Proces-verbaal van de Politie te Amsterdam. 27 augustus 1941. 77/48/6 N. 1941
PRO JUSTITIA
Gezien [stempel]
Politie te Amsterdam

PROCES-VERBAAL

[Linkerkolom]
HOOFDBUREAU
2 e SECTIE 2 e AFDEELING
No.

ONDERWERP:
Proces-verbaal Contra:
ARON STODEL, geboren te Amsterdam 18 September 1898, van beroep koopman, wonende Van Ostadestraat 275 I te Amsterdam(Z),
en
JAN OTTO REESEN, geboren te Amsterdam 6 Juni 1913, van beroep koopman, wonende Quellijnstraat 157 I achter te Amsterdam(Z),
verdacht van diefstal van acht manden met pruimen, gepleegd op Woensdag 27 Augustus 1941 op de Centrale Markt te Amsterdam, ten nadeele van de firma F.J. Beugel & Zn., grossiers in fruit, Directeur Franciscus Jacobus Beugel, oud 36 jaar, wonende Kwartelstraat 2 (Badhoevedorp), gemeente Haarlemmermeer.

[Hoofdtekst]
Wij, ondergeteekenden, JACOB PIETER NICOLAAS BOON en DIETRICH HEINRICH VICTOR SCHIERMEIER, beiden ambtenaar van het Marktwezen tevens onbezoldigd veldwachter der gemeente Amsterdam, verklaren het volgende:
"Naar aanleiding van aan ons, verbalisanten, door personen, die onbekend wenschen te blijven, verstrekte inlichtingen, was het ons bekend geworden, dat regelmatig diefstallen werden gepleegd op de terreinen van de Centrale Markt. Deze diefstallen zouden dan worden gepleegd door twee personen, vermoedelijk genaamd: STODEL en REESEN, die gezamenlijk handel drijven in fruit en aanverwante artikelen. Deze personen zouden bij het koopen van een partij fruit, gebruik maken van de op de markt heerschende drukte en dan meer waar op het bij zich hebbend voertuig laden, dan zij in werkelijkheid hadden gekocht. Naar aanleiding van vorenstaande stelden wij, verbalisanten, op Woensdag 27 Augustus 1941 een onderzoek in.
Op bedoelden datum des voormiddags te ongeveer 7.15 uur bevond verbalisant Boon zich daartoe aan den ingang van bedoelde markt, om bedoelde Stodel en Reesen te controleeren. Na eenigen tijd zag hij, dat Stodel en Reesen de markt op kwamen. Nadat zij eenigen tijd op het terrein hadden vertoefd, zag hij, dat zij naar hal 9-11 liepen, in welke hal de firma Beugel haar opslagplaats heeft.
Verbalisant Boon heeft toen mede verbalisant Schiermeier ter assistentie geroepen en hem medegedeeld, dat hij de firma Beugel moest waarschuwen, niet op de gedragingen van Stodel en Reesen te letten, daar zij, verbalisanten, dit wel zouden doen. Wij constateerden, dat Stodel eenigen tijd met een der firmanten Beugel, genaamd Jacob Beugel, aan het onderhandelen was. Er werd besloten tot den verkoop van 25 manden met pruimen, waarvoor zij in totaal f 55,- betaalden, zijnde f 42,50 voor het fruit en f 12,50 voor statiegeld der manden. De hiervoor door Stodel ontvangen nota, hebben wij, verbalisanten, inbeslaggenomen. Na den koop zijn bedoelde 25 manden met pruimen door Stodel, Reesen en een knecht van de firma Beugel, op een driewielige bakfiets geladen. Daarna begon Stodel wederom te onderhandelen met Jacob Beugel over den verkoop van nog tien manden met pruimen. Deze onderhandelingen mislukten echter, daar Beugel voor deze partij één cent per halve kilogram meer wilde hebben dan voor de andere partij. Stodel begaf zich daarna nog eens in bedoeld pakhuis om nogmaals het fruit te bezichtigen. Reesen volgde Stodel onmiddellijk in het pakhuis. Reesen liep toen op een stapel manden met pruimen toe, nam daar drie manden af en plaatste deze op bedoelde driewielige bakfiets bij de reeds eerder gekochte pruimen. Reesen begaf zich daarna met bedoelde bakfiets, die ook in de hal stond, naar buiten en bleef daar staan wachten. Dit proces-verbaal beschrijft een heterdaadje op de Centrale Markthallen in Amsterdam. De politie had vooraf tips gekregen over een specifieke werkwijze: handelaren die misbruik maakten van de ochtenddrukte om meer goederen op hun bakfiets te laden dan waarvoor betaald was.

De tekst is zeer gedetailleerd over de financiële afhandeling (f 55,- voor 25 manden) en de fysieke handelingen van de verdachten. Het document illustreert de surveillance-praktijken op de markt: de verbalisanten instrueerden de verkoper (Beugel) expliciet om de diefstal te laten gebeuren ("niet op de gedragingen... te letten") zodat ze de verdachten op heterdaad konden betrappen na de feitelijke overhandiging van de legale partij. Het document dateert van augustus 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center aan de Jan van Galenstraat) waren van cruciaal belang voor de voedselvoorziening van de stad. In deze periode nam de schaarste toe en werd controle op handel en diefstal verscherpt.

Een specifiek historisch detail is de identiteit van de verdachte Aron Stodel. Gezien zijn naam en woonadres in de Van Ostadestraat (een straat in De Pijp met destijds een grote Joodse populatie), is het zeer aannemelijk dat hij van Joodse afkomst was. In 1941 waren de anti-Joodse maatregelen van de bezetter al vergevorderd. Voor Joodse burgers hadden dergelijke processen-verbaal voor economische vergrijpen vaak veel zwaardere consequenties dan louter strafrechtelijke vervolging; dergelijke dossiers konden door de bezetter worden gebruikt als aanleiding voor deportatie naar werkkampen of erger. F.J. Beugel Gemeente Amsterdam Hoofdbureau Marktwezen Politie