Getypte officiële brief van de Gemeente Amsterdam. 9 Augustus 1940. Het Gemeentelijk Materialen Bureau (onderdeel van het Gemeentebestuur van Amsterdam). GEMEENTEBESTUUR VAN AMSTERDAM

GEMEENTELIJK MATERIALEN BUREAU

AMSTERDAM (C.), 9 Augustus 1940.
~~SINT AGNIETENSTRAAT 4~~ OUDEZIJDS ACHTERBURGWAL 213 TEL. 43130, TOESTELLEN 483, 568, 569.

AAN Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven.

No. 13/18 G.M.B. № 7/18/M. 1940 40/8

In verband met de toenemende moeilijkheden in zake de aflevering van zeep door de fabrieken, een gevolg van de steeds geringere beschikbaarstelling van grondstoffen door de betreffende Rijksbureaux, is het noodzakelijk, dat mijn Bureau beschikt over gegevens betreffende de bij Uw Dienst of Bedrijf aanwezige voorraden.

Gaarne ontvang ik, en wel uiterlijk 13 Augustus a.s., een opgave van de bij Uw Dienst of Bedrijf aanwezige voorraden zeep, gespecificeerd naar soorten (hard, zacht, vloeibaar, enz.) en tevens een taxatie van het maandverbruik voor elke soort afzonderlijk, waarbij er van moet worden uitgegaan, dat de uiterste zuinigheid bij het gebruik zal moeten worden betracht.

Ik kan hieraan toevoegen, dat door het betreffende Rijksbureau is bepaald, dat het van heden af niet meer geoorloofd is zachte zeep te gebruiken voor het schoonmaken van gebouwen e.d. Aangeraden wordt voor dit doel schuurpoeder te gebruiken.

Het Hoofd van het Gemeentelijk Materialenbureau,

[Handtekening: E. de Kruijff]

Ir. E. de Kruijff.

Marginale aantekeningen:
* Links: H. Stam / ter / kennisn. / [Paraaf] 14/10 [Paraaf] / [Paraaf]
* Rechtsboven: Diverse parafen en namen (o.a. v.i. en een onleesbare naam die lijkt op 'Visscher').
* Linksonder: [Handtekening/Paraaf] Dit document is een administratieve circulair waarin de inventarisatie van zeepvoorraden wordt gevorderd. De kernpunten zijn:
1. Schaarste: Er is een tekort aan grondstoffen voor de zeepfabricage.
2. Rantsoenering in voorbereiding: Het Gemeentelijk Materialen Bureau eist binnen vier dagen (vóór 13 augustus) een gedetailleerde opgave van de huidige voorraden en het maandelijkse verbruik van alle gemeentelijke diensten.
3. Verbod: Het gebruik van zachte zeep voor het schoonmaken van gebouwen wordt per direct verboden; men dient over te stappen op schuurpoeder.
4. Hiërarchie: De brief toont de invloed van de 'Rijksbureaux' (centrale overheidsinstanties die tijdens de oorlog de distributie van schaarse goederen reguleerden) op het lokale gemeentelijke niveau. De brief is gedateerd op 9 augustus 1940, slechts drie maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Dit is een vroege uiting van de oorlogseconomie. De bezetter en de Nederlandse overheidsapparaten die onder hun toezicht bleven functioneren, moesten direct overgaan tot strakke regulering van consumptiegoederen.

Zeep was een van de eerste producten die schaars werden omdat de grondstoffen (zoals vetten en oliën) nodig waren voor andere doeleinden of niet meer konden worden geïmporteerd door de Britse blokkade. De genoemde 'Rijksbureaux' (zoals het Rijksbureau voor Chemische Producten) waren belast met de gedetailleerde distributieplanning. Dit document laat zien hoe de schaarste in de praktijk leidde tot bureaucratisering en het dwingend voorschrijven van alternatieve schoonmaakmiddelen (schuurpoeder) voor publieke gebouwen. E. de Kruijff H. Stam Gemeente Amsterdam Rijksbureau