2 juni 1940. Amsterdam 2 Juni 1940

Betreft Paardentractie voor Vervoer van en naar de Centrale Markt Amsterdam.

Benoodigd zyn 500 paarden voor het vervoer door tuinders, grossiers en winkeliers; het vervoer door expediteurs, waarvoor tot nog toe van ca 13 zware vrachtauto's gebruik werd gemaakt, wordt (met het oog op de groote afstanden waarover dit vervoer moet geschieden) aangenomen in de naaste toekomst per spoor of gesleept vaartuig te moeten geschieden

Op de Centrale markt komen thans in doorsnee ruim 500 auto's t.w.:
rond 200 van grossiers
" 60 " ~~grossiers~~ tuinders
" 300 " ~~tuinders~~ winkeliers
Deze auto's varieeren van 1 tot 5 ton laadvermogen; een paard kan 1 tot 1 ½ ton trekken, waarom voor vervanging van benzine- door paardentractie, krap gerekend, 500 paarden noodig geacht worden.

De tyd waarbinnen paardentractie noodig is, loopt van het aanbreken van den dag tot ongeveer 11 uur v.m.

De daarin af te leggen afstanden zyn:
a. voor de tuinders 5 a 10 K.M., dus maximum heen en terug 40 K.M. Combinatie van vervoer is tot op zekere hoogte mogelyk.
b. voor grossiers per wagen 20 K.M. per dag.
c. voor winkeliers 5 a 6 K.M., dus maximum 12 K.M. per dag.
Toelichting: Voor de tuinders moet, aannemende dat halen en brengen vanaf de Centrale Markt geschied, de afstand tot hun bedryf 4 maal per dag worden afgelegd; door grossiers wordt thans niet by de winkeliers thuisbezorgd, maar aangenomen wordt dat by mogelykheid van paardentractie, thuisbezorging, althans van een deel der aardappelen, weer zal plaats vinden.

De paarden kunnen 's middags voor ander vervoer in de stad worden gebruikt

Behalve paarden zyn ook platte legerwagens gewenscht. Het laten trekken van auto's door paarden geeft groot kracht- en tydverlies (doodgewicht van auto's). Eventueel ook wagens ingericht voor 2 paarden.

Stalling van paarden in groote legertenten, zoomede plaatsing van het wagenmateriaal by voorkeur op de Centrale markt.
By voorkeur ook voeding, verzorging der dieren vanwege militaire autoriteiten; zoo mogelyk ook koetsiers uit de nog in dienst zynde militairen; het geheel onder militaire leiding.

De kosten voor rekening van het ryk. Van de direct belanghebbenden eventueel een vergoeding te heffen in evenredigheid met de door hen bespaarde kosten. * Problematiek: Het document illustreert de acute crisis in de voedselvoorziening direct na de Nederlandse capitulatie (14/15 mei 1940). Door de Duitse vordering van brandstofvoorraden en de blokkades werd gemotoriseerd transport onmogelijk.
* Logistieke berekening: Er wordt een gedetailleerde rekensom gemaakt waarbij 500 auto's worden vervangen door 500 paarden. Opmerkelijk is de observatie dat paarden geen auto's moeten trekken (vanwege het "doodgewicht"), maar dat er behoefte is aan platte legerwagens.
* Militarisering van civiele taken: Het voorstel pleit voor een militaire uitvoering: stalling in legertenten, verzorging door militaire autoriteiten en inzet van gemobiliseerde militairen als koetsiers. Dit duidt op een periode waarin het leger, ondanks de overgave, nog over middelen en mankracht beschikte die nuttig konden worden ingezet voor de openbare orde en voedselvoorziening.
* Economie: De kosten worden bij "het ryk" (de staat) gelegd, maar er wordt al nagedacht over een 'profijtheffing' voor de handelaren die kosten besparen op benzine. Dit document is opgesteld op 2 juni 1940, slechts drie weken na de Duitse inval. De Centrale Markthallen in Amsterdam-West (geopend in 1934) vormden het kloppend hart van de voedseldistributie in de hoofdstad. De overschakeling naar paard en wagen was een zichtbare stap terug in de tijd, noodgedwongen door de oorlogseconomie. Het document laat zien hoe de overheid en het bedrijfsleven onder druk van de bezettingsomstandigheden probeerden de primaire levensmiddelenvoorziening te garanderen door terug te grijpen op pre-industriële vervoersmiddelen. K.M. Combinatie