Officieel rapport / proces-verbaal van een marktcontroleur. 26 november 1943. No. 77/80/1 [stempel] 943 [handgeschreven 47]
R A P P O R T

Heden morgen werd mij door den kooper T.Nijman medegedeeld, dat zijn handkar waarop zich een partijtje ledige kisten bevonden en die op het terrein van de Centrale Markt gekomen was, door hem werd vermist. De knecht van Nijman deelde mij mede, dat hij de bedoelde handkar het laatst gezien had ter hoogte van de waterplaats welke zich bevindt op het grasveld voor de Hal. Tevens was het dezen knecht opgevallen dat zich twee personen bij deze handkar hadden opgehouden. Toen de knecht van Nijman even later terug kwam om de handkar te halen stond zij daar niet meer. Later zag hij de twee personen met een handkar rijden op pier E van de Centrale Markt. Het bleek den knecht van Nijman toen dat de twee personen de kar van Nijman voortreden. Naar aanleiding van deze mededeelingen heb ik, rapporteur, op aanwijzing van den knecht op het terrein van de Centrale Markt aangehouden twee mij van aanzien bekende personen die die genaamd bleken te zijn respectievelijk:

Dirk Jacob Bohle,
geboren te Amsterdam 1 Januari 1924, voorheen personeel bij den grossier H. de Nijs en thans in lossen dienst bij de Combinatie van grossiers in Stapelgroente, wonende Marnixstraat 173/II alhier,
en:
Cornelis de Bruijn,
geboren te Amsterdam 30 December 1928, eveneens in dienst bij genoemde combinatie, wonende Van Heemskerckstraat 22/III.L. alhier.

Bij verhoor bekenden zij de handkar van Nijman te hebben weggenomen toen deze stond langs het grasveld terhoogte van de waterplaats. De kisten, die zij wilden inleveren, hadden zij voorloopig van de handkar afgehaald en neergezet tegen de exportloods van de Ned: Veiling, welke zich bevindt achter op pier E. Het was hun voornemen geweest om deze kisten later ergens in te leveren en het geld dat zij zouden ontvangen samen te deelen. In totaal bleken het 17 kisten te zijn. Daar Nijman van dit geval geen strafrechterlijke vervolging wenscht, heb ik hem de kisten en de handkar terug gegeven. De toegangskaart van Bohle en De Bruijn heb ik ingenomen en bij dit rapport gevoegd.

Amsterdam 26 November 1943
Controleur,
[Signatuur]

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

[Handgeschreven notities onderaan het document:]
[Paraaf]
14 dagen [onleesbaar]
Bohle - de Bruin [sic] 80/2
W e m 80/3 * Kern van het incident: Twee jonge werknemers van de 'Combinatie van grossiers in Stapelgroente' hebben een handkar met 17 lege kisten gestolen van een koper genaamd Nijman. Hun doel was om de kisten in te leveren voor geld (waarschijnlijk statiegeld) en de opbrengst te verdelen.
* Daders: Het betreft Dirk Jacob Bohle (19 jaar) en Cornelis de Bruijn (slechts 14 jaar oud).
* Juridische afhandeling: De bestolene ziet af van officiële strafrechtelijke vervolging (mogelijk om de jongens een proces te besparen in oorlogstijd). De controleur handelt de zaak daarom intern af: de goederen worden geretourneerd en de toegangsbewijzen tot de markt worden ingenomen, wat neerkomt op onmiddellijk ontslag en een ontzegging van de toegang tot de werkplek.
* Stijl: Het document is geschreven in de destijds gangbare ambtelijke stijl met gebruik van de naamval-n ("den kooper", "dezen knecht"). * Historische context: Het rapport dateert uit november 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode heerste er toenemende schaarste en armoede in Amsterdam. De diefstal van lege kisten voor een klein geldbedrag moet in dit licht van economische nood worden gezien.
* Locatie: De Centrale Markt in Amsterdam-West (tegenwoordig het Food Center aan de Jan van Galenstraat) was een vitaal knooppunt voor de voedseldistributie in de stad, die gedurende de oorlog streng gereguleerd en gecontroleerd werd.
* Kinderarbeid: De leeftijd van Cornelis de Bruijn (14) valt op. Hoewel de leerplichtleeftijd destijds lager lag, was het niet ongebruikelijk dat kinderen uit arbeidersgezinnen in crisistijd al vroeg bijdroegen aan het gezinsinkomen door te werken op plekken zoals de Centrale Markt.
* Interne rechtspraak: De keuze van de controleur om de zaak intern op te lossen in plaats van de politie in te schakelen, was in die tijd een veelvoorkomende manier om te voorkomen dat burgers in de handen van de bezettingsautoriteiten vielen voor relatief kleine vergrijpen. E. Het H. de Nijs J. Elthuis T. Nijman Politie