Officieel afschrift van een besluit/circulaire.
Origineel
Officieel afschrift van een besluit/circulaire. 26 augustus 1940. No.395 Bur.G.1940. Afschrift.
DIRECTIE VAN HANDEL EN NIJVERHEID
VAN HET DEPARTEMENT VAN 's-GRAVENHAGE, 26 Augustus 1940.
HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART.
No. 42551 D.
Betreffende: Bestellingen van Nederlandsche Overheidslichamen in Duitsland.
Zooals U bekend, bestaat er voor de betalingen aan Duitsche leveranciers van goederen, bestemd voor Nederlandsche Overheidsinstellingen, in afwijking van de betaling van de overige uit Duitsland betrokken goederen, welke via de clearing moeten worden verricht, een afzonderlijke regeling, krachtens welke de betaling dezer verplichtingen moet geschieden door storting op Postgiro No. 6000 ten name van "Het Bestuur van den Postchèque- en Girodienst" (transferbetalingen).
Deze afwijkende regeling zal met ingang van 31 Augustus a.s. vervallen en de desbetreffende betalingen zullen, evenals alle overige betalingen wegens den aankoop van Duitsche goederen, met ingang van dien datum via de Nederlandsch-Duitsche clearing moeten geschieden, zoodat derhalve de verschuldigde bedragen moeten worden gestort hetzij op de rekening "Duitschland" van het Nederlandsch Clearinginstituut bij de Nederlandsche Bank N.V., hetzij op postrekening Nr. 2020 ten name van het Nederlandsch Clearinginstituut.
Voor deze stortingen zullen de gewone stortingsformulieren moeten worden gebezigd. De tot dusverre voor storting op Postrekening 6000 gebezigde groene formulieren vervallen.
Van elke betaling, welke wegens den invoer van voor Nederlandsche Overheidsinstellingen bestemde Duitsche goederen via de clearing geschiedt, behoort kennis te worden gegeven aan Bureau Duitsland van het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart op formulieren, welke gratis bij Bureau Duitsland verkrijgbaar zijn. Op deze formulieren behoort nauwkeurig te worden ingevuld:
- Omschrijving der goederen.
- Het bedrag in guldens, hetwelk terzake in de clearing is gestort.
- Naam en adres van dengene, die in de clearing heeft gestort.
- (Zoo mogelijk) Naam van de overheidsinstelling voor welke de goederen waren bestemd.
Voor de inzending dezer opgaven gelden de volgende richtlijnen:
I. Bij bestellingen, welke rechtstreeks door Nederlandsche Overheidsinstellingen in Duitsland zijn geplaatst, geschiedt de opgave van de betaling door de Nederlandsche Overheidsinstelling.
II. Bij bestellingen ten behoeve van Nederlandsche Overheidsinstellingen, welke door bemiddeling van een importeur in Duitschland zijn geplaatst, geschiedt de opgave door den importeur. Wanneer de importeur uit reeds betaalden voorraad aan een Nederlandsche Overheidsinstelling levert, doet hij bij de aflevering opgave aan het Departement. Bij deze opgave moet niet de aan de Nederlandsche Overheidsinstelling berekende prijs, doch de door den importeur aan zijn Duitschchen leverancier betaalde prijs worden opgegeven.
III. Bij bestellingen door Nederlandsche Overheidsinstellingen, welke door bemiddeling van een Nederlandschen tusschenhandelaar geschieden moet deze bij zijn bestelling bij den Nederlandschen importeur dezen ermede in kennis stellen, dat de bestelling voor een Nederlandsche overheidsinstelling is bestemd. (niet behoeft te worden opgegeven voor welke Overheidsinstelling de goederen zijn bestemd) Bij de aflevering aan den tusschenhandelaar doet de importeur op de sub II vermelde wijze opgave aan het Departement.
De Secretaris-Generaal,
Waarnemend Hoofd van het Departement van
Handel, Nijverheid en Scheepvaart,
(get.) H.M. Hirschfeld
Voor eensluidend afschrift,
de Secretaris van Amsterdam,
[Handtekening] Dit document is een administratieve instructie die het einde aankondigt van een uitzonderingspositie voor overheidsbetalingen aan Duitsland. Voorheen liepen deze betalingen via een aparte postgirorekening (No. 6000), maar per 31 augustus 1940 moeten alle betalingen worden afgewikkeld via de reguliere "Nederlandsch-Duitsche clearing".
De kernpunten zijn:
1. Uniformering: Overheidsaankopen in Duitsland worden gelijkgeschakeld met private handel wat betreft de financiële afwikkeling via het Nederlandsch Clearinginstituut.
2. Toezicht: Er wordt een strikt meldingssysteem ingevoerd bij het "Bureau Duitsland" van het departement. Elke betaling moet gedetailleerd gerapporteerd worden.
3. Transparantie in de keten: De regels (I, II, III) maken duidelijk wie verantwoordelijk is voor de rapportage, of het nu gaat om directe import of import via tussenhandelaren. Opvallend is dat bij levering uit voorraad de inkoopprijs van de importeur gemeld moet worden, niet de verkoopprijs aan de overheid, wat duidt op een streng toezicht op prijsvorming en valutastromen. Het document dateert van augustus 1940, slechts drie maanden na de Nederlandse capitulatie. Nederland bevindt zich in de vroege fase van de Duitse bezetting.
H.M. Hirschfeld: De ondertekenaar, Hans Max Hirschfeld, was een sleutelfiguur tijdens de bezetting. Als Secretaris-Generaal bleef hij op zijn post om de Nederlandse economie draaiende te houden en de bevolking van voedsel en goederen te voorzien, terwijl hij tegelijkertijd moest laveren tussen de eisen van de bezetter en het Nederlandse belang.
Clearing-systeem: Het clearing-systeem was een methode van internationale handel waarbij geen contante valuta de grens overgingen, maar vorderingen tussen landen tegen elkaar werden weggestreept. In de praktijk werd dit systeem door nazi-Duitsland gebruikt om de economieën van bezette gebieden volledig leeg te trekken en te integreren in de eigen oorlogseconomie. Door alle overheidsbetalingen nu ook via dit centrale systeem te laten lopen, kreeg de bezetter (en het door de bezetter gecontroleerde Clearinginstituut) volledige controle over de geld- en goederenstroom tussen Nederland en Duitsland. D.