Ambtsverslag / Rapportage van een inspecteur. 14 september 1940 I.

Amsterdam, 14 September 1940.

[Paars stempel: Nº 37/59/12 M. 1940 19/3]

R A P P O R T .
(onderstreept)

Onderwerp.
(onderstreept)

Leurders-
Controle.

Bij mijn gehouden controle op het leuren met aardappelen werd door mij op 4 Sept. te 11uur 45 min, op de Hoogte-kadijk , een paard en wagen beladen met 20 H.L. aardappelen aangetroffen. Deze waren het eigendom van den bestuurder G.v/d Krol , wonende Polluxstraat 6 , te Amsterdam Noord. Op mijn vraag voor wie deze aardappelen bestemd waren , deelde hij mede een vaste wijk te bedienen in de Indiesche buurt. Per klant werd niet minder dan een 1/2 H.L. afgeleverd.

Een toegangskaart tot de C.M. was hem niet uitgereikt, doch wel was hij in het bezit van een ventvergunning voor district "Noord". Van deze ventvergunning maakt hij geregeld gebruik. Een schaal was op zijn wagen aanwezig. Hij deelde verder mede dat hij de C.M. niet noodig had te bezoeken door buiten de markt zijn aardappelen van L. De Kock te betrekken. Deze is als grossier op de C.M. gevestigd.

Na de laatste wijziging van art. 5 van het reglement op de C.M., wordt de kleinhandel gedwongen zijn handel op de C.M. te koopen.

Onder de kleinhandelaren schuilt een categorie (voor zoover mij bekend een 16 tal) waartoe ook bovengenoemde Krol behoort, die tot nogtoe zonder eenig risico hun handel buiten de C.M. kunnen betrekken. Deze kleinhandelaren zijn beteekenende concurrenten van de winkeliers en vaste wijkhouders.

Wanneer bij mijn controle een winkelier betrapt werd dat hij

[Onderaan met oranje potlood geschreven: 202] * De kern van de zaak: Het document beschrijft een controle op een aardappelventer, G. v/d Krol, die op 4 september 1940 werd staande gehouden op de Hoogtekadijk. Hij vervoerde een aanzienlijke hoeveelheid aardappelen (20 Hectoliter).
* De overtreding: Hoewel Krol een ventvergunning had voor Amsterdam-Noord, verkocht hij in de Indische Buurt (Oost). Belangrijker is echter de logistieke omweg: hij omzeilt de officiële regels van de Centrale Markthallen (C.M.). Volgens de gewijzigde reglementen (Art. 5) moet de kleinhandel verplicht op de markt zelf inkopen. Krol betrekt zijn waren echter direct van een grossier (L. De Kock), waardoor hij buiten het reguliere marktsysteem en de bijbehorende controle/belastingen om werkt.
* Economische impact: De rapporteur merkt op dat Krol deel uitmaakt van een groep van ongeveer 16 handelaren die op deze wijze opereren. Zij vormen een serieuze bedreiging voor de reguliere winkeliers en wijkgebonden handelaren die zich wel aan de strikte marktregels moeten houden.
* Onvoltooid: De tekst breekt onderaan de pagina af midden in een vergelijking met hoe winkeliers in soortgelijke situaties worden behandeld. * Vroege Bezettingstijd: Dit document dateert van september 1940, slechts vier maanden na de Duitse inval. De bureaucratie en de controle op voedseldistributie werden in deze periode in hoog tempo aangescherpt.
* De Centrale Markthallen (C.M.): De C.M. in Amsterdam-West was het zenuwcentrum voor de voedselvoorziening. Door alle handel via deze plek te dwingen, probeerde de overheid grip te krijgen op de voorraden, prijzen te controleren en de opkomst van de 'zwarte handel' tegen te gaan.
* Schaarste en Regulering: Hoewel de echte hongerwinter nog jaren weg was, begon de overheid in 1940 al met het stroomlijnen van distributie. Vrije handelaren zoals Krol, die buiten de vastgestelde kanalen om werkten, werden gezien als een risico voor de stabiliteit van het distributiesysteem en de eerlijke concurrentie.
* Terminologie: "Leuren" en "venten" waren destijds zeer gebruikelijke vormen van kleinschalige handel aan de deur, die door de oorlogsomstandigheden steeds meer aan banden werden gelegd.