Ambtsverslag / Rapport van een controleur. 10 juli 1940. (Marginaal linksboven:)
GV
een dag uitsluiting
(pers. niet) en meld.
10/7-40

(Hoofdtekst:)
Amsterdam 10 Juli 1940
Nº 27/22/1 M. 1940/7

Rapport.

Op Woensdag 10 Juli 1940, des namiddags te ongeveer 4 uur, werd mij medegedeeld, dat bij H. Tabak, winkelier, wonende Spuistraat alhier, een auto beladen met aardappelen werd gelost.

Toen ik bij voornoemde winkelier kwam, was de auto reeds vertrokken, doch controleur Smit had het nummer van voornoemde auto genoteerd, die hij daar leeg had aangetroffen.

Bij terugkomst trof rapporteur op ’t terrein der C.M. ter hoogte van pier B, voornoemde auto aan.

De eigenaar dezer auto, genaamd L. van Duijn, wonende te Katwijk aan Zee, auto nummer G 23765, benzine vergunning B 4342, afgegeven 28 Juni 1940, verklaarde mij, dat H. Tabak hem telefonisch wat aardappelen had besteld.

Deze verklaring herhaalde hij bij den Heer Directeur nogmaals in mijn bijzijn.

V. Duijn deelde mede, dat hij op Maandag 8 Juli 1940, 117 kisten en op Woensdag 10 Juli 1940 141 kisten aardappelen à 25 Kg bij H. Tabak had afgeleverd, doch dat het hem niet bekend was, dat hij geen aardappelen buiten de C.M. om mocht afleveren.

(Ondertekening:)
Den Heer Bedrijfschef v/h Marktwezen Alhier
(In rood geschreven paraaf/naam:) Jonker (?)
De controleur
J.F. v. Boon.

(Marginaal linksonder:)
(niet van personeel) Dit rapport beschrijft een overtreding van de distributieregels met betrekking tot de aardappelhandel in Amsterdam, kort na het begin van de Duitse bezetting.

De kern van de zaak:
Een leverancier uit Katwijk (L. van Duijn) heeft rechtstreeks aardappelen geleverd aan een winkelier in de Spuistraat (H. Tabak). Volgens de geldende verordeningen moesten deze goederen via de C.M. (Centrale Markt) worden verhandeld om toezicht op de prijzen en de distributie (rantsoenering) mogelijk te maken.

Belangrijke details:
1. Hoeveelheden: Het gaat om aanzienlijke partijen: 117 kisten op maandag en 141 kisten op woensdag, telkens van 25 kg. Dit betreft dus in totaal 6.450 kg aardappelen.
2. Verweer: De chauffeur voert aan dat hij "niet wist" dat hij niet buiten de Centrale Markt om mocht leveren. Dit is een veelgehoord excuus in dergelijke rapporten uit die periode.
3. Toezicht: Het document toont de nauwe controle aan; de auto wordt gespot bij de winkel, het nummer wordt genoteerd door een tweede controleur (Smit), en de auto wordt later klemgereden op het terrein van de markt zelf.
4. Strafmaat: De aantekening in de marge ("een dag uitsluiting") wijst op een administratieve sanctie, waarschijnlijk het ontzeggen van de toegang tot het marktterrein voor de duur van één dag. Dit document dateert van 10 juli 1940, slechts twee maanden na de Nederlandse capitulatie. De Duitse bezetter voerde snel een strikt distributiestelsel in om de voedselvoorraad te beheersen en tekorten te voorkomen (en om goederen naar Duitsland te kunnen sluizen).

De Centrale Markthallen in Amsterdam-West fungeerden als de centrale spil in deze voedselvoorziening. Handel buiten de markt om werd beschouwd als een vorm van "sluikhandel" of "zwarte handel", omdat het de officiële rantsoeneringskanalen omzeilde. De vermelding van een benzinevergunning is eveneens kenmerkend voor de tijd; brandstof was direct na het begin van de bezetting schaars en alleen beschikbaar voor essentieel transport met de juiste papieren.

Dergelijke rapporten vormen de basis van de administratieve geschiedenis van de voedselvoorziening in oorlogstijd. H. Tabak L. van Duijn Smit (Controleur) V. Duijn Marktwezen