Proces-verbaal (type-exemplaar op doorslagpapier). 17 december 1938. [Stempel linksboven:] No 77/710/2
[Stempel middenboven:] M. 1938
[Handgeschreven tekst links:] Gezien [Paraaf: J. v. W.]

Diefstal van 2 mandarynen ten nadeele van den fruit-grossier Michel Agsteribbe, contra: Bernardus Johannes van den Bosch, geboren te Amsterdam 25 Juli 1910, slager, wonende Woestduinstraat 42 huis te Amsterdam (West).

Op Zaterdag 17 December 1900achtendertig, bevond ik, Dietrich Heinrich Victor Schiermeier, ambtenaar van het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, my in de hal op de terreinen van de Centrale Markt, Jan van Galenstraat te Amsterdam (West), waar ik belast was met controle. Te ongeveer 8.30 uur voormiddags vestigde H.F. Spiering, knecht by zyn vader, den grossier J.F. Spiering, myn aandacht op een persoon, die volgens hem op verdachte wyze in de hal rondliep. Hy voegde er aan toe dat de persoon, dien hy my tevens aanwees, by hem eens getracht had om druiven weg te nemen. Juist op het ogenblik dat Spiering my het vorenstaande mededeelde zag ik dat de aangewezen persoon iets wegnam uit een kist, welke op ongeveer 25 meter afstand op de verkoopplaats van den grossier M. Agsteribbe was neergezet. Hy stak vervolgens de hand, waarmede hy iets wegnam in zyn jaszak en verwyderde zich. Daarop heb ik hem onmiddellyk staande gehouden. By staande-houding toonde hy my dadelyk twee mandarynen, die hy uit zyn jaszak haalde. Ik, verbalisant nam hierop de twee besproken mandarynen van den verdachte over. Desgevraagd gaf hy my op genaamd te zyn

BERNARDUS JOHANNES VAN DEN BOSCH,

geboren te Amsterdam 25 Juli 1910, slager, wonende Woestduinstraat 42 huis te Amsterdam (West). Ik heb hem voorloopig verhoord, waarby hy verklaarde: "De twee mandarynen, welke ik U zoo juist overhandigd heb, zyn dezelfden die ik eenige oogenblikken terug uit een kist van een my onbekenden grossier heb weggenomen. Het was niet myn bedoeling om de twee mandarynen mede te nemen, doch om ze zelf dadelyk op te eten. Ik vertoef hier in de hal op de Centrale Markt om te trachten werk te vinden, aangezien ik ook markiezen maak en reclameborden schilder. Ik heb wel eens meer een appel uit een kist genomen toen ik op de Centrale Markt werkte, echter nimmer met de bedoeling om het weggenomene mede naar huis te nemen, doch om het op te eten. Ik heb van niemand toestemming gekregen de twee mandarynen weg te nemen of daarover op andere wyze te beschikken."

Op 17 December 1900achtendertig nog gehoord Henri Frederik Spiering, oud 24 jaar, knecht, wonende Vlietkant 53 te Leerdam. Hy verklaarde: "Op het oogenblik dat ik Uw aandacht vestigde op een persoon, die volgens Uw mededeelingen genaamd is van den Bosch zag ik dat deze persoon iets in zyn zak stak. Ik vermoedde dat dit een paar sinaasappelen of mandarynen waren, daar er eenige vloeipapiertjes uit zyn jaszak vielen. Aangezien U zich tot den betrokken persoon wendde, heb ik my met het geval verder niet bemoeid. Van den Bosch, die iets wegnam uit een kist van M. Agsteribbe, is dezelfde persoon, die eenigen tijd geleden druiven by my trachtte weg te nemen." Dit document is een ambtelijk proces-verbaal waarin de aanhouding van een verdachte wegens kruimeldiefstal wordt vastgelegd. De taal is formeel-juridisch, kenmerkend voor de vroege 20e eeuw (gebruik van de "n"-uitgang bij naamvallen, zoals "den fruit-grossier").

Opvallend is de gedetailleerdheid van de rapportage voor een relatief klein vergrijp (de diefstal van twee mandarijnen). Dit getuigt van de strikte handhaving op de in 1934 geopende Centrale Markt in Amsterdam-West. De verdachte, een werkloze slager die probeert bij te verdienen als reclamebordenschilder, voert als verdediging aan dat hij de vruchten direct wilde consumeren ("om ze zelf dadelyk op te eten"), wat wijst op mogelijke armoede of directe behoefte, een veelvoorkomend motief in de crisisjaren van de jaren '30. Het incident vindt plaats aan het einde van de jaren '30, een periode waarin Nederland nog steeds de gevolgen voelde van de economische depressie. De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat waren in die tijd het kloppende hart van de voedseldistributie in Amsterdam.

De tekst geeft ook een inkijkje in de sociale controle op de markt: getuigen (zoals de knecht Spiering) letten scherp op "verdachte" personen. De vermelding dat de verdachte eerder druiven probeerde te stelen, duidt op een dossieropbouw tegen de man. Daarnaast is de functie van "onbezoldigd veldwachter" interessant; dit waren burgers of ambtenaren die politietaken uitvoerden zonder daarvoor extra salaris te ontvangen, vaak ter ondersteuning van de reguliere macht in specifieke gebieden zoals markten of parken. H.F. Spiering J.F. Spiering M. Agsteribbe Marktwezen