[Koptekst]
Financiële gevolgen van de
bijzondere omstandigheden

afd. Fin 1939
no 1164/200/728 4 m 1939.

[Linkerkolom]
voordeel

1. mindere uitkeeringen dan het normale salaris aan gegradueerde gemobiliseerden
2. in rekening gebrachte salarissen aan den Distributiedienst en andere diensten
3. Speciale ontvangsten in verband met de buitengewone omstandigheden
4. Wijziging in ontvangsten ten gevolge van de buitengewone omstandigheden

[Rechterkolom]
nadeel.

1. Loonen en salarissen (incl soc lasten) overwerk wegens verrichten van werkzaamheden in verband houdende met de buitengewone omstandigheden
2. Salaris en loonen vervangend personeel voor gemobiliseerden
3. Prijsstijgingen
4. Speciale uitgaven in verband met de buitengewone omstandigheden
5. Wijziging in ontvangsten ten gevolge van de buitengewone omstandigheden * Administratieve systematiek: Het document hanteert een klassieke 'balans-methode' om de impact van de oorlogsdreiging in kaart te brengen.
6. Personeelskosten: Een groot deel van de posten heeft betrekking op personeel. Het "voordeel" (punt 1 links) verwijst naar het feit dat de overheid minder kwijt was aan salarissen voor personeel dat in militaire dienst ging, aangezien zij dan vaak op een wachtgeld- of soldijregeling overgingen die lager lag dan hun civiele loon.
7. Nieuwe overheidsorganen: Er wordt expliciet verwezen naar de Distributiedienst. Dit wijst op de overgang naar een oorlogseconomie waarbij goederen op rantsoen gingen.
8. Dubbele post: De post "Wijziging in ontvangsten" staat zowel bij de voordelen als de nadelen. Dit duidt erop dat bepaalde belasting- of legesinkomsten stegen door de crisis, terwijl andere bronnen van inkomsten juist opdroogden. Dit document is geschreven in de schaduw van de naderende Tweede Wereldoorlog. Na de Duitse inval in Polen (september 1939) kondigde Nederland de algemene mobilisatie af. Dit had enorme financiële gevolgen. Tienduizenden ambtenaren en werknemers werden onder de wapenen geroepen, wat leidde tot een complexe herberekening van salarissen, de noodzaak voor vervangend personeel en het opzetten van nieuwe crisisorganisaties zoals de Rijksdienst voor de Distributie. De term "buitengewone omstandigheden" werd in deze periode de standaard ambtelijke term voor de staat van oorlogsdreiging en mobilisatie.