M. Agsteribbe

Proces-verbaal (type-exemplaar op doorslagpapier).

Dit document is een ambtelijk proces-verbaal waarin de aanhouding van een verdachte wegens kruimeldiefstal wordt vastgelegd. De taal is formeel-juridisch, kenmerkend voor de vroege 20e eeuw (gebruik van de "n"-uitgang bij naamvallen, zoals "den fruit-grossier"). Opvallend is de gedetailleerdheid van de rapportage voor een relatief klein vergrijp (de diefstal van twee mandarijnen). Dit getuigt van de strikte handhaving op de in 1934 geopende Centrale Markt in Amsterdam-West. De verdachte, een werkloze slager die probeert bij te verdienen als reclamebordenschilder, voert als verdediging aan dat hij de vruchten direct wilde consumeren ("om ze zelf dadelyk op te eten"), wat wijst op mogelijke armoede of directe behoefte, een veelvoorkomend motief in de crisisjaren van de jaren '30.

Document

* **Administratieve correcties:** Het document toont een nauwgezet controleproces. De getypte som van de linkerpagina (7133,62) bevat een klein rekenverschil met de handgeschreven som (7134,52). Dit verschil van 0,90 gulden wordt rechts verklaard met de aantekening "af 2 x 45". Gezien J.v. Dijk exact 0,45 gulden verschuldigd is, lijkt het te gaan om een dubbele boeking of een specifieke correctie op dat bedrag. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Agsteribbe, Italiaander, Moffie, Mok, Polak). Veel van deze personen en firma's waren actief in de handel op de Amsterdamse markten of in de fruitimport (zoals de 'Am. Fruit My.' en 'Fa. Koopman'). * **Status van vorderingen:** De vinkjes suggereren dat de posten zijn gecontroleerd tegen de boekhouding. De rode kruisjes bij B. Moffie en Posener wijzen mogelijk op oninbare vorderingen of posten die extra aandacht behoefden bij de jaarafsluiting.

Handgeschreven administratieve notitie op een steekkaart of strook papier.

* **Persoon:** Het betreft M. Agsteribbe, zeer waarschijnlijk Mozes Agsteribbe (geboren in 1913), die destijds woonachtig was op het vermelde adres. * **Financiële status:** De kern van de notitie is de vaststelling van "onmacht". De betrokkene verklaart geen inkomen te hebben ("niets verdient") en daardoor niet in staat te zijn aan betalingsverplichtingen te voldoen. * **Beroep:** De eerdere vermelding van "grossier in de lak" (of mogelijk "lap") is resoluut doorgehaald, wat erop wijst dat deze inkomstenbron was weggevallen of dat de informatie achterhaald was. * **Locatie:** De Pretoriusstraat 16-II bevindt zich in de Transvaalbuurt in Amsterdam-Oost, een buurt die in 1940 een grote Joodse populatie kende.

Boekhoudkundig overzicht / Saldi-lijst.

Dit document is een financiële balans van uitstaande vorderingen (debiteuren) van een koelhuis, gedateerd april 1941. De lijst is opgebouwd uit een reeks individuele posten die samen het "Transport"-bedrag vormen, aangevuld met enkele grotere posten aan de rechterzijde om tot een eindtotaal te komen. * **Creditposten (CR):** Verschillende bedragen zijn gemarkeerd met "CR" (Credit). In een debiteurenlijst betekent dit dat deze klanten een tegoed hadden bij het koelhuis (bijvoorbeeld door een overbetaling of retourzending), in plaats van een schuld. * **Rekenkundige controle:** De optelstrook onderaan laat de controle zien. Het brutototaal van alle debet-posten bedroeg f 5817,99. De som van alle credit-posten (0,06 + 0,16 + 0,18 + 0,11 + 4,18 + 0,52 + 0,02 + 0,10 + 2,60) bedraagt f 7,93. Het netto totaal onderaan de streep is f 5817,99 - f 7,93 = **f 5810,06**. Dit komt exact overeen met het handgeschreven rode getal en het getypte totaal. * **Bedrijfsactiviteit:** De namen van bedrijven zoals "N.V. Walg's fruith." en "Wyksche Fruitmy." (Wijkse Fruitmaatschappij) bevestigen dat het koelhuis voornamelijk werd gebruikt voor de opslag van fruit.

