Financieel overzicht/bijlage bij een brief. 19 januari 1940. Directeur van het Marktwezen. De Heer Wethouder voor de Levensmiddelen. Behoort bij brief No. 10/4/1 M. d.d. 19 Januari 1940 aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van het Marktwezen.

Financieele gevolgen, die het Marktwezen van den oorlogstoestand ondervindt
A. Nadeelige financieele gevolgen.

1. Uitgaven ten behoeve van de luchtbescherming:
1939.
September..................f 210,92
October......................" 1089,29
November.................." 53,48
December.................." 52,75...........................f 1406,44

2. Salarissen van personeel, dat ter vervanging van van gemobiliseerden moest worden aangesteld.
1939.
September..................f 10,46
October......................" 22,71
November.................." 31,39
December.................." 143,55........................." 208,11

3. Overwerk in verband met de mobilisatie van personeel:
1939.
September..................f 48,05
October......................" --,--
November.................." 72,--
December.................." 18,--........................... " 138,05

4. Huurderving ontstaan door het als gevolg van de mobilisatie ontbinden van huurovereenkomsten:
1939.
September..................f 162,51
October......................" 225,01
November.................." 325,01
December.................." 325,01......................... " 1037,54

5. Mindere opbrengst van belastingheffingen:
1939.
September..................f 677,46
October......................" 148,64
November.................." 61,67
December.................." 274,12......................... " 1161,89

6. Hoogere uitgaven door prijsstijging:..................P.M.
......................................................................................f 3952,03

--- Dit document is een getypt financieel rapport dat de directe economische impact van de naderende Tweede Wereldoorlog op een gemeentelijke dienst (het Marktwezen) kwantificeert. Hoewel Nederland in januari 1940 nog neutraal was, tonen deze cijfers aan dat de samenleving al volledig in het teken stond van de oorlogsdreiging.

De grootste kostenposten in het laatste kwartaal van 1939 zijn:
1. Luchtbescherming (f 1406,44): Vooral in oktober werd hier fors in geïnvesteerd (mogelijk voor de bouw van schuilkelders of verduisteringsmaatregelen).
2. Mindere belastingopbrengst (f 1161,89): Een teken dat de economische activiteit op de markten stagneerde.
3. Huurderving (f 1037,54): Door de mobilisatie konden marktkooplieden of huurders hun verplichtingen niet meer nakomen of moesten zij hun bedrijf staken omdat ze onder de wapenen werden geroepen.

De term P.M. (Pro Memorie) bij punt 6 geeft aan dat men prijsstijgingen verwachtte of signaleerde, maar deze op dat moment nog niet exact in harde cijfers kon of wilde uitdrukken in dit totaaloverzicht.

--- Het document dateert uit de periode van de Mobilisatie (1939-1940). Na de Duitse inval in Polen in september 1939 bracht Nederland zijn leger in staat van paraatheid. Dit had ingrijpende gevolgen voor de civiele sector:
* Mannen werden uit hun dagelijkse werkzaamheden weggetrokken, wat leidde tot vervangingskosten en overwerk voor het achterblijvende personeel (zie punten 2 en 3).
* De overheid begon met uitgebreide civiele verdedigingsmaatregelen onder de noemer 'Luchtbeschermingsdienst'.
* De handel en voedseldistributie (waar het Marktwezen verantwoordelijk voor was) kwamen onder druk te staan door onzekerheid en de eerste tekenen van schaarste.

Dit document biedt een zeldzame blik op hoe een lokale overheidsinstantie de "onzichtbare" kosten van een oorlogssituatie administreerde nog voordat er in Nederland een schot was gelost.