Officieel rapport/proces-verbaal van de Kaartcontrole Centrale Markt Amsterdam. Nº 77/38/M. 1940

KAARTCONTROLE CENTRALE MARKT.

No. kaart .341........... uitgegeven als ..kooper-personeel.....
Naam ..A. Keizer................ geboren .24. Juli. 1920.........
woonplaats ..Bloemstraat 154 huis.........
Reden van inhouding. (Korte omschrijving).
tyd ..7.45 uur v.m. ....

Op bovenvermeld tijdstip, passeerde op Woensdag 11 September 1940, genoemde persoon **A. Keizer**, oud 20 jaar, wonende Bloemstraat 154 huis, die mij zijn personeelskaart toonde. Terwijl hij het toegangshek van de Centrale Markt passeerde met een driewielige bakfiets, waarachter tevens een andere driewielige bakfiets, door hem werd medegetrokken, waarop een geschilderd bord stond, genaamd **H. Polak**.
Op het marktterrein sommeerde ik Keizer te stoppen, daar ik vermoedde, dat zich onder de kisten van de driewielige bakfiets van Polak een persoon had verstopt. Keizer, die een personeelskaart heeft van de kooper H. Polak ontkende een persoon te hebben verstopt. Daar ik de kisten van de bakfiets had verwijderd kwam inderdaad een persoon te voorschijn. Keizer verklaarde nu het navolgende: Ik heb deze persoon, **E. Hertz**, onder de kisten hedenmorgen verstopt. Ik wist dat hij geen toegangskaart voor de Centrale Markt had, maar hij moest mij helpen werkzaamheden te verrichten op de Centrale Markt. Op deze wijze helpt hij mij al twee weken op de Centrale Markt en de kooper H. Polak weet hiervan. Ik heb E. Hertz, oud 22 jaar, wonende Albert Cuypstraat 195 I uit de bakfiets laten stappen en hem op het marktterrein staande gehouden. Hij verklaarde met toestemming van Keizer (kooper-personeel) zich te mogen verstoppen onder de kisten van de bakfiets van H. Polak, om zoodoende werkzaamheden op de Centrale Markt te kunnen verrichten. Hij deelde tevens mede, dat kooper H. Polak hiervan afwist en hij zoodoende al twee weken werkzaamheden op de Centrale Markt voor hem verrichtte.
Later heb ik kooper **H. Polak**, oud 32 jaar, wonende Oude-IJselstraat 42 III staande gehouden. Hij gaf toe, dat hij wist, dat Hertz geen toegangskaart voor de Centrale Markt had, dat hij zich twee weken verstopt had in zijn bakfiets en werkzaamheden voor hem verrichtte. Aangezien E. Hertz op het marktterrein liep, heb ik hem een proces-verbaal terzake Artikel 461 W.v.S. aangezegd en hem van het marktterrein verwijderd. De toegangskaart van H. Polak en Keizer ingehouden, deze gaan hierbij.

Uit de administratie van het kaartenkantoor
bleek mij bij onderzoek, dat beide personen
tot heden toe nog geen strafbare feiten hadden
gepleegd. 77/38/2 77/38/3

(Handgeschreven notitie):
Keizer en Polak 3 d. m. l. Di. Wo. Do. (24, 25 en 26 Sept.) uitsluiten.
Hertz p.v.b.
20-9-40 (Paraaf)

Gezien: AMSTERDAM, ..14 September.......1940..
Aan den Heer Bedrijfschef De Contrôleur,
van het Marktwezen,
(Paraaf/Stempel) (Handtekening: P.C. Postema) Het document is een verslag van een overtreding van de marktreglementen in Amsterdam kort na het begin van de Duitse bezetting. De kern van de zaak is de illegale toegang van E. Hertz tot de Centrale Markt. Hij werd door A. Keizer binnengesmokkeld door zich te verstoppen onder kisten in een bakfiets van de koopman H. Polak.

Belangrijke elementen:
* Handhaving: Er was strikte controle bij de toegangshekken ("Kaartcontrole"). De controleur Postema vertrouwde de situatie niet en inspecteerde de bakfiets fysiek.
* Motivatie: De reden voor de smokkel was economisch; Hertz werkte al twee weken zwart/illegaal als hulp op de markt zonder de vereiste vergunning (toegangskaart).
* Sancties:
1. Hertz kreeg een proces-verbaal op basis van Artikel 461 Wetboek van Strafrecht (verboden toegang).
2. De toegangskaarten van zowel de werknemer (Keizer) als de werkgever (Polak) werden ingenomen.
3. Een handgeschreven besluit onderaan geeft aan dat Keizer en Polak voor drie dagen werden uitgesloten van de markt (24 t/m 26 september). Dit document stamt uit september 1940, de vroege fase van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Hoewel het op het eerste gezicht een routineuze marktcontrole lijkt, is de historische context beladen:
1. Joodse namen: De achternamen Polak en Hertz zijn veelvoorkomende Joodse namen in Amsterdam. In deze periode begonnen de Duitse bezetters met de geleidelijke uitsluiting van Joden uit het openbare en economische leven. Het is zeer aannemelijk dat de moeite die werd gedaan om Hertz binnen te smokkelen (onder kisten verstoppen) te maken had met het feit dat hij als Joodse man geen toegangskaart (meer) kon krijgen of dat men probeerde buiten het zicht van de bezettende autoriteiten te blijven.
2. Economische controle: De Centrale Markt was cruciaal voor de voedselvoorziening. Controle op wie daar werkte en handelde werd gedurende de oorlog steeds strenger, mede door de invoering van distributie en de jacht op illegale handel en werklieden.
3. Bureaucratie: Het document toont de nauwgezette Nederlandse bureaucratie die, zelfs onder bezetting, aanvankelijk bleef functioneren volgens bestaande regels en wetten (zoals Art. 461 W.v.S.). A. Keizer E. Hertz H. Polak P.C. Postema Marktwezen