Getypte debiteurenlijst (boekhoudkundig overzicht).

* **Inhoud:** Het document is een financiële momentopname van openstaande posten bij een koelhuis. Het overgrote deel van de posten betreft kleine bedragen, wat duidt op kleinschalige opslag of restposten. * **Boekhoudkundige termen:** De afkorting "CR." staat voor Credit. Deze klanten hadden een tegoed bij het koelhuis (bijvoorbeeld door overbetaling of retourzendingen), wat in mindering wordt gebracht op het totaal van de debiteuren (debetstand). * **Sleutelposten:** Twee bedrijven domineren de lijst qua omvang: N.V. P.v. Hoeckel & Zn. (f 3437,23) en N.V. A.J. de Graaf (f 1388,66). Samen zijn zij verantwoordelijk voor meer dan 80% van het totale uitstaande bedrag. * **Opvallende namen:** Er staan diverse namen op de lijst die veelvoorkomend waren binnen de Joodse gemeenschap in de handel (zoals Agsteribbe, Hakker, Mok, Ossedrijver, Posner en Stodel). Ook bekende bedrijven zoals Polak & Schwarz (essencefabriek) en landgoed De Olmenhorst worden vermeld.

Document

* **Inhoud:** Het document betreft een balansstaat van debiteuren (klanten die nog geld verschuldigd zijn of tegoeden hebben) van de koelfaciliteiten van de Amsterdamse veiling. * **Financiële details:** Bedragen gemarkeerd met "CR." (Credit) staan in cirkels, wat duidt op een voorschot of overbetaling door de klant. Grote posten zijn gemarkeerd met een handgeschreven plusteken (+), waarschijnlijk om prioriteit bij incasso aan te geven. * **Marginalia:** Handgeschreven berekeningen en opmerkingen in de kantlijn en onderaan tonen de actieve administratieve opvolging in juni 1941, kort na de peildatum van 31 mei. Er is sprake van telefonisch contact met een zekere J. Kleeff en het versturen van aanmaningen. * **Organisatie:** De stempel bevestigt dat de N.V. Nederlandsche Veiling de exploitant was van het koelhuis op de Centrale Markt in Amsterdam. ---

Boekhoudkundig overzicht (lijst van openstaande vorderingen/debiteuren).

* **Administratieve structuur:** Het document is een klassieke saldilijst uit een grootboek. De bedragen achter de namen zijn de openstaande schulden van klanten (debiteuren). De aanduiding **"CR."** staat voor Credit, wat betekent dat deze specifieke klanten een tegoed hadden of meer hadden betaald dan gefactureerd. * **Bedragen:** De bedragen variëren van zeer klein (bijv. Mark p/a Walg met f 0,03) tot aanzienlijk voor die tijd (bijv. N.V. A.J. de Graaf met f 1388,66). Het eindtotaal van deze pagina is f 7610,56. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse correcties en aantekeningen zichtbaar. De omkaderde namen (Hoogland, H. Sons) en de handgeschreven bedragen (9.20 bij de Ruiter) duiden op een controle van de boekhouding of een latere mutatie. De "x" voor het bedrag van I. Velmans suggereert een vinkje of een onduidelijkheid. * **Bedrijfsactiviteit:** Gezien de stempel van de "Nederlandsche Veiling van Land- & Tuinbouwproducten" betreft dit de handel in groenten, fruit of bloemen in Amsterdam. ---

Saldi-staat debiteuren (overzicht van openstaande posten)

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande schulden van klanten (debiteuren) bij de N.V. Nederlandsche Veiling van Land-, & Tuinbouwproducten in Amsterdam. Het betreft specifiek de exploitatie van het koelhuis op de Centrale Markt. De lijst bevat een grote diversiteit aan namen, van individuele handelaren tot grotere firma’s (N.V., Gebr.). Opvallend is de vermelding "CR." bij sommige bedragen, wat staat voor 'Credit'; dit betekent dat deze personen of bedrijven geen schuld hadden, maar juist nog een klein bedrag tegoed hadden van de veiling. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. De handgeschreven correctie bij "N.V. Walg" (373.89) is een significante post in het totaaloverzicht.

