Getypt ambtelijk rapport. 14 september 1940. De Chef-Marktopzichter (ondertekend door Joghman?). Den Heer Bedrijfschef C.M. Nº 37/59/14 M. 1940 19/9 [stempel/handschrift]
Amsterdam, 14 September 1940.

R A P P O R T.

Onderwerp: Koopen van aardappelen buiten de C.M.

Op 6 September j.l. vroeg de "Stanfries" mij per telefoon of koopman G.C.Wiggers op de C.M. was gevestigd. Ik deelde mede dat een grossier onder dien naam mij niet bekend was, doch wel een winkelier, woonachtig in de Witte de Withstraat. Bedoelde Wiggers bleek daar te wonen, 20 Bln aardappelen moesten er worden bezorgd. Ik heb mij naar de winkel van G.C.Wiggers in de Witte de Withstraat 10 begeven. Ik deelde hem mede dat er 20 Bln aardappelen per "Stanfries" voor hem onderweg waren. Dit werd door Wiggers bevestigd. Ik maakte hem opmerkzaam, dat het hem als kooper op de C.M., verboden was buiten de C.M. om aardappelen te betrekken. Dit was hem niet bekend. Ik vroeg hem van wien hij de aardappelen had gekocht. Zijn antwoord luidde: "Naar aanleiding van een advertentiein het Centraal Orgaan heb ik bij eene Sijtsma in Friesland aardappelen besteld. Nu hij begreep dat dit niet meer mocht zou hij het voort-aan niet meer doen, verzocht de aardappelen deze keer nog te mogen ontvangen. Ik gaf hiervoor toestemming onder mededeeling dat hij maar een keer gewaarschuwd werd en bij een volgende overtreding van de C.M. werd uitgesloten.

Hij bracht de volgende klacht naar voren. De voorgaande week had hij van grossier Karseboom een partij aardappelen ontvangen Bij naweging bleek 66 Kilo voor een mud te zijn afgeleverd. Van Sijtsma kreeg hij juist gewicht. Hij verzocht dit onder den aandacht van den Directeur te brengen.

De Chef-Marktopzichter
[Handtekening: Joghman?]

G.H. [initialen]
Den Heer
Bedrijfschef C.M.
2.02. [handgeschreven] Dit rapport documenteert een handhavingsactie op de Amsterdamse Centrale Markt (C.M.) kort na het begin van de Duitse bezetting.

Kernpunten van de casus:
* Overtreding: Winkelier G.C. Wiggers uit de Witte de Withstraat heeft 20 balen ("Bln") aardappelen rechtstreeks in Friesland besteld bij een zekere Sijtsma, via de beurtvaartmaatschappij "Stanfries". Dit was in strijd met de regels van de Centrale Markt, die een monopolie had op de groothandel; erkende kopers mochten alleen via de C.M. hun voorraad betrekken.
* Handhaving: De Chef-Marktopzichter confronteert Wiggers. Wiggers veinst onwetendheid en belooft beterschap. De opzichter staat de levering bij wijze van uitzondering toe, maar geeft een formele waarschuwing: bij een volgende keer volgt uitsluiting van de markt.
* De tegenklacht: Wiggers maakt van de gelegenheid gebruik om te klagen over de "officiële" kanalen. Hij stelt dat de erkende grossier Karseboom hem te weinig leverde (66 kg in plaats van de gebruikelijke 70 kg voor een "mud"), terwijl de illegale leverancier uit Friesland wel het juiste gewicht leverde. Dit werpt een licht op de corruptie of tekorten binnen het gereguleerde systeem. * Tijdsbeeld: September 1940. Nederland is sinds mei 1940 bezet door Nazi-Duitsland. De bezetter begon direct met het stroomlijnen en controleren van de voedselvoorziening om schaarste en zwarte handel te bestrijden (en om goederen naar Duitsland te kunnen transporteren).
* De Centrale Markt (C.M.): Dit complex in Amsterdam-West (tegenwoordig het Food Center Amsterdam) was het hart van de stedelijke voedseldistributie. Strenge regels moesten ervoor zorgen dat alle handel traceerbaar en belastbaar was.
* Sociaal-economisch: Het document toont de spanning tussen de officiële regels en de praktijk van kleine ondernemers die proberen te overleven. De vermelding van "Stanfries" is historisch relevant; dit was een bekende rederij die de verbinding tussen Friesland en Amsterdam onderhield.
* Terminologie: Een "mud" was een oude inhoudsmaat die voor aardappelen meestal gelijk stond aan 70 kilogram. De klacht van Wiggers over de 4 kilo verschil (66 kg in plaats van 70 kg) was dus een significante klacht over diefstal of fraude door de grossier.