Onbekend (waarschijnlijk een ambtenaar of directeur van de Centrale Markt). De Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam. VP/HG.

37/28/2 M.

Verzonden 23/5-1940.

21 Mei 1940.

Regeling van aan- en afvoer der Centrale Markt bij benzine gebrek.

den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Overeenkomstig Uw opdracht heb ik hedenmorgen een bespreking gevoerd met de vertegenwoordigers van de Amsterdamsche groothandelaren, tuinders en kleinhandelaren, inzake de regeling van den aanvoer naar en den afvoer van de Centrale Markt, voor het geval daarvoor geen benzine meer beschikbaar zou zijn. Bij deze bespreking kwamen voorloopig eenige punten vast te staan, welke eventueel nog nader moeten worden uitgewerkt en misschien gewijzigd. Deze punten zijn de navolgende:

A. De aanvoer naar de Centrale Markt.

1. De natte tuinders.
De kleinste helft van deze groep van ± 200 producenten gebruikt roeiboten, teneinde de producten naar de markt te voeren; de grootste helft heeft (grootere) motorbooten, welke desnoods kunnen worden ingericht om te worden geroeid.

2. Droge tuinders.
Van deze groep hebben 24 nog paard en wagen; bijna 200 hebben auto's. Het vervoer zal voor deze producenten moeten worden geregeld, door hun gezamenlijk in de gelegenheid te stellen vanaf bepaalde verzamelpunten hun producten met dekschuiten, die dan gesleept moeten worden, naar de Centrale Markt te brengen of, voor zoover zij niet dicht bij water zijn gevestigd, met groote met paarden bespannen wagens. Dit document is een ambtelijk memorandum van 21 mei 1940, slechts zes dagen na de Nederlandse capitulatie aan nazi-Duitsland. De tekst weerspiegelt de directe logistieke paniek en de noodzaak tot improvisatie die ontstond door de Duitse inval.

De kern van het probleem is het dreigende tekort aan benzine. De voedselvoorziening van Amsterdam was destijds al sterk gemechaniseerd, maar door de oorlogssituatie werd men gedwongen om terug te vallen op pre-industriële transportmiddelen: roeiboten, dekschuiten en paard en wagen.

Opvallend is de gedetailleerde inventarisatie van het transportpark van de tuinders:
* Natte tuinders: Tuinders in waterrijke gebieden (zoals de Sloterpolder) die hun waar per schuit vervoerden. Men stelt voor om motorboten om te bouwen zodat deze geroeid kunnen worden.
* Droge tuinders: Tuinders die afhankelijk waren van wegtransport. Hier is de omslag het grootst: bijna 200 auto's moeten worden vervangen door een systeem van verzamelpunten en gesleepte schuiten. De Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center aan de Jan van Galenstraat) was de spil van de Amsterdamse voedseldistributie. In mei 1940 werd de stad geconfronteerd met vorderingen van voertuigen en brandstof door de bezetter.

De term "Wethouder voor de Levensmiddelen" verwijst naar de bestuurder verantwoordelijk voor de distributie in oorlogstijd. Tijdens deze periode was dit waarschijnlijk Floor Wibaut jr., die de zware taak had de stad van voedsel te blijven voorzien terwijl de normale aanvoerlijnen werden afgesneden. Dit document markeert het begin van de "terug-naar-vroeger" logistiek die de gehele bezettingstijd zou kenmerken, waarbij paardenkracht en handkracht de plaats innamen van de verbrandingsmotor.