Administratieve balans/debiteurenlijst.

Het document is een overzicht van openstaande schulden van diverse handelaren en particulieren aan een koelhuis, gedateerd oktober 1941. De lijst bevat honderden namen met de bijbehorende bedragen in guldens. Opvallend zijn de handgeschreven correcties: 1. **Rode strepen:** Meerdere grote posten (zoals N.V. Beugel, N.V. v.d. Brink, J. de Geus) zijn met een dikke rode potloodstreep doorgehaald. Dit duidt er vaak op dat de schuld is voldaan, afgeboekt, of dat het dossier is overgedragen. 2. **CR (Credit):** Sommige posten, zoals L. de Hond en B. Walg, zijn gemarkeerd als credit (het koelhuis is hen geld verschuldigd). 3. **Totalen:** Onderaan is een handgeschreven eindtotaal van *f* 13745,41 vermeld, dat later is doorgehaald.

Een getypte lijst met saldi (openstaande bedragen).

Dit document is een administratief overzicht van de saldi van een Amsterdamse veilingorganisatie op 30 november 1941. Het betreft waarschijnlijk debiteuren- en crediteurenposities. De afkorting "CR." bij sommige bedragen duidt op een credit-saldo (een te goed voor de genoemde partij). De lijst bevat namen van diverse aard: individuele handelaren, familiebedrijven (Gebr., & Co.), grotere ondernemingen (N.V.) en gemeentelijke instellingen (Binnengasthuis, Westergashuis). De handgeschreven doorhalingen en correcties wijzen op een actieve controle van de boekhouding. Het document is officieel ondertekend en gestempeld door de directie van de veiling, die gevestigd was op de Centrale Markt in Amsterdam.

Proces-verbaal of ambtelijke melding van een overtreding.

Het document betreft een officiële melding van een kleine overtreding in de publieke ruimte tijdens de Duitse bezetting van Nederland. * **De overtreding:** J. Vleesdrager heeft om circa 8:00 uur 's ochtends twee kisten groenteafval op de rijweg gedumpt. Dit werd gemeld door M. Agsteribbe (waarschijnlijk een omwonende of toezichthouder). * **Locatie:** De Christiaan de Wetstraat bevindt zich in de Transvaalbuurt in Amsterdam. * **Administratieve verwerking:** Het document bevat diverse stempels en archiefnummers (77/49/1). De aantekeningen onderaan suggereren een strafmaat: "3 dagen gev." (waarschijnlijk drie dagen gevangenisstraf of hechtenis), die in zou gaan op 30 augustus 1941 ("m.i.v. 30 Aug 1941"). * **Handschrift:** Het betreft een vlot, zakelijk cursief handschrift, typisch voor ambtelijke notities uit het midden van de 20e eeuw.

Administratieve lijst van Joodse grossiers met gegevens over hun gehuurde objecten en toegewezen bewindvoerders.

