Getypt proces-verbaal / onderzoeksrapport. April 1940 (onderzoek naar aanleiding van een rapport van 10 april 1940). Nº 77/9/2 M. 1940 25/4

R A P P O R T

Naar aanleiding van het rapport van controleur Boon, d.d. 10 April '40 betreffende diefstal van 10 ledige kisten, ten nadeele van kooper J. Oudhof, heb ik, ondergetekende controleur een nader onderzoek ingesteld en daartoe gehoord L. Uytenboogaard, voorheen personeel bij kooper van Klaveren, die blijkens genoemd rapport op voormelden datum de besproken kisten bij Barend van Dijk zou hebben ingeleverd.
Uytenboogaard verklaarde mij als volgt: „Op 10 April j.l. had ik mij om 6.20 uur v/m naar de Centr: Markt begeven om aldaar mijn baas, kooper D. van Klaveren, behulpzaam te zijn. Vooraf ging ik eerst de driewielige bakfiets welke aan mijn toe behoort van het parkeerterrein halen. Ik had deze bakfiets er den avond tevoren zelf neergezet. Er bevonden zich toen geen ledige kisten daarop. Toen ik nu bij de bakfiets kwam, zag ik, dat er zich tien ledige kisten op bevonden. Ik vermoedde, dat mijn baas deze er al vast had opgezet en dat ik ze voor hem moest inleveren. Ik ben dan ook met deze kisten naar de schuit van Barend van Dijk gegaan en heb bij hem de kisten ingeleverd. Ook voordien heb ik voor mijn baas wel ledige kisten ingeleverd bij van Dijk. Niet dat ik hiervoor speciaal opdracht kreeg, maar omdat mijn baas mij niet altijd voldoende uitleg gaf bij wien ik soms kisten moest inleveren of ook, dat ik de betrokken persoon niet kon vinden, deed ik dat gemakshalve dan bij van Dijk. Nadat ik dan de tien kisten had ingeleverd, begaf ik mij naar de voorzijde van de Hal, alwaar ik de vrachtauto van mijn baas zag staan en wilde hem het geld, dat ik voor de ledige kisten had ontvangen, zijnde F 5.80 aan hem geven. Mijn baas was op dit moment echter niet bij zijn wagen. Wel werd ik daar aangesproken door een mij onbekend persoon, die mij vroeg of ik bij van Dijk tien ledige kisten had ingeleverd en of zich onder deze tien kisten een zoogenaamde radijskist had bevonden. Toen ik hem mededeelde, dat dit inderdaad zoo was, verklaarde hij mij, dat deze kisten van hem waren en dat zij waarschijnlijk dien morgen van zijn bakfiets, welke eveneens op het marktterrein geparkeerd stond, waren weggenomen. Zonder met mijn baas in overleg te treden, heb ik toen het geld van de ledige kisten aan dezen persoon afgegeven. Ik heb hierna mijn baas van dit geval inkennis gesteld en verklaarde deze mij, dat ik de kisten waarschijnlijk zelf wel had weggenomen, reden waarom hij mij terstond heeft ontslagen. Ik kan U echter met nadruk verklaren, dat ik deze kisten niet had weggenomen en mij ook voordien nimmer aan diefstal heb schuldig gemaakt. Het geld, dat ik voor de door mij op de Centr: Markt ingeleverde ledige kisten ontving, heb ik altijd aan mijn baas gegeven.”

Hierna gehoord kooper D. van Klaveren, die mij als volgt verklaarde:
"Op den avond van den 9 den April j.l. na het beeindigen van zijn werktijd, heb ik mijn knecht Uytenboogaard met mijn ledigen bakfiets naar de Centr: Markt gezonden om deze aldaar te parkeeren. Dat gebeurde elke avond zoo, want vandaar ging hij dan meteen door naar zijn huis. Ik wist er niets van, dat zich den volgenden morgen tien ledige kisten op mijn bakfiets bevonden, evenmin wie ze daarop had gezet. Ik had aan Uytenboogaard geen opdracht gegeven om voor mij tien ledige kisten in te leveren bij van Dijk. De laatste dagen voorafgaande aan zijn ontslag heb ik hem op de markt heelemaal geen kisten meer laten inleveren, omdat ik hem niet geheel vertrouwde. Ik acht het dan ook niet onmogelijk, dat Uytenboogaard zelf de besproken kisten heeft weggenomen. Ook in mijn winkel vermiste ik wel eens goederen en ik heb nooit precies kunnen nagaan waar die gebleven waren. Daar ik vermoedde, dat Uytenboogaard hier meer van af wist, heb ik zijn ouders toen van een ander op den hoogte gesteld. Op verzoek van zijn ouders heb ik hem toen toch in mijn dienst gehouden."

Vervolgens heb ik gehoord den vader van Uytenboogaard, die mij als volgt verklaarde: * Inhoud: Het document betreft een onderzoek naar de vermeende diefstal van 10 lege kisten op de Centrale Markt. De kern van de zaak is een verwarring (of bewuste diefstal) waarbij een knecht, Uytenboogaard, kisten die op zijn bakfiets stonden heeft verkocht aan een schipper (Barend van Dijk). Wanneer een onbekende man claimt dat de kisten van hem waren, geeft de knecht het geld (F 5,80) direct aan deze man.
* Conflict: De werkgever, Van Klaveren, vertrouwt zijn knecht niet, beschuldigt hem van diefstal en ontslaat hem op staande voet. Hij suggereert dat er vaker zaken uit zijn winkel verdwenen.
* Taalgebruik: Formeel ambtelijk Nederlands met typerende spelling uit die tijd (bijv. "kooper", "inleveren bij van Dijk", "terstond", "j.l.").
* Staat van het document: De getypte tekst bevat enkele typefouten die handmatig zijn gecorrigeerd of overgetypt (zoals bij "waarschijnnlijk" en "gepaarkeerd"). Dit rapport is opgesteld in april 1940, slechts enkele weken voor de Duitse inval in Nederland. Het biedt een inkijkje in de dagelijkse gang van zaken op de Centrale Markthallen (waarschijnlijk Amsterdam, gezien de terminologie en structuur).

In de vooroorlogse marktsector waren lege kisten ("emballage") waardevolle objecten die een statiegeld- of handelswaarde vertegenwoordigden. De som van F 5,80 was in 1940 een aanzienlijk bedrag (omgerekend naar koopkracht nu ongeveer € 45,- tot € 50,-). De sociale verhoudingen van die tijd zijn duidelijk zichtbaar: een werknemer kon op staande voet ontslagen worden bij enkel vermoeden van onbetrouwbaarheid, en er werd direct contact opgenomen met de ouders van de knecht om zijn gedrag te bespreken, wat duidt op een jonge leeftijd van de werknemer. Boon (Controleur) D. van Klaveren J. Oudhof L. Uytenboogaard