Officieel aanvraagformulier voor militairen (dienstplichtigen) betreffende kostwinnersvergoeding, uitstel of vrijstelling van opkomst. Niet expliciet vermeld, maar de spelling en context duiden op de eerste helft van de 20e eeuw (mogelijk jaren '30 of '40). De gedrukte tekst is getranscribeerd; handgeschreven toevoegingen staan tussen teksthaken [...].

[Pagina links]

1. Doel van de aanvraag.
   (Kostwinnersvergoeding, vervroeging, uitstel of vrijstelling van opkomst, enz.)

2. a. Beroep van den dienstplichtige . . . . . . . . . . . . . . | a.
   b. In wiens dienst hij het beroep uitoefent. . . . . . . . . | b.
   c. Indien hij een bedrijf voor eigen rekening uitoefent, getal personen, dat daarin werkzaam is, met inbegrip van den dienstplichtige. | c.
   (Bij een landbouwbedrijf tevens aard en omvang, grootte wei- en bouwland en grootte veestapel).
   d. Verdiensten uit het beroep, gemiddeld per week | d. f. [.]
   e. Andere inkomsten van den dienstplichtige, gemiddeld per week. | e. f. [.]
   f. Bedrag van de onder d en e bedoelde inkomsten, hetwelk tijdens het verblijf in werkelijken dienst van den ingeschrevene nog aan de in vak 5 bedoelde personen ten goede komt. | f. f. [.]
   N.B. Inkomsten in natura ook te vermelden met opgaaf van de geldelijke waarde.
   Bij wisselvallige inkomsten het totaal der inkomsten over het loopende jaar te schatten en naar dit bedrag de verdiensten gemiddeld per week te berekenen. Indien zoodanige schatting niet mogelijk wordt geacht, de gemiddelde wekelijksche verdiensten te berekenen naar het totaal over het jaar, onmiddellijk voorafgaande aan het jaar van opkomst. Indien de verdiensten volgens een dezer methoden zijn berekend, te vermelden, of de verdiensten van het loopende jaar dan wel die van het voorafgaande jaar tot grondslag van de berekening hebben gediend. Indien de verdiensten niet het geheele jaar door gelijk zijn, te vermelden hoeveel zij in de verschillende tijdvakken bedragen.

3. Bedrag, dat de dienstplichtige gemiddeld per week aan de in vak 5 bedoelde personen:
   a. afstaat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . | a. f. [alles:]
   b. volgens den geldenden maatstaf voor eigen levensonderhoud kost. | b. f.
   N.B. In het onder a bedoelde bedrag niet te begrijpen het bedrag, dat hij in den vorm van zakgeld terugontvangt.

4. Zullen door het verblijf in werkelijken dienst de inkomsten van de in vak 5 bedoelde personen nog andere verminderingen ondergaan?
   Zoo ja:
   a. hoeveel zal deze vermindering per week bedragen | a. f.
   b. wat is de reden van deze vermindering ? | b.

5. Geslachts- en voornamen van de personen, te wier behoeve vergoeding of vrijstelling wordt gevraagd, met opgaaf omtrent ieder hunner van:
   a. de familiebetrekking van dezen tot den dienstplichtige (b.v. echtgenoote, vader, enz.);
   b. adres (ook straat en huisnummer);
   c. leeftijd;
   d. beroep;
   e. verdiensten, gemiddeld per week.
   N.B. Niet enkel een persoon te vermelden, die als hoofd van het gezin optreedt, maar alle personen, die bij de aanvraag belang hebben.
   Zie ook onder N.B. in vak 2.
   [Handgeschreven aantekeningen in dit vak:]
[vrouw:]
[Naam en voornamen]
[Vader, moeder]
[Broers, zusters.]
[wat die menschen aan]
[inkomen hebben.]
[Steunt de vrouw.]

[Pagina rechts]

1. Komen tijdens het verblijf in werkelijken dienst nog andere inkomsten dan de in vak 5 bedoelde ten goede aan de in dat vak bedoelde personen ?
   Zoo ja:
   a. op welk bedrag kunnen die inkomsten per week worden gesteld ? | a. f. [.]
   b. waaraan worden die inkomsten ontleend ? . . . . | b. [.]

2. Doen zich ten aanzien van het gezin omstandigheden voor die aanleiding zouden kunnen geven bij de berekening van de gezinsbehoeften van den geldenden maatstaf af te wijken ?
   Zoo ja, welke zijn die omstandigheden?

3. Redenen, waarom opkomst op den vastgestelden datum bezwaren oplevert. (Duidelijk en omstandig te omschrijven).

4. In welke maanden de bezwaren zich niet of in mindere mate voordoen.

5. Indien de dienstplichtige reeds eerder herhalingsoefeningen heeft vervuld, in welk tijdvak.

6. Bijzondere opmerkingen.
   N.B. Hier te vermelden de verdere gegevens, welke voor de beslissing van belang kunnen zijn.
   In voorkomende gevallen o.a. te vermelden :
   of de verdiensten omstreeks den tijd der herhalingsoefeningen hooger of lager zijn dan als gemiddeld is opgegeven.

Z.O.Z. Dit formulier diende als bewijsstuk in een procedure waarbij een dienstplichtige probeerde aan te tonen dat zijn militaire dienst een onevenredig zware financiële last voor zijn gezin zou vormen.
* Sociaal-economisch aspect: De nadruk ligt op de exacte wekelijkse verdiensten en de verdeling van dat geld binnen het gezin. Het gebruik van de term "kostwinnersvergoeding" geeft aan dat de staat een compensatieregeling had voor gezinnen die hun voornaamste inkomstenbron verloren.
* Handgeschreven notities: De aantekeningen in vak 5 lijken instructies voor de invuller of een korte samenvatting door een ambtenaar. Er wordt specifiek gevraagd naar de rest van de familie (vader, moeder, broers, zussen) en hun inkomsten, om te bepalen of de dienstplichtige werkelijk de enige steunpilaar is. De opmerking [Steunt de vrouw] suggereert dat de aanvrager getrouwd is.
* Status van het formulier: Het formulier is grotendeels oningevuld, wat erop kan wijzen dat dit een kladversie is, een controlelijst voor een gesprek, of dat de procedure in een vroeg stadium is gestaakt. In de periode van de Nederlandse actieve dienstplicht (voor de opschorting in 1996) was de "kostwinnersvrijstelling" een bekend fenomeen. Voor jonge mannen die een eigen bedrijf hadden of wiens inkomen essentieel was voor het overleven van hun ouders of gezin, kon de opkomstplicht een existentieel gevaar vormen.

Dit formulier stamt uit een tijd waarin de bureaucratie rondom sociale zekerheid en defensie steeds fijnmaziger werd. De gedetailleerde vragen over inkomsten in natura (zoals voedsel van een eigen boerderij) en de berekening van gemiddelde jaarinkomens laten zien hoe grondig de overheid de financiële draagkracht van burgers toetste voordat een vrijstelling of vergoeding werd toegekend. De verwijzing naar "herhalingsoefeningen" (vak 10 en 11) duidt erop dat dit formulier ook gebruikt werd voor reservisten die periodiek opnieuw onder de wapenen moesten roepen. N.B. Hier N.B. In N.B. Inkomsten N.B. Niet