Dit document is een administratieve neerslag van de **arisering** (het ontnemen van Joods bezit) van de Amsterdamse markthandel tijdens de Duitse bezetting. 1. **Doel van de lijst:** Het document dient om het overzicht te behouden over Joodse ondernemers die faciliteiten (pakhuizen, nissen en standplaatsen) huurden van de gemeente Amsterdam. De focus ligt op de aanwijzing van een *Verwalter* (bewindvoerder) of *Treuhänder-liquidateur*. 2. **Rol van de bewindvoerders:** Deze personen of instanties (zoals de beruchte *Omnia Treuhandgesellschaft*) werden aangesteld om de Joodse bedrijven over te nemen of te liquideren. In de laatste kolom is bij diverse namen expliciet vermeld: "met opdracht tot liquidatie". 3. **Administratieve controle:** De lijst toont hoe de gemeente (Afdeling Marktwezen) nauw samenwerkte met de bezetter om Joodse economische invloed uit te wissen. De handgeschreven wijzigingen (zoals bij M. v. Loggem) wijzen erop dat dit een werkdocument was dat actueel gehouden werd tijdens het proces van onteigening. 4. **Typologie objecten:** De gehuurde objecten variëren van grote pakhuizen (gecodeerd met letters als A, B, E) tot specifieke plaatsen in de markthallen ("Hal" followed by a number).

Getypte lijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Categorisering:** De kolommen K, KR en KP duiden waarschijnlijk op verschillende rollen of statussen (bijv. Koper, Relatie, Personeel). De aantekening "Personeel" in de kantlijn bevestigt dit. * **Financiële gegevens:** Er is sprake van een vastgesteld tarief (bedrag). Groepen van twee personen betalen veelal 12 gulden, een groep van drie betaalt 14 gulden en een groep van vijf personen betaalt 18 gulden. Dit duidt op administratieve kosten per bedrijf of huishouden. * **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in Amsterdam, specifiek in buurten met een historisch grote Joodse populatie zoals de Jodenbuurt (Rapenburgerstraat), de Transvaalbuurt en de Rivierenbuurt (Merwedeplein). * **Administratief gebruik:** Het document bevat handgeschreven toevoegingen (zoals "Bedrag" en "Kaart nr" boven de kolommen) en doorhalingen, wat aangeeft dat dit een werkdocument was voor dagelijks gebruik door de betreffende instantie.

Zakelijke brief met voorgedrukt briefhoofd en ambtelijke aantekeningen.

Dit document betreft een formele opzegging van een standplaats op de Centrale Markthallen in Amsterdam. De afzender, M. Agsteribbe, geeft aan zijn werkzaamheden daar per 1 mei 1942 te willen beëindigen. Opvallend zijn de ambtelijke verwerkingssporen. Er wordt intern gevraagd of de man nog op de markt verschijnt. De notitie onderaan, gedateerd op 30 mei 1942, bevestigt dat Agsteribbe na april inderdaad niet meer is gesignaleerd op de markt (CM). De zakelijke, bijna droge toon van zowel het verzoek als de ambtelijke afhandeling maskeert de tragische historische realiteit die achter deze opzegging schuilgaat.

Getypte brief (doorslag) met handgeschreven kanttekeningen.

Dit document is een officiële oproep van de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam aan de heer M. Agsteribbe. Hij wordt verzocht zich te melden bij de heer J.J. Sieburgh op het hoofdkantoor aan de Jan van Galenstraat (de huidige Centrale Markthallen). De handgeschreven notitie "nogmaals oproepen" suggereert dat de geadresseerde mogelijk niet op een eerdere oproep heeft gereageerd, of dat er een vervolgafspraak noodzakelijk was. De administratieve verwijzingen (66/10/2 en 66/10/3) duiden op een lopend dossier.

Getypte brief (doorslag) met handgeschreven kanttekeningen.

Deze brief is een formele oproep van de waarnemend directeur van het Amsterdamse Marktwezen aan de heer M. Agsteribbe. Hij wordt verzocht zich te melden bij de heer Sieburgh op het hoofdkantoor aan de Jan van Galenstraat (de huidige Centrale Markthallen). De handgeschreven aantekeningen op de brief duiden op een administratieve afhandeling van een zakelijk geschil of een wijziging in de vergunningstatus. Er wordt gesproken over "inspecteurs", de "Pachtraad" en het overdragen van "vakken" (marktplaatsen) aan een andere firma. De termen "Elit" en "Saccharine" suggereren dat het om handel in specifieke (surrogaat)goederen gaat, wat typerend was voor de schaarste tijdens de oorlogsjaren. De notities aan de rechterkant lijken te gaan over een financiële correctie of een foutieve betaling waarbij de naam "Terhaar" wordt genoemd en er sprake is van een bedrag van 500 gulden. ---

Ambtelijke brief/memo (doorslag of kopie).

