapporteerd, dat U op Dinsdag 26 November jl. de markt aan den Zwanenburgwal niet op het voorgeschreven tyd- stip met Uw goederen ha...

# TRANSCRIPTIE HG. 85/51/2 M. 26 April 1939. den Heer S. de Hond, Rapenburgerstraat 81, Amsterdam-Centrum. Wijk 2. Op Dinsdag 18 April jl. is geconstateerd, dat op de markt Waterlooplein materiaal, bestemd voor het uit- stallen van goederen, dat door U was verhuurd, aanwezig was, zonder dat U hiervoor vergunning is verleend. In verband hiermede verzoek ik U Vrijdag 28 April a.s. te mijnen kan...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven:] W. Müller HG. 85/51/2 M. [Handgeschreven:] Verzonden 26/4 26 April 1939. den Heer S. de Hond, Rapenburgerstraat 81, Amsterdam-Centrum. Wijk 2. Op Dinsdag 18 April jl. is geconstateerd, dat op de markt Waterlooplein materiaal, bestemd voor het uitstallen van goederen, dat door U was verhuurd, aanwezig was, zonder dat U hiervoor vergunning is verleend. In verba...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, schuin:] *extra* [Rechtsboven:] VP/HG. Mw. de Wed. M. de Hond-Sluiter, Lange Houtstraat 45 I, Amsterdam-Centrum. [Rechts:] Wijk 2. [Links:] 30/62/2 M. [Rechts:] 18 November 1940. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 29 October jl. verleen ik U hierbij tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Waterlooplein te laten bijstaan door Uw dochter R. Gr...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven linksboven:] Verzonden 18/11 [Handgeschreven rechtsboven:] U. de Boer [Getypt rechtsboven:] VP/HG. Mw.de Wed.M.de Hond-Sluiter, Lange Houtstraat 45 I, Amsterdam-Centrum. Wijk 2. 30/62/2 M. 18 November 1940. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 29 October jl. verleen ik U hierbij tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Waterlooplein te laten bijstaa...