Brief (pagina 2) 21 november 1941 Directeur van het Marktwezen (Amsterdam) Wethouder voor de Levensmiddelen Bladzyde 2 van brief No.37/57/9 M d.d. 21 November 1941 aan den heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen,-

ducten in dat geval door het Bureau Velders aan de Combinatie zullen worden geleverd. De gecombineerde groothandel stelt zich voor ook de op deze wyze verkregen producten gecentraliseerd te doen verkoopen, Men denkt dit op de volgende manier te doen.

In overleg met de Organisaties van kleinhandelaren wordt, voorshands op basis van de toewyzing van aardappelen, een verdeelinglyst opgesteld, waarby derhalve den kleinhandelaar in verhouding evenveel stapelproducten worden toegewezen als hem aardappelen zyn toebedeeld. Iedere kleinhandelaar wordt een groentenbonboekje verstrekt, waarin zyn toewyzingen worden aangeteekend. De bonnen worden vanuit een centraal punt verkocht en wel door middel van den Nederlandschen Middenstandsh-bank, alhier. Deze bank zal hiertoe gelegenheid bieden in haar vier kantoren in verschillende deelen der stad en in een kantoor op de Centrale Markt. Het staat by dit stelsel vast, dat iedere kleinhandelaar een hoeveelheid stapelproducten krygt toegewezen, waarop hy recht heeft, tegen den daarvoor vastgestelden prys. De kleinhandelaar kan zich met zyn bon naar den grossier op de Centrale Markt begeven, die hem de op zyn bon voorkomende hoeveelheid aflevert. De bon wordt door den grossier na afteekening door den kleinhandelaar, ingenomen.

Het hierboven beschreven stelsel komt in principe overeen met dat, hetwelk sedert eenige weken op de Vischmarkt is ingevoerd voor de zoogenaamde verdeelvisch. Het bevat namelyk dezelfde elementen, namelyk een zoo goed mogelyke verdeeling van het beschikbare artikel over de gegadigden en verkoop door een neutrale instantie, teneinde prysopdryving te voorkomen. De contrôle zoowel vanwege den Centralen Crisis Contrôle-dienst als vanwege het Bureau voor Prysbeheersching op de Centrale Markt wordt dusdoende vergemakkelykt. Ook de contrôle op de winkeliers kan effectiever worden uitgevoerd, zooals my uit de bespreking met Mr.Houthoff, Inspecteur van de Prysbeheersching te Amsterdam, op 17 dezer is gebleken, naarmate de pryzen in den groothandel beter kunnen worden beheerscht.

Er is myns inziens alle aanleiding voor de Gemeente de uitvoering van deze plannen te steunen, vooral waar zoowel van de zyde van den groot- als van den kleinhandel blyk gegeven wordt, dat men aan de bestryding van het euvel der prysopdryving in eigen kring krachtig wil medewerken.

Het ligt in de bedoeling van de opstellers van het plan, dat van gemeentewege op den gang van zaken toezicht wordt gehouden en dat aan de hand van de bepalingen in het Reglement op de Centrale Markt betrekkelyk de orde op de markt de richtige uitvoering van de regeling wordt verzekerd.

Ik vertrouw, dat U ermede accoord gaat, dat te dezer zake van gemeentewege de noodige faciliteiten en steun wordt verleend. Voor zoover een en ander financieele consequenties voor de Gemeente zou meebrengen, stel ik my voor daarvoor te voren afzonderlyke machtiging te vragen. * Distributiesysteem: De brief beschrijft een nieuw systeem voor de verdeling van "stapelproducten" (basisvoedsel) aan kleinhandelaren in Amsterdam. De verdeling wordt gebaseerd op de reeds bestaande quota voor aardappelen.
* Bonensysteem: Kleinhandelaren krijgen een "groentenbonboekje". De financiële afhandeling (verkoop van bonnen) verloopt via de Nederlandsche Middenstandsbank, wat een scheiding aanbrengt tussen de goederenstroom en de geldstroom om corruptie tegen te gaan.
* Doelstelling: Het primaire doel is het voorkomen van "prysopdryving" (prijsopdrijving/speculatie) en het waarborgen van een eerlijke verdeling onder toezicht van de overheid.
* Toezicht: Er wordt verwezen naar de samenwerking tussen de "Centralen Crisis Contrôle-dienst" en het "Bureau voor Prysbeheersching". Dit duidt op een streng gereguleerde oorlogseconomie.
* Vergelijking: Het systeem is gebaseerd op een vergelijkbare methode die eerder succesvol werd ingevoerd voor de verkoop van vis ("verdeelvisch"). Dit document stamt uit november 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Door de toenemende schaarste was de vrije handel nagenoeg verdwenen en was het distributiestelsel van vitaal belang om de voedselvoorziening in de steden (in dit geval Amsterdam) te handhaven.

De "Centrale Markt" aan de Jan van Galenstraat speelde hierin een cruciale rol als spil van de groothandel. De genoemde instanties, zoals de Crisis Contrôle-dienst (CCD), waren belast met het opsporen van zwarte handel en prijs-overtredingen. De brief illustreert hoe de gemeentelijke overheid probeerde grip te houden op de marktmechanismen in een tijd van extreme schaarste en economische druk. De handgeschreven haak aan de linkerzijde (om de laatste drie alinea's) suggereert dat dit de kernpunten waren voor de besluitvorming door de wethouder.