Dit document is een administratief verzoek uit de bezettingstijd (juni 1942) met betrekking tot de bedrijfsvoering van een Joodse koopman op de Centrale Markt in Amsterdam. **Kernpunten:** 1. **Terminologie:** De koopman, M. Agsteribbe, wordt expliciet aangeduid als "Joodsche grossier". Dit was in 1942 een verplichting in de ambtelijke correspondentie onder het nazi-regime. 2. **Economische uitsluiting:** De reden voor het verzoek is veelzeggend: Agsteribbe kan "geen handel meer krijgen". Dit is een direct gevolg van de anti-Joodse maatregelen waarbij Joodse handelaren steeds verder werden geïsoleerd en hun toegang tot goederen en markten werd afgesneden. 3. **Bureaucratische houding:** Opvallend is dat de directeur het verzoek "billijk" (rechtvaardig) vindt en de wethouder adviseert om de kwijtschelding van 300 gulden goed te keuren. Ondanks de vervolging bleven reguliere gemeentelijke processen en afwegingen van "redelijkheid" op papier soms nog even doorlopen. 4. **Financiële details:** Het jaarbedrag voor een plek in de hal bedroeg 500 gulden. Er wordt een rekensom gemaakt om tot een restbedrag van 300 gulden te komen voor de resterende maanden van het jaar.

Document

Dit document is een ambtelijk advies over de financiële afwikkeling van een marktstandplaats van een Joodse ondernemer. * **Betrokkene:** Het betreft Mozes Agsteribbe, een fruithandelaar gevestigd aan de Pretoriusstraat 6 te Amsterdam. * **Kern van de zaak:** Agsteribbe heeft aangegeven zijn handel sinds eind april 1942 te hebben moeten staken omdat hij "geen handel meer kon krijgen". Dit wijst direct op de beperkingen die de bezetter oplegde aan Joodse handelaren en de onmogelijkheid voor hen om nog goederen in te kopen. * **Financiële afwikkeling:** De jaarlijkse kosten voor zijn plaats in de markthal bedroegen 500 gulden. De directeur stelt voor om de resterende 300 gulden kwijt te schelden op basis van "billijkheid", aangezien Agsteribbe de standplaats niet meer kan gebruiken. * **Juridisch kader:** Er wordt verwezen naar de *Verordening op de Heffing van markt-, standplaats- en ventgelden*, specifiek artikel 10, om de bevoegdheid van de Burgemeester voor deze kwijtschelding te onderbouwen.

Officieel extract uit het Boek der Besluiten van de Burgemeester van Amsterdam.

Dit document is een formeel besluit van de (door de bezetter aangestelde) burgemeester van Amsterdam, Edward Voûte. Het betreft de kwijtschelding van een aanzienlijke schuld van 300 gulden aan marktgeld (staangeld voor een marktkoopman). De kwijtschelding wordt verleend op basis van "billijkheid". In de administratieve taal van die tijd betekende dit vaak dat de schuldige onmogelijk kon betalen of dat de omstandigheden dusdanig waren veranderd dat handhaving van de vordering onredelijk werd geacht. Gezien de datum (juli 1942) en de locatie (Pretoriusstraat, Transvaalbuurt) is de context van de Jodenvervolging onvermijdbaar. Joodse marktkooplieden werden vanaf 1941 stelselmatig geweerd van reguliere markten en mochten vanaf september 1941 alleen nog op speciale Jodenmarkten staan, waardoor hun inkomsten wegvielen.

Document

* **Inhoud:** Het document is een officiële vordering van een openstaand bedrag (f 33,32) voor het gebruik van een standplaats in de Centrale Markthallen in Amsterdam. * **Financiële details:** Het oorspronkelijke bedrag voor het jaar 1942 was f 200,-. Er is sprake van een gedeeltelijke kwijtschelding door de burgemeester, waarna er na een eerdere betaling van f 166,68 nog een restant overblijft. * **Locatie:** De Jan van Galenstraat 14 was het administratieve hart van de Centrale Markthallen in Amsterdam-West. * **Toon:** De brief is zakelijk en dwingend ("ten spoedigste dient te voldoen").

Handgeschreven concept of model voor een kennisgeving van achterstallige betaling.

Het document is een zakelijke sommatie tot betaling van een restschuld voor marktgeld (staangeld). De tekst is geschreven in een formeel-ambtelijke stijl. De berekening laat zien dat er een oorspronkelijk bedrag verschuldigd was waarover de burgemeester een gedeeltelijke kwijtschelding heeft verleend, resulterend in een netto schuld van 200 gulden. Omdat er reeds 166,68 gulden was voldaan, bleef een specifiek bedrag van 33,32 gulden openstaan. Het adres "J. v. Galenstr 14" verwijst naar de kantoren van de Centrale Markthallen in Amsterdam, die in 1934 aan de Jan van Galenstraat werden geopend.

Getypte brief / betalingsherinnering.

Het document is een formele kennisgeving van de Amsterdamse Dienst der Markten betreffende een openstaand saldo voor een staanplaats in de Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center aan de Jan van Galenstraat). De heer M. Agsteribbe was blijkbaar een marktkoopman. Uit de tekst blijkt dat hij een gedeeltelijke kwijtschelding had gekregen van de burgemeester, maar dat er over het jaar 1942 nog een restbedrag van 33,32 gulden openstond op een totaal van 200 gulden. De toon van de brief is strikt zakelijk en bureaucratisch.

Getypte lijst van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Administratieve context:** Dit is een lijst van "losse plaatsen" op de Albert Cuypmarkt. In tegenstelling tot vaste standwerkers waren "losse plaatshouders" kooplieden die per dag een plek toegewezen kregen. * **Historische periode:** De namen op de lijst (zoals Agsteribbe, Baumstein, Cohen, Halberstadt, Jacobs, Jas) zijn overduidelijk van Joodse Amsterdammers. De rode onderstrepingen en de 'X'-tekens duiden op een administratieve selectie door de bezetter of de gelijkgeschakelde Amsterdamse marktpolitie. * **Handgeschreven wijzigingen:** * Bij **I. de Hond** is het woord "fruit" toegevoegd. * Bij **D. Jas** is het adres doorgehaald en vervangen door "Ruyschstr. 76 I". * **Opvallend:** Het artikel "distributiemappen" bij **J. Koekoek** bevestigt de datering in oorlogstijd, aangezien distributiestamkaarten en mappen pas toen noodzakelijk werden.

# TRANSCRIPTIE M. Agsteribbe. ___________________ [Doorgehaald met zigzaglijn: grossier in de lak] ___________________ Beweert, dat hij niets verdient en niets kan afbetalen; is totaal onmachtig. Pretoriusstraat 16 II getrouwd en één kind. 21/8 '40 mp -

# TRANSCRIPTIE *Extra* HG. den Heer A.Agsteribbe, Vrolikstraat 347 I, <u>Amsterdam-Oost.</u> Wijk 11. 25/50/3 M. 15 April 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 26 Maart jl. verleen ik U hierbij gedurende ten hoogste drie maanden na dato dezes toestem- ming om zich op Uw plaats op de markt Albert Cuypstraat te laten ver- vangen door A.de Vries. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE m. arbavi

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Zakelijke brief met voorgedrukt briefhoofd en ambtelijke aantekeningen. * **Afzender:** M. (Maurits) Agsteribbe, Commissionair in Binnen- en Buitenlandsch Fruit. * **Adres afzender:** Pretoriusstraat 16, Amsterdam-O. * **Ontvanger:** Directeur van het Gemeentelijk Marktwezen, Centrale Markthallen, Amsterdam. * **Datum:** 29 april 1942. * **Kenmerke...

M. de